در نشست آسیبشناسی موسیقی مذهبی و انقلابی که با حضور تعدادی از کارشناسان و مدیر خانه سرود انقلاب اسلامی در خبرگزاری مهر برگزار شد، بر لزوم تولید آثار پاک و خالی نکردن میدان تولید آثار موسیقایی تاکید شد چراکه در صورت ایجاد خلا، موسیقی حرام به جامعه تزریق میشود.
تولید آثار موسیقی مذهبی در کشورمان جریان دیرینهای در بین مردم و هنرمندان است به طوریکه قبل از پیروزی انقلاب اسلامی هم بزرگانی در عرصه نوحهخوانی و روضهخوانی بودند که با تکیه بر داشتههای آیینی، موسیقایی و نمایشی هنر ایرانی دست به خلق آثاری زدند که هنوز بعد از گذشت چندین دهه از تولید آنها همچنان مبدا تولید بسیاری از نغمات موسیقایی ایام مذهبی به ویژه ایام سوگواری حضرت سید الشهدا (ع) هستند.
به گزارش جماران به نقل از مهر، متاسفانه موسیقی و نغمه های مذهبی در سال های اخیر در کشور ما دستخوش تغییراتی اساسی شده است که آن را از اصل و فلسفه وجودی خود دور کرده و فرهنگ مداحی و روضه خوانی اهل بیت را به موسیقی های امروزی با ریتم های تند و مهیج نزدیک کرده است که این امر واکنش ها و انتقادات متفاوتی را همراه خود داشته اما تاکنون هیچ کار اساسی از سوی هیچ نهاد مسئولی صورت نگرفته است.
به طور حتم نمیتوان از آسیب های جدی که به این گونه موسیقایی طی سالهای اخیر وارد شده است به راحتی عبور کرد. جریانی که رفته رفته می رود جایگزین نغمات ماندگاری شود که نسل اول و دوم جامعه ایرانی بعد از پیروزی انقلاب شدیدا به آن علاقهمند بودند و هستند اما نسل سوم چه در میان مردم و چه در بین تولیدکنندگان موسیقی مذهبی و حتی مداحی تمایل چندانی به آن ندارند و به ساخت آثاری روی آورده اند که ملغمهای از موسیقی عربی، لس آنجلسی و در بعضی از موارد ریتم های شش هشتمی است که به راحتی در مجالس نوحه خوانی خوانده و اتفاقا در برخی از آلبومهای موسیقی هم شنیده میشود. این امر نشات گرفته از موارد و مولفه های بسیاری است که باید در جایگاه خود چه در حوزه مدیریتی و چه در عرصه هنری و اجرایی آن مورد واکاوی قرار گیرد. واکاویای که به طور حتم باید از نحوه مدیریت در عرصه فرهنگ و هنر آغاز و در شکلهای دیگر تولید آثار موسیقایی مذهبی جریان داشته باشد.
حسین دلاوری رییس خانه سرود انقلاب اسلامی، حجت الاسلام سید عبدالله حسینی کارشناس مسائل دینی و رضا مهدوی کارشناس موسیقی در نشستی که به بهانه آسیب شناسی موسیقی مذهبی در خبرگزاری مهر برگزار شد دیدگاههای خود را در این زمینه مطرح کردند که بخش اول این میزگرد به شرح زیر می باشد.
رضا مهدوی در خصوص ایجاد جریان موسیقی مذهبی و استفاده از آن در مراسم مذهبی با توجه به تابو هایی که بعضا رایج است گفت: ما نباید از استفاده از موسیقی در مراسم مذهبی خودمان بترسیم. ما باید از انواع موسیقی که توسط کارشناسنماها تولید میشود بترسیم. به عنوان مثال مردم از نمونههای خوب و ارزشندی چون موسیقی سریال "شب دهم" ساخته فردین خلعتبری یا آلبوم "نی نوا"ی حسین علیزاده استقبال می کنند که اینها همگی نشاندهنده استفاده درست از موسیقی در مراسم مذهبی ماست. اینها نشان می دهند وقتی باطن یک اثر معنوی باشد و لزوما هم مستقیمگویی نکند می تواند با استقبال مردم روبه رو شود. به طور حتم هر عنصر معنوی رابطهای با واقعه کربلا دارد. ما می بینیم بوشهری ها در عزاداری ایام محرم و صفر از ریتم استفاده می کنند ولی این ریتم به قدری فضای روحانی سنگینی ایجاد می کند که هیچ کس نمی تواند از آن سوءاستفاده کند.
