فرزانه امینی: سینمای ایران تا امروز نقاط عطف بسیاری داشته و فراز و فرودهای بسیاری را پشت سر گذاشته است و علاوه بر تأثیر گرفتن از سبکهای برجسته و پرکشش رایج دنیا، از چرخشهایی که جریانات اجتماعی برایش فراهم ساختهاند، بسیار متاثر شده است. در واقع تکثر و پراکندگی جریانها و متقابلا تجلی آن در سینما، آلبوم تصویری بسیار متنوع و غیرهمگونی را برای سینمای ما فراهم کرده و تصویر کلی و کلاژگونهای را نمایان میکند که به راحتی نمیتوان خط سیر قاطعی برایش ترسیم کرد.
بیشک انقلاب اسلامی و وقوع تحولات عظیم ساختاری و محتوایی در جامعه، یکی از برجستهترین نقاط عطفی بود که چرخش سینمای ایران را در پی داشت، دگرگون شدن ارزشها، رویکرد دینی و مردمی حکومت، فراگیر شدن فهم سیاسی و عمومیت یافتن استفاده از ابزارهای هنری و در این میان معطوف شدن اذهان به چگونگی بهره برداری بهتر و عمومیتر از سینما، رایحهی آغاز فصلی جدید برای سینمای ایران بود.
دگرگونی ذائقهی مخاطب، چه در فرم و چه در محتوا، در حالت عادی محتاج زمان زیادی است، اما این همه، آن هم توأمان در مدت زمانی بسیار اندک در ایران به وقوع پیوست و سینمای پس از انقلاب کلید خورد. از چالشهای هموارهای که در باب سینمای پس از انقلاب مطرح است تشتت در تعریف جریانی است که به «سینمای انقلاب» موسوم است. همین تفاوت نظرات در ماهیت و چیستی این سینما که با توأمانی تفکیک ناپذیر آن با سینمای جنگ دامن میخورد؛ وقتی با یک بام و دوهوایی و تناقض عملکرد درعرصهی سیاستگذاری همراه میشود جریان سینمای انقلاب را با موانع و محدودیتهایی مواجه میکند که به نظر میرسد نمود آن کمرنگ شدن این جریان و عدم اقبال فیلمسازان جوان به این سینماست.
با همین دغدغه و موضوع به مصاحبه با مسعود فراستی، نویسنده و منتقد سینما رفتهایم . متن زیر حاصل این گفت وگو است:
آقای فراستی وقتی گفته میشود سینمای انقلاب اسلامی ، دقیقا چه جریانی در سینمای معاصر مد نظر است؟ و آیا میتوان خصیصهی سبکی و تکنیکی مشخصی برای چنین سینمایی ذکر کرد؟
من چیزی به اسم سینمای انقلاب اسلامی نمیشناسم. یعنی نه سینمای اسلامی میشناسم، نه سینمای انقلاب اسلامی .
آنچه مصداق این اصطلاح در نظر گرفته میشود و اجماعی بر سر آن هست، چیست؟
من نمیدانم، این را باید از دوستانی پرسید که این اصطلاح را اختراع کردند! سینمای انقلاب اسلامی منطقاً باید مماس باشد با مسائل، ایدهها و شعارها و... من چنین جریانی نمیشناسم.
نسبت اصطلاح سینمای انقلاب اسلامی که در هر حال رایج است با سینمای جنگ چیست؟ خیلیها معتقدند سینمای جنگ امتداد گفتمانی است که در انقلاب مطرح شد. نظر شما در این رابطه چیست؟
من سینمای دفاع مقدس را میشناسم نه سینمای انقلاب اسلامی و معتقدم سینمای دفاع مقدس مهم ترین و در واقع تنها ژانر ملی سینمایی امروز ایران است که فیلمهای خوب و بد، زیاد در آن وجود دارد و جریانی است که بعد جنگ شروع شد ولی بدبختانه به یک جریان مستمر تا به امروز تبدیل نشد. دلیل آن هم این است که اساسا ما روی مسئله فرم کار نکردیم و دیگر اینکه دوستان از مسئله جنگ و فرهنگ جنگ دور شدند.
آیا فرهنگ جنگ چیزی جز فرهنگ انقلاب بود؟
فرهنگ جنگ در واقع تجسم جدی فرهنگ انقلاب است. اگر در انقلاب نمودهای فرهنگ خیلی روشن نیست در جنگ کاملا شفاف است. یعنی هرچه آنجا سