جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

استاد علوم تربیتی در گفتگو با جماران مطرح کرد:

سیاست های دولت نهم و دهم مشکلات آموزش و پرورش را تشدید کرد/ کوشیدن برای از بیخ و بن کندن نظام آموزشی به ویرانی بیشتری انجامید

کد خبر: ۲۹۴۱۳
سیاست های دولت نهم و دهم مشکلات آموزش و پرورش را تشدید کرد/ کوشیدن برای از بیخ و بن کندن نظام آموزشی به ویرانی بیشتری انجامید

توحید علیزاده- اهمیت آموزش و پرورش در نظام جمهوری اسلامی و در نگاه امام خمینی(س) تا حدی بود که ایشان آینده نظام را متکی به آموزش و پرورش جوانان و نوجوانان می دانند و می گویند: «دیگر این شمایید که باید هرچه بیشتر کوشش کنید تا نهال آزادی و استقلال کشور را آبیاری کنید. فردای شما فردای دشواری است که اگر مجهز به علم و تقوا و شعور انقلابی - اسلامی شدید، پیروزی‌تان حتمی است، و اگر خدای نکرده در این مرحله کوتاهی کنید مسئولیت آن به عهده خود شماست.» (صحیفه امام، ج6، ص193). اما در این سال ها تا چه اندازه به این آرمان ها و ارزش ها نزدیک شده ایم، امری است که باید متخصصان و پرورش یافتگان این نظام آموزشی به قضاوت آن بنشینند.

پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران در همین خصوص با دکتر حجت صفار حیدری از اساتید برجسته حوزه علوم تربیتی در دانشگاه مازندران، پیرامون مسائل تربیتی گفتگویی داشته است. از نظر وی ارائه تعریفی دقیق از موضوع تعلیم و تربیت کار آسانی نیست. وی معتقد است وضعیت آموزش و پرورش در جامعه سامان ندارد و وضعیت فعلی مدارس انعکاسی از وضعیت اجتماعی است و مشکل اصلی در حوزه تربیتی را بایستی در تعارض بین آرمان­های مدارس و خانواده جست. در ادامه متن کامل این گفتگو آمده است:

آقای دکتر به عنوان شروع توضیح دهید وقتی صحبت از فلسفه تعلیم و تربیت می­ کنیم منظورمان دقیقا چیست؟

ارائه یک تعریف دقیق و کامل از فلسفه، تربیت و فلسفه تربیت اگر کار محالی نباشد، قطعا کار آسانی نیست. با یک نگاه به تاریج فلسفه به خوبی معلوم است که تا چه اندازه ارائه یک تعریف از فلسفه دشوار است. اما من می­ توانم نظر خودم را بگویم. به نظر من فلسفه بیش از هر چیز محصول یک روش فکری است. خود فلسفه، معرفتی در کنار سایر رشته­ های علمی به ما عرضه نمی­ کند. به عبارت دیگر، از فلسفه انتظار نداریم که بتواند در حل مسایل بنیادینی که با آنها مواجه هستیم کمک چندانی به ما بکند، اگر انتظار داریم همان کاری را بکند که مثلا فیزیک و شیمی یا جامعه­ شناسی و روان­شناسی انجام می­ دهند. اما فلسفه در مقام یک روش می­ تواند به بررسی همه ادعایی که یا بر پایه عقل سلیم بنا شده­ اند و یا به کمک روش­ های علمی بدست آمده­ اند، بپردازد. روش فلسفی حد یافته­ های علمی و معرفت عمومی را به ما نشان می­ دهد. یعنی این که چه اشکالاتی به آنها وارد است. همین تلقی را اگر به حوزه تعلیم و تربیت ببریم فلسفه تربیت چیزی نیست جز بحث و بررسی آنچه در مدارس ما انجام می­ شود که از سیاست گزاری ها آغاز می­ شود تا به شیوه­ های ارزشیابی و تدریس و... ختم می­ شود. در این معنا فلسفه تربیت، معرفتی ایجابی در مورد این که تربیت چگونه چیزی هست، نیست. پاسخ به این مساله بیش از هر چیز در گرو نیازهای اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و همین­طور پیشرفت­ های علمی در حوزه علوم اجتماعی است. !S1!

صرف نظر از مباحث کلی درباره تربیت، با نگرش کاربردی و معطوف به فرهنگ ایرانی، شما وضعیت تربیتی ما در این خصوص را چگونه ارزیابی می­ کنید و تحلیل شما در این زمینه چیست؟

به نظرم وضعیت آموزش و پرورش ما وضع به سامانی ندارد. نابسامانی نهادهای آموزشی خود حکایت از چالش­های جدی اجتماعی دارد. بنابراین اگر ادعا کنیم مدارس ما انعکاسی از وضعیت اجتماعی ما هستند پر بیراهه نرفته­ ایم. جامعه ایرانی مانند همه جوامع در حال توسعه، درگیر حل مساله سنت و مدرنیته است. نه کاملا از سنت بریده است و نه با مدرنیته بیگانه است. این که یافته­ های علمی بویژه علوم انسانی، مثلا، در جامعه ایرانی چندان مورد توجه قرار نمی­ گیرد به خوبی همین وضعیت را بازتاب می­ دهد. به سخن دیگر حل مساله سنت و مدرنیته پیش شرط بهبود وضعیت نظام تربیتی ماست. نمی­ توان عناصری را از سنت و عناصری دیگر از مدرنیته را به هم چسباند و یک مخلوط غیرارگانیک پدید آورد و سپس از نهادهای آموزشی خواست تا آنها را القا کنند.

یعنی معتقد هستید جهت­ گیری دقیقی در این زمینه صورت نمی­ گیرد؟

ببینید روشن نیست که منظور از جهت گیری­ های اجتماعی چیست. اگر منظور از آن، نوع تلقی مردم یک جامعه مانند ایران از آموزش و پرورش است، مساله روشن است. مردم انتظار دارند که تحصیلات مدرسه­ ای فایده­ ای برای زندگی بهتر اجتماعی و اقتصادی برای بچه­ هایشان داشته باشد. فعلا درست یا غلط مردم همچنان مسیر بهتر زیستن را برخوداری از فرصت­ های تربیتی می­ دانند. انتظار مردم از نهادهای آموزشی عملی است. این انتظارات تا سطح آموزش عالی نیز گسترش پیدا می­ کند. گو این که، کاهش انگیزه دانش ­آموزان در مدارس و دانشجویان در دانشگاه ها - بویژه در مورد پسران - نشان از این دارد که این انتظار برآورده نشده است.

اما اگرمنظور از جهت­ گیری اجتماعی، جهت­ گیری­های رسمی نهادهای حکومتی است. این داستان به کلی متفاوت است. این جهت ­گیری ها را می­ توان در اسناد و مدارک سازمانی پیدا کرد. به نظر می­رسد که جنبه ایده­ آلیستی این جهت­ گیری­ها که با نوعی نگرش ایدئولوژیک آمیخته شده است ویژگی بارز جهت ­گیری­های اجتماعی رسمی است.

بازگردیم به شرایط و نهادهایی که نقش جدی در این زمینه دارند. لطفا توضیح دهید چه نهادهایی در مسائل تربیتی نقش جدی­ تری داشته و به نظر جنابعالی راهکارهای ارتقاء امور تربیتی در کشور چگونه امکان پذیر است؟

معمولا نهادهای گوناگون رسمی و غیررسمی در ایجاد و حل مسایل تربیتی نقش دارند. مثلا خانواده یکی از آنهاست، مدرسه به عنوان ارگان رسمی، رسانه­ های جمعی امروزه نقش جدی در انعکاس مسایل تربیتی دارند. همه این­ها می­ توانند تاثیر مثبت و یا منفی بگذارند. البته باید همواره این نکته را مد نظر داشته باشیم که، نوعی رابطه دیالکتیکی میان عناصر آشکار اجتماعی و پنهان آن وجود دارد. اما در مورد ارتقاء امور تربیتی، نکته پرسیده شده مبهم است. اگر منظور از امور تربیتی، امور اخلاقی است، ارتقاء و عدم ارتقاء آن به فاکتورهای اجتماعی یعنی بیرون سازمان آموزش و پرورش و درون آن بستگی دارد. اما مهم­ترین رکن ارتقاء امور اخلاقی در مدارس، احترام به شخصیت دانش ­آموز، آزادی­ های آکادمیک، و توجه به نیازهای واقعی دانش­ آموزان، که از طریق بررسی­ های علمی بدست می­ آید؛ و در بٌعد سلبی، کاهش تنش­های ناشی از تحمیل و ارعاب، پرهیز از ایجاد یک فضای خشن و خشک است. وجود رابطه پادگانی در مدارس با ارتقاء اخلاقی و معنوی و حتی فرهنگی آن در تعارض است.

لطفا نقش خانواده ها و مدارس را در این زمینه توضیح دهید اساسا به نظر شما اهداف و ایده آل­ های آنان مطابق با استانداردهای علمی تربیت هست؟

قطعا خانواده ها و مدارس در تربیت نسل نوجوان و جوان جدیت دارند. کمتر خانواده­ ای را می­ توان سراغ گرفت که نسبت به تربیت بچه­ های خود بی­ تفاوت باشد. مدارس هم که معلوم است. اگر مشکلی وجود دارد در این جا نیست. مشکل اصلی در مورد تعارض در آرمان­های تربیت است. به نظر من بین آرمان­های تربیت خانه و مدارس تعارض وجود دارد. یعنی آنچه برای نهادهای رسمی آموزش و پرورش آرمان محسوب می ­شود برای خانواده­ ها آرمان نیست. آرمان­های نظام آموزشی انعکاسی از آرمان­های حاکم بر نظام آموزشی است. بخش زیادی از این آرمانها جنبه ایدئولوژیک دارند که البته ویژگی ایده­ آلی هم دارند. در این جا منظور از ایده­ آلی بودن یعنی غیر واقع بینانه بودن. اما آرمانهای خانواده­ ها از نظام آموزشی، عملی و عینی است. آنها به فکر این هستند که بچه­ های آنان بتوانند در جامعه فردا به نحو موثری زندگی کنند. توجه به جنبه­ های اخلاقی و دینی تربیت به نظر من از جنبه عینی و عملی بودن آن کم نمی­ کند. آنچه یک تحصیل کرده برای زندگی موثر بدان نیاز دارد، داشتن دانش و مهارت­ های شخصی و اجتماعی است که امکان داشتن یک زندگی موثر را فراهم کند.بنابراین آنچه مساله است همین تعارض میان آرمانهای خانواده ها و آرمانهای رسمی مورد نظر نهادهای رسمی آموزشی است. اما این که تا چه اندازه خانواده ها و مدارس بین آرمانهای خود و استانداردهای علمی تربیت سازگاری ایجاد می­ کنند، این نکته قابل توضیح است. روشن است که آرمانها را نمی­ توان با استانداردهای علمی سنجید. اساسا این استانداردها برای سنجین چنین چیزی ساخته نشده­ اند. آرمان را معمولا وضع مطلوب تعریف می­ کنند. این که وضع مطلوب چیست محل بحث است. باید پرسید وضع مطلوب از منظر چه کسی؟ وضع مطلوب مورد نظر خانواده­ها همانی بود که قبلا به آن اشاره شد. وضع مطلوب نهادهای رسمی آموزش و پرورش را نیز اسناد رسمی مصوب آن سازمانها مشخص می­ کند. استانداردهای علمی فقط قادرند به ما کمک کنند تا این آرمانها تحقق پیدا کند، البته در صورتی که اصلا این آرمانها تحقق یافتنی باشند. از این منظر شکست تربیتی بیش از این که محصول عدم توجه به استانداردها باشد، محصول غیرواقعی بودن، منطبق نبودن آرمان­ها با نیازهای واقعی نسل نوجوان و جوان و نیز عدم توجه به تحولات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، صنعتی و علمی از سوی نهادهای تربیتی است.

به عنوان سئوال پایانی در نگاهی کلی ارزیابی خود را به عنوان متخصص این رشته در رابطه با سیاست­ های تربیتی دولت نهم و دهم بیان نمایید؟

به نظر من مسایل و مشکلات موجود در آموزش و پرورش بسیار عمیق است و چیزی نیست که در دولت نهم و دهم بوجود آمده باشد اما سیاست­های تربیتی دولت نهم و دهم آن را تشدید کرده است. بر سیاست­های تربیتی از یک سو نوعی هرج و مرج فکری حاکم بوده است و از سوی دیگر نوعی شتاب­زدگی که تنها می تواند از نگرشی رادیکال ناشی شود. کوشیدن برای از بیخ و بن کندن نظام آموزشی به امید ساختن یک نظام آموزشی بهتر به ویرانی بیشتری انجامیده است. متاسفانه هیج ارزیابی جدی درباره آنچه انجام شده به عمل نیامده است. آنچه که به تازگی تحت عنوان سند تحول آموزش و پرورش به تصویب رسیده است پرسش های بسیاری را برای آموزگاران و والدین ایجاد کرده است که در این سند هیچ توجهی به آنها نشده است و با انتقادهای جدی انجمن­های تخصصی تربیتی مواجه شده است.

انتهای پیام

دیدگاه شما