سلفیگری، از شاخههای در اقلیت بنیادگرایی است که میتوان مدعی بود به واقع فعالیتهایشان موجب خدشهدار شدن چهره جهان اسلام و گسترش اسلامهراسی در جهان شدهاست و بهانهای شده برای دشمنان اسلام تا اسلامستیزی خود را بسط دهند و توجیه نمایند.
بنیادگرایی به چه اصولی معتقد است؟ در پاسخ به این پرسش میتوان اجمالاً گفت مفهوم بنیادگرایی ریشه در جهان مسیحیت غرب دارد و در لغت به معنای وفاداری و سرسختی بر ریشههای اولیه دین و ایدئولوژی است و هدف آن بازگشت به اصول بنیادی دین است. بنیادگرایان معتقدند دستورات اخلاقی و اعتقادی خاصی که از متون مقدس گرفته شده، باید در تمام خواستههای جمعی آشکارا مورد قبول قرار گیرد و شرعاً باید اجرا شود. بنابراین بنیادگرایی اسلامی معنا و مفهوم بازگشتن به اصول و اعتقادات اصلی اسلامی را دربردارد.
اما بنیانهای فکری سلفیگری را میتوان از یادداشت دکتر داوود فیرحی، استاد اندیشه سیاسی دانشگاه تهران، پیگرفت. وی در یادداشتی که با عنوان «اجتهادگریزان خشکاندیش» نگاشته به «بررسی بنیانهای فکری و نظری سلفیگری» میپردازد و معتقد است که در سلفیزم نوعی پیوریتزنسیم یا نابگرایی وجود دارد و با تأکید بر این که اندیشههای سلفی فاقد تئوری هستند، میگوید: «در سلفیگری به نص بدون تئوری رجعت میشود. بنابراین از نظر سلفیون هر حکمی که در نص وجود دارد، باید بدون تفسیر اجرا شود و از این حیث نیازی به تأویل و تفسیر و توضیح ندارد».
وی در ادامه ضمن اشاره به پیشفرضهای این مکتب، عمدهترین آن را تأکید بر آسیبهای داخلی میداند تا تهدیدات بیرونی. به این صورت که اگر چنانچه جهان اسلام دچار هجوم بیگانه شدهاست، این مشکل را باید از درون جستوجو کرد. وی در این رابطه مینویسد: «سلفیون معتقد هستند که برای مقابله با بیرون هم، باید ابتدا درون را آسیبشناسی کرد. و برخلاف برخی تئوریها که مشکل را از بیرون و استعمار میبینند، اینها مشکل را از درون میدانند و معتقد هستند که جهان شبیه موزائیکهای به هم فشرده است و هر موزائیکی که ضعیف باشد تحت فشار متلاشی میشود». فیرحی در ادامه به اهمیت وحدت سلبی برای سلفیون اشاره میکند و میگوید: «وحدت مورد نظر سلفیها اصطلاحاً وحدت سلبی است. یعنی گرایشهای فرقهای را حذف میکنند و معتقدند فرقههای اسلامی ناشی از تاریخ اسلام است و نه ذات اسلام، بنابراین باید به لب «توحید» و «نص» برگشت و تجسم توحید و نص هم، صدر اسلام است و به این دلیل هم اسم اینها را جنبش سلفی
گذاشتند».
فیرحی هنر جنبش سلفیها را حذف مذاهب، فرقهها و مکاتب و مراجعه مستقیم به نص و تاریخ صدر اسلام معرفی میکند و میگوید: «از این منظر تفاوتی نمیکند این مکاتب سنی باشند یا شیعه، به همین دلیل سلفیون همزمان با دو جریان درگیر میشوند؛ یک: گروهها و فرقههایی که جامعه را تهدید میکنند که این مسأله را اصطلاحاً «العدوالقریب» میگویند و دوم: استعمار و دشمن بیرونی یا «العدوالبعید» است». با توجه به پیشفرضهای ارائه شده و تأکیدی که این مکتب بر نص دارد، فیرحی نهایتاً بر بیاعتباری تقلید و اجتهاد در نزد سلفیها اشاره میکند و مینویسد: «مهمترین تأثیر تفکر سلفی شکستن سلسله مراتب رهبران روحانی سنی بود. طبق تفکر سنتی اهل سنت، رهبران مکاتب، مرجع افتا و تصمیم تلقی میشدند، ولی در ادبیات سلفی، جوانان مسلمان مستقیماً به نص مراجعه میکنند و آن مرجعیت روحانیت سنتی را قبول ندارند. در واقع سلفیزم مسأله اجتهاد و تقلید یا مفتی و مقلد را از بین میبرد».
وی در این مقاله یادآور میشود: «سلفیون واژه اتباع را در مقابل تقلید خلق کردند. اتباع به معنای تبعیت از نص است. وقتی اینها واژه اتباع را در مقابل تقلید جعل کردند، در واقع کل مناسبات سنتی به نام مجتهد و مقلد، یا مفتی و مقلد را بهطور کلی زیر سؤال بردند».
منبع: ایران