هر سال در ایام مانده به دهه فجر زمزمههای جشنوارههای مردمی انقلاب اسلامی زیر عنوان «جشنواره فجر» فضای فرهنگی و هنری جامعه را فرا میگیرد و هنرمندان را در حوزههای سینما،موسیقی، شعر و ... ترغیب به شرکت در این جشنواره ها می کند که خود به نوعی یک جشن ملی به مناسبت سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی محسوب میشود. اما با نوعی سیاستگذاری متولیان این جشنوارهها هر سال عدهای از هنرمندان یا در این جشنواره شرکت نمیکنند یا بنا به مصلحت گردانندگان این جشنواره از دور رقابتهای و یا در کل از این جشن ملی کنار گذاشته میشوند که همین مسئله باعث ایجاد حواشی برای جشنوارههای فجر در هر سال میشود که در این میان حواشی جشنواره شعر فجر از همه جشنوارهها بیشتر است.
انتقادها به هفتمین دوره جشنواره شعر فجر از قبل از برگزاری مراسم اختتامیه این جشنواره آغاز شد و تا بعد از برگزاری این مراسم همچنان ادامه دارد. مهمترین عاملی که باعث شد جشنواره شعر فجر امسال با حواشی بیشتری مواجه شود بخش جدیدی به نام «شاعر مردمی» بود که انتخاب افرادی زیر این عنوان به بهانه نظرسنجی مردمی حواشی زیادی را به همراه داشت.
اما علت اصلی پر بحث بودن «جشنواره شعر فجر» سیاستگذاریهای کلانی است که در آن صورت میگیرد به طوری که اصلا انتخاب برگزیدگان در آن معیار هنری ندارد و یا حداقل معیار هنری در اولویت نیست. حذف شاعرانی که به نوعی برچسب «عدم همسویی» به آنان میخورد در مراحل ابتدایی و انتهایی جشنواره سبب میشود که کام شاعرانی که تاکنون در صف انقلاب اسلامی ماندهاند اما اندیشههای سیاسی و فکری متفاوتی نسبت به متولیان این جشنواره دارند تلخ شود و کل جشنواره با این نوع سیاستگذاریها زیر سوال برود. اتفاقی که در حوزه جشنواره سینمایی و موسیقی و ... کمتر شاهد آن هستیم.
خشت اول چون نهد معمار کج...
سید عبدالجواد موسوی در واکنش به این جشنواره، حاکمیت معیارهای غیر ادبی بر جشنواره فجر را مهمترین عامل تخریب اعتبار این جشنواره دانست و اذعان کرد که ماندن نام «شعر» بر این جشنواره با توجه به این اعمال سلیقهها و معیارهای غیر هنری جای سوال دارد! دکتر اسماعیل آذر هم در این خصوص گفت که «جشنواره شعر فجر» در جریان سازی موفق نبوده است. عبدالجبار کاکایی هم سیاستهای کلان و مدیریت نا مناسب این جشنواره را سبب بیاعتباری این جشنواره میداند و واکنشهای دیگری که تقریبا همگی لحنی یکسان داشتند و همگی بر این موضوع تاکید داشتند که فضای حاکم بر جشنواره آزاد تر شود و شاعران به خاطر افکار و عقایدشان تفکیک نشوند.
استاد مشفق کاشانی در حاشیه اختتامیه هفتمین «جشنواره شعر فجر» گفت که شعر در طول تاریخ هنری ایران مظلوم ترین شاخهی هنری بود و به تبع آن شاعران نیز مظلومترین هنرمندان بودند. این موضوع حتی در همین امروز هم صادق است چرا که «جشنوراه شعر فجر» با بودجهای بسیار کمتر و با محدودیت های بسیار بیشتر نسبت به نوع سینمایی و موسیقی آن برگزار میشود. دوستان عزیز متولی، شاعران این انقلاب را با بد اخلاقیها و کج سلیقگیها از صف انقلاب خارج نکنید بهتر است. هنرمندان و به خصوص شاعران ذهن آزاد و خلاقی دارند که طبیعی است که حوزههای فکری اندیشههای متفاوتتری خواهند داشت؛ پس خیلی زیباتر است که بدون صف کشیهای سیاسی و فکری به همهی سلایق در «در جشنواره شعر فجر» احترام بگذارید.
هرکه در این بزم مقربتر است
اما انتخاب «شاعر مردمی» مهمترین عامل حاشیهساز برای هفتمین «جشنواره شعر فجر» بود که بعد از مراسم اختتامیه واکنشهایی را در بر داشت. خود دبیر جشنواره در واکنش به انتقادات پیرامون این بخش صریحا اعلام کرد که «همه دوست داشتن خودشان به عنوان شاعر مردمی انتخاب می شدند و اگر کسان دیگ هم انتخاب میشدند باز هم انتقادات مطرح می شد.» این واکنش دبیر هفتمین جشنواره بیشتر یک نوع لحن توهینآمیز نسبت به شاعران و منتقدان دیگر را داشت تا دفاع از جشنواره که البته میشود به پای اینکه ایشان خودشان شاعر نیستند و از موهبت الهی شعر و هنر بی بهرهاند، گذاشت. اکبر اکسیر شاعر و طنز پرداز کشورمان نیز در واکنش به بخش «شاعر مردمی» گفت که اگر نام شاعران از جریان های فکری دیگر نیز بود، انتخاب های واقعی تر به نظر میرسید وی همچنین در ادامه اذعان کرد که پذیرفتن قزوه به عنوان «شاعر مردمی» قابل قبولتر است تا «برقعی»! عبدالجبار کاکایی هم طی گفتگویی دیگر در واکنش به این بخش گفت که انتخاب «شاعر مردمی» اصلا معتبر نیست چون اولا برگزار کنندگان اعلام کردهاند که فقط به شاعران 'همسو' با خودشان جایزه میدهند و ثانیا در این انتخاب «شاعر مردمی» تفکیک حوزهی کاری صورت نگرفته و معلوم نیست «شاعر مردمی» در کدام بخش «شاعر مردمی» شده است. بیژن ارژن که از جمله داوران جشنواره بود نیز در موضعی متعادلتر گفت: «انتقاد به داوری جشنواره شعر فجر طبیعی است». ارژن همچنین اذعان کرد که انتخاب برگزیدگان تابعی از سلایق داوران است و قطعا اگر داوران تغییر میکردند نتایج جشنواره هم تغییر می کرد او همچنین به این نکته اشاره کرد که «شاعر مردمی» بخش جدید این جشنواره بود و طبیعی است که همراه نقاط ضعفی باشد.
این دولت و مُلک میرود دست به دست
در کل اگر از اظهار نظر غیر حرفهای دبیر جشنواره چشم پوشی کنیم، میتوانیم نتیجه بگیریم که در مدیریت این بخش حساس یعنی «شاعر مردمی» باید دقت بیشتری صورت بگیرد و مدیریت آن خیلی بهتر باشد و مانند انتخاب مردمی در حوزه فیلم کاندیداهایی مطرح شوند و نظرسنجی در میان کل مردم صورت بگیرد نه فقط در چند دانشگاه مشخص شده. امیدواریم متولیان جشنواره فجر به انتقادات به چشم راهکارهایی برای بهبود این جشنواره نگاه کنند تا بلکه اعتبار جشنواره شعر فجر از این بیشتر زیر سوال نرود.