وی در ادامه افزود که: اینها به نوعی یک سرودخوانی عاشورایی است که مدتهاست در جامعه ما وجود ندارد و یا اگر هم هست بسیار انگشتشمار است. ما امروز در جامعه خودمان سرودهای عاشورایی در ابعاد آن کم داریم. یکی از نمونه های کمیاب این جریان هم سلیم موذن زاده است که وقتی به زبانآذری می خواند فارسی زبانان متوجه نمی شوند او چه می خواند اما وقتی به لحظه یاحسین گفتن او می رسد همه با اوهمراه می شوند و گریه می کنند. به نوعی مردم با این طنین که برگرفته از موسیقی ردیفی دستگاهی است همراهی میکنند و این نواها را تا سالها تکرار میکنند و از طریق آن با اندیشه کربلا آشنا میشوند. حتی ما می ببینم وقتی رحیم موذن زاده اذان را با استفاده از بیات ترک می خواند اهل تسنن هم از وی به نیکی یاد می کنند. البته که تمام این اسقبال هم به خاطر شاکله فنی آثار است که به ماندگاری آن کمک می کند. وقتی هم یک هنری دارای ابعاد فنی باشد نمی توان آن را رد کرد چراکه مانند یک کالبدشکافی می ماند.
مهدوی در ادامه در خصوص استقبال از آثار نا متعارف موسیقایی ویژه محرم گفت: متاسفانه عدهای از بچه مسلمانهای ما با این همه عقیده و تقدس از این مسیر دور میافتند و به یکسری موسیقیهایی ریتمیکی در محرم رو می آورند که اصلا شایسته این ایام نیست. همین بحر طویلهای خودمان که دارای ارزشهای زیادی است و حتی آلبوم های زیادی هم در این رابطه از مراکزی چون حوزه هنری منتشر شده از سوی صدا و سیما مورد بیمهری قرار میگیرد و بسیاری از آنها را پخش نمیکند و به جای آن به نمایش و پخش آثاری روی می آورد که واقعا نه تنها دارای ارزش نیستند بلکه مبتنی بر تفکر و اخلاقیات و عرفان اسلام و البته مقاتل اصلی هم نیست. شما اگر روی موسیقی حساس هستید و موسیقی هایی را که به آن اشاره کردم، پخش نمی کنید پس چرا نواهای ضعیف و درجه سوم را در صدا و سیما به عنوان یک دانشگاه پخش می کنید. در صورتی که کار قوی ارائه شده و الگوسازی هم شده است. موسیقی عاشورایی یک ژانر است که نمود عینی را میتوان در موسیقی تعزیه به درستی جستجو کرد، نمایشی که در روزگار خود از مدرنترین گونه های هنری بوده و به نظر من یک بسته ارزشمند موسیقایی است که ما فراموشش کردیم؛ این موسیقی که آن قدر عمیق است که بسیاری از خوانندگان صاحب نام موسیقی ایرانی الگوهای فراوانی را از این موسیقی گرفته اند.
سید عبدالله حسینی در ادامه در خصوص لزوم ورود فقها در خصوص مسئله موسیقی به وِیژه موسیقی مذهبی گفت: به نظرم موسیقی یک نوع غذاست. البته ما چند نوع غذا داریم یکی از آنها سم مطلق است، یک غذا هم داریم غیر مفید است و خوردن یا نخوردن آن هم سودی برای بدن انسان ندارد. یک غذا هم داریم که مفید است و ویتامین محض است. در ارتباط با موسیقی هم ما می توانیم این نوع دسته بندی را داشته باشیم. یک موسیقی داریم که واقعا مسموم است و در و اقع همان موسیقی هایی است که اشاعهدهنده بی بند باری است. یک موسیقی هم داریم که خاصیت ندارد و فقط برای وقت گذارندن است. یک موسیقی هم داریم که مفید و حتی امری لازم و واجب است.
در زمان دفاع مقدس همین موسیقی لازم میشود. اگر در زمان دفاع و هنگام مبارزه با دشمن حضور دارید باید از هر سلاحی که در اختیار دارید استفاده کنید. موسیقیدانی که بتواند در رابطه با یک دفاع مقدس و حتی یک مناسبت مذهبی، موسیقی خوبی تولید کند اما از این کار سر باز زند به اعتقاد من گناه کرده است. پس میبینید که اینجا موسیقی امری واجب خواهد بود.
چندی پیش من با طلبههای طرح "نسیم بهشت" مشغول مباحثه بودم که اتفاقا موسیقی هم در ردیف این بحث ها بود. یکی از آنها به من می گفت که فرزندش موسیقی گوش می کند و باید چه کاری انجام دهد که او این کار را نکند؟ من در پاسخ به او گفتم اگر این موسیقی مروج بی بند و باری و تحریکات جنسی و فرقه های انحرافی نیست، جلوی او را نگیرید و بگذارید به کار خود ادامه دهد. او در جواب من گفت: مگر موسیقی در اسلام حرام نیست ؟ من به او گفتم: البته شرایط ما جوری است که بیش از 99 درصد آثار موسیقایی که عرضه می شود طوری است که هیچ دردی از جوان امروزی ما را دوا نمی کند و حتی ممکن است به پرخاشگری او نیز کمک کند به همین دلیل باید مراقب بود که شرایط به سمت حرام شدن موسیقی پیش نرود.
البته تمامی این دغدغهها به خاطر خلاهایی است که با آن مواجه هستیم چرا که تولیدات بسیار کمی در زمینه موسیقی سالم داشتهایم. به طور طبیعی اگر هم ما موسیقی سالم را تولید نکنیم دیگران موسیقی مدنظر خود را تولید و جوانان ما نیز از آنها استفاده میکنند. وقتی ما بازار تولید موسیقی را کساد کنیم، وقتی در صدا و سیما از موسیقی های درست حتی در شکل مذهبی آن استفاده درستی نشود، به طور حتم در زمینه اشاعه موسیقی های ناسالم اتفاقات زیادی میافتد. اگر کار نکنیم همچنان این وضعیت ادامه خواهد یافت البته روزی ممکن است کارها درست شود ولی آن زمان بسیار دیر است.
حسینی در ادامه در خصوص رفع مشکلات و سوتفاهم های موجود در زمینه موسیقی در قالب یک پیشنهاد گفت: ببینید بالاخره مشکل موسیقی حل می شود. اما من پیشنهاد می کنم در حوزه های علمیه جمعی از علمای صاحب رای و مجتهد در ارتباط با موضوع فقه و موسیقی کارهایی را انجام دهند. من حتی بسیاری از علما را سراغ دارم که در حوزه فقه هنر تلاش های زیادی داشتند به همین خاطر اگر بتوانیم نشست هایی اینچنینی را داشته باشیم به طور حتم در نوع ارائه موسیقی سالم در همه گونه های آن به ویژه موسیقی مذهبی و عاشورایی هم می توانیم به نتایج ارزشمندی دست پیدا کنیم.
ضرورت این موضوع با برگزاری یک سمینار می تواند به سمع و نظر مراجع عالیقدر دین برسد. اگر با این شکل به جلو هدایت شویم و این طوری مطرح کنیم که ما نسلی پرجمعیتی از کشور را داریم که مشغول شنیدن موسیقی هستند و می خواهند در صورت های فقهی ماجرا به تمیز دادن موسیقی پاک و سالم از موسیقی حرام و ناسالم به نکات روشنی دست پیدا کنند به طور حتم در جریان تولید موسیقی های ارزشمند نیز شاهد اتفاقات جدیدی خواهیم بود و من امیدوارم روزی به این فرآیند برسیم که موسیقی را درست استفاده کنیم و نه اینکه از آن فرار کنیم.