مدیر مسئول مجله حوزه با اشاره به اینکه ارتباط خودجوش میان حوزویان و دانشگاهیان شاهراه ارتباطی این دو قشر است، گفت: وحدت بخشنامهای میان حوزه و دانشگاه محقق نخواهد شد.
حضرت امام خمینی(س) در سالهای آغازین نظام جمهوری اسلامی ایران، بیشترین توجه را به نقاط آسیبپذیر نظام داشتند و میکوشیدند تا اینگونه تهدیدات را به فرصت تبدیل کنند؛ یکی از مهمترین این بسترها، موضوع ارتباط حوزههای علمیه و دانشگاهها بود که امام راحل تبیینی جامع بر آن داشتند و البته همواره نگران استمرار توجه مسئولان به این مهم بودند؛
«من به شما و تمام نسلهایی که بعد از شما و ما خواهند آمد هشدار میدهم که ملت و روحانیت، دانشگاه و روحانیت، از هم جدا نشوند که جدا شدن اینها از هم؛ هلاکت ملت و هلاکت اسلام و هلاکت کشور است».(صحیفه نور، ج 14، ص 125)
یکی از تلاشهای صورت گرفته در راستای ادامه راه امام راحل برای وحدت حوزه و دانشگاه، اقدام دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم در نشر مجله «حوزه» است که به منظور تحلیل عملکرد حوزههای علمیه و دانشگاههای کشور در تحقق وحدت مورد نظر امام(س)، با دکتر سید عباس صالحی، مدیر مسئول مجله حوزه و عضو هیئت امنای دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم به گفت وگو نشستیم که مشروح این مصاحبه به شرح زیر است:
نقش انقلاب اسلامی و خط فکری حضرت امام خمینی(س) در تقویت رابطه سازنده حوزه و دانشگاه را چگونه ارزیابی میکنید؟
در طول نهضت پیروزی انقلاب اسلامی، وحدت حوزه و دانشگاه و ارتباط قوی تر و نزیک تر این دو قشر یکی از مواردی بود که به صورت پیوسته مورد تاکید حضرت امام(س) قرار میگرفت. طی سه دهه بعد از انقلاب، آنچه که در این باره اتفاق افتاده شامل برخی نقاط قوت و یا ضعفهای ملموس بوده است. اما نسبت به قبل از انقلاب، طیف وسیعتری از روحانیون را میبینیم که به شکل تخصصی و مطلوب، با علوم انسانی ارتباط برقرار کردهاند و این مهم، بستر تفاهم و ارتباط دانش محور این دو قشر را فراهم کرده است.
قبل از انقلاب اسلامی، روحانیون محدودی بودند که در حوزههای علوم انسانی ورود آکادمیک داشته باشند؛ اما بعد از انقلاب، سطح وسیعتری از روحانیون را مشاهده میکنیم که در این علوم و در سطوح گوناگون به صورت تخصصی و نیمه تخصصی ورود پیدا کردهاند و این ورود، زمینهای را فراهم کرده که گفت وگوهایی دانشمحور بین روحانیون محصل این دانشها با دانشگاهیانی که در این حوزه فعال هستند، برقرار شود.
بستر دومی که بعد از انقلاب در مسیر حرکت امام(س) به وجود آمد، گفتمانی در مورد مدیریت اداری و اجتماعی کشور بود که بخشی از روحانیون و دانشگاهیان، بحثهای مربوط به حوزه اداره کشور را دنبال کرده و از نگاهی کلی و آرمانی، به مباحث ریز و عملیاتیتر نزدیک شدند. دانشگاهیان و روحانیونی که در فضای مدیریت انقلاب حضور داشتند، در مورد تعیین مدلهای اداره اجتماعی کشور ارتباطاتی با هم داشتند. مجلس، قوه قضائیه و قوه مجریه نیز محیطهای دیگری بودند که در صدر انقلاب، فرصتی را برای گفت وگوهای بین حوزه و دانشگاه در نوع مدیریت اجتماعی کشور فراهم کردند.
جایگاه روحانیون در حکومت اسلامی چه تاثیری بر روند رابطه ایشان با دانشگاهیان در ابعاد خرد و کلان داشته است؟
پس از انقلاب، روحانیت در فضای حاکمیت قرار گرفت و طبعاً قدرت و حاکمیت، لایههای خاص خود را دارد که با برخی تعارضات و مقاومتها نیز مواجه است. ارتباط روحانیت قبل از انقلاب با محیط دانشگاهی، ارتباط منهای قدرت بود؛ اما این مهم در فضای پس از انقلاب با هالهای از قدرت آمیخته شد به نحوی که حتی روحانیونی که با قدرت ارتباط خاصی نداشتند نیز با حاشیههای منفی یا شبه منفی آن مواجه میشدند و این موجب گردید که روحانیون، قبل از ارتباط با دانشگاهیان، با برخی پیشداوریها از سوی کسانی که در مقابل قدرت موضع انتقادی داشتند، مواجه باشند.
این پدیده، برزخی را در فضاهای ارتباطی بین روحانیت و همه اقشار جامعه ایجاد میکرد و این تعارض، در مورد دانشگاهیان که با منطق انتقادی محیطهای علمی مواجه بودند بیشتر بود و در نتیجه، قبل از هر گونه ارتباطی، یک کلیشه منفی حائل میشد.
بعد از انقلاب، ارتباط اجتماعی روحانیت با بخشهای مختلف جامعه گرفتار برخی از رسوم اداری و بخشنامهای شد در حالی که قبل از انقلاب، روحانیت فراتر از بخشنامه بود که نمونه آن، عملکرد شخصیتهایی چون شهید مطهری و شهید مفتح بود؛ اما شرایط بعد از انقلاب، این ارتباطات را در فضای اداری و بخشنامهای قرار داد و خود این، آسیبهایی در زمینه نوع ارتباط روحانیون با دانشگاهیان در محیطهای دانشگاهی ایجاد کرد.
وجود دو منظر سنتگرا و مدرن در رابطه حوزه و دانشگاه چه تاثیری بر تحقق وحدت این دو قشر دارد؟
منظرهای عمومی روحانیت با مدل منظرهای دانشگاهی تفاوتهایی دارد که این تفاوتها در ارتباط این دو قشر تاثیر منفی دارد. روحانیت هنوز از منظر سنت کامل به امور نگاه میکند و پاسخهایش به مسائل مدرن از منظر سنت است اما پاسخهای دانشگاه، متاثر از عصر مدرن است. پس از انقلاب که مسائل اجتماعی گسترش یافت و مبتلا به هر دو قشر نیز بود، تعارضهایی از این دست خود را نشان داد. روحانیون در پی پاسخگویی به مسائل اجتماعی با رویکردی سنتگرا بودند و دانشگاهیان نیز متوسل به مقتضیات عصر مدرن و این گسست در موضع گیریها، فاصلهها را بیشتر از پیش میکرد. این معضل، یکی از دغدغههای جدی حضرت امام(س) بود که تاکنون بخشی از این فاصله کوتاه شده ولی اقدامات جدیتری را نیازمند است.