وی افزود: بعد از این دوره، فارابی از راه می رسد، او فلسفه اسلامی را از کندی و از کسانی که در فضای فلسفه اسلامی اقدامات کژدارمریزی انجام دادهاند، گرفته و به نوعی بنیانگذاری میکند، با این همه اوج فلسفه اسلامی به زمان ابن سینا میرسد. ابن سینا با خلق حکمت مشاء شاگردان بسیاری را تربیت و فلسفه اسلامی را در این دوره به دوران فراز خود میرساند، ناگفته نماند هرچند که بستر اجتماعی لازم در دوره ابنسینا آن طور که باید و شاید فراهم نبود و با وجود حمایت برخی فرمانروایان قلمروهای اسلامی اما متأسفانه ابن سینا مدام در حال گریز و زندان و کش و قوسهای سیاسی بود.
این استاد حوزه و دانشگاه در مورد مخالفان فلسفه اسلامی یادآور شد: در قرن ششم، فلسفه با انتقادات جدی از سوی بسیاری افراد از جمله غزالی و فخر رازی قرار میگیرد. آنها فلسفه اسلامی را بسیار مورد فشار قرار داده و اشکالاتی به آن وارد میکنند، تا اینکه شیخ اشراق ظهور میکند و درصدد دفاع از فلسفه برمیآید، البته سهروردی نیز اشکالاتی بر رویه حکمت مشاء دارد و همین موضوع باعث می شود فلسفه دیگری به نام فلسفه اشراق را بنا کند. در واقع سهروردی با آوردن حکمت اشراق سعی میکند نقصی که به نوعی در فلسفه اسلامی وجود داشته را پوشش دهد، با این همه شیخ اشراق نیز چندان موفق نشد تا انتظاری که از فلسفه میرفت را محقق کند و میتوان گفت اغلب شاگردانش بودند که به دفاع از او برمی خواستند.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم قم افزود: در دوره صفویه، در قرن دهم-یازدهم، فضای علمی اصفهان و به تعبیری مدرسه اصفهان شکل می گیرد. صفویان بستر مناسبی برای دانشمندان و علمای شیعه فراهم میکنند و فضای رو به رشدی برای کسب علم در اصفهان ایجاد می شود. در قرن یازدهم شخصیتی مثل ملاصدرا در اصفهان، فلسفه را به اوج خود میرساند. هرچند که بی مهریهایی در مورد ملاصدرا میشود و اختلافات بروز میکند و منجر به تبعید ملاصدرا از اصفهان به کهک قم میشود، اما در آنجا هم بیکار نمیماند و تحقیقات خود را از سر می گیرد و شاگردانی پرورش میدهد.
حجت الاسلام یوسفی گفت: به طور کلی اوج فلسفه اسلامی در حکمت متعالیه توسط ملاصدرا شکل گرفت و عامل اصلی آن نیز فضایی بود که حکومت صفویه ایجاد کرده بود و عرصه را بر علمای شیعه تنگ نکرد. در این فضا ملاصدرا توانست با دستمایه های فلسفه اشراق و مخصوصاً حکمت مشایی و دستاوردهایی که از متکلمان و عرفا کسب کرده بود حکمت متعالیه را ایجاد کند. ملاصدرا نام حکمت متعالیه را بر آن گذاشت چراکه به تأیید فلاسفه بعد از او، تمام اشکالات دوره های قبلی را پوشاند و باعث شد حکمتهای دیگر در این حکمت تعالی پیدا کنند. به قول ملاصدرا هم قرآن بود، هم بحران و هم عرفان.
وی افزود: بعد از ملاصدرا شخصیت دیگری که بتواند مکتبساز باشد را سراغ نداریم. اما با این حال فعالیت ایشان به وسیله شارحانی همچون ملا هادی سبزواری، ملا عبدالله زنوزی و... تا عصر حاضر که افرادی مثل مرحوم علامه طباطبایی، آیت الله جوادی عاملی، آیتالله حسن زاده و آیتالله مصباح و... بیشتر در فضای فلسفه اسلامی و شرح و بسط حکمت متعالیه کار کردهاند.
این دکترای فلسفه اسلامی در پاسخ به این سوال که چه بسترهایی اجتماعی و فکری این فراز و فرود را به وجود آوردند؟ این طور پاسخ داد: مهمترین بستر فکری برای بسط فلسفه اسلامی، بستر فکر دینی بود. علیرغم تصور اشتباه عدهای مبنی بر اینکه در صورت حرکت به سمت فلسفه، دین زیر سوال میرود یا مکتب اهل بیت خلوت میشود، فضای دینی بستری فراهم کرد تا فلسفه رشد پیدا کند همان طور که عرفان رشد داده شد. نمونه بارز آن حکمت ملاصدرا است که از بستر نقل و از بستر دین برای فلسفه استفاده کرد و برای فراهم آوردن حکمت متعالیه حتی از آیات و روایات نیز بهره گرفت.