به مناسبت روز بزرگداشت حافظ، همایش «حافظ و دوستی» با حضور بزرگان ادبیات، فلسفه و هنر، سهشنبه، 16 مهرماه در محل مرکز فرهنگی شهر کتاب برگزار شد.
ببه گزارش جماران به نقل از فارس، در اولین روز این نشست رضا داوری اردکانی، رییس فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، با عنوان «شهر یاران و دیار مهربانان» به سخنرانی پرداخت.
وی اظهار کرد: علیرغم اینکه اهالی فلسفه قبول ندارند که فلسفه را با زبان ادبیات بخوانند اما با این وجود من این کار را انجام میدهم به این علت که هم اهل فلسفه هستم و هم اهل ادبیات، البته شرح شعر کار بزرگی است که از عهده من خارج است.
داوری اردکانی تصریح کرد: بنابراین بود که در این مجلس شعری از حافظ را بخوانم اما شرح نمیکنم از این نظر که گفتن شعر به زبان نثر بهنوعی جسارت به شعر است، ضمن آنکه شعر، شعر است و زبان خود را میطلبد پس ارایه آن به زبان دیگر باعث تغییرش میشود.
وی در ادامه به عنوان این همایش (حافظ و دوستی) گریز زده و تصریح کرد: عنوان این نشست تا اندازهای عجیب است اما شاید علت انتخاب این عنوان در این باشد که ما اساسا لفظ دوستی را خراب کردهایم.
رییس فرهنگستان علوم با اشاره به برخی درونمایه های شعر حافظ عنوان کرد: حافظ به ما نمیگوید دوستی چیست ضمن آنکه باید در نظر داشته باشیم که اساسا شاعر با مفهوم کاری ندارد، بلکه به معنا توجه دارد چرا که ارایه تعاریف کار فیلسوفان است اما با این حال مباحث متعددی پیرامون دوستی بیان شده است.
داوری اردکانی عنوان کرد: فیلسوفانی چون سقراط و افلاطون درباره دوستی بحث داشتهاند، اما در این میان باید پرسشی بر این مبنا طرح کرد که اساسا دوستی چیست و کجاست؟، در این رابطه ارسطو کارستانی بعد از استادان خود به انجام رساند و به دوستی معنا داد که با استفاده از آن امروز میخواهم شعر حافظ را تفسیر کنم هرچند که شعر او بینیاز از کتاب ارسطو است.
وی با اشاره به تعاریف نامناسبی که بعضا از شعر ارایه میشود، افزود: در برخی از این تعاریف چنین عنوان شده است که شعر بیان احساسات است حال آنکه اگر چنین بود آیا ما هفتصد سال به بیان احساسات سعدی و حافظ توجه داشتهایم؟ پاسخ من آن است که ما با احساسات شاعر کاری نداریم و آنچه که امروز احساسات میگوییم در واقع منتقدان احوال نام نهادهاند.
این محقق با بیان اینکه دوستی از سنخ احوال است و نه مقامات، تصریح کرد: اگر میگویم شعر و هنر حاصل احوال است به این معناست که در زمان حال و با دقت خاصی پدید میآید به این مهفوم که شعر در حال پدید میآید اما شاعر دوام مییابد.
وی در ادامه بخشی از ابیات یکی از غزلیات حافظ را قرائت کرده و افزود در بیت:
شهریاران بود و خاک مهربانان این دیار مهربانی کی سر آمد شهریاران را چه شد
اختلافات متعددی در تفسیر شهر یاران وجود دارد که من آن را شهرِ یاران تفسیر کردهام، چراکه حافظ در اشعارش بیان نکرده است که دوستی چیست بلکه میگوید دوستی در کار نیست.
داوری اردکانی با بیان اینکه ما دوستی را صفت، اخلاق و نیاز شخصی و فردی قلمداد میکنیم، خاطر نشان کرد: افلاطون در تمام کتاب «جمهوری» یک کلمه از دوستی نگفت و تنها به عدالت پرداخت و ارسطو شاگرد افلاطون نیز بدون رد نظر استاد خود دوستی را مقدم شمرد که حکایت از این مهم دارد که دوستی را باید اصل و زمینه عدالت شمرد چراکه اگر دوستی نباشد عدالت نیز نخواهد بود.
وی در پایان با اشاره به ابیاتی از اخوان ثالث مبنی بر اینکه:
سلامت را نمیخواهند پاسخ گفت سرها در گریبان است
یادآور شد: اخوان بعد از ششصد سال همین احساس حافظ مبنی بر بیدوستی را بیان کرد اما با این حال او اعتقادی به دوستی ندارد و دچار ناامیدی شده است در حالی که حافظ با توجه به ابیات حافظ اسرار الهی کس نمی داند خموش...» متوجه امیدواری حافظ میشویم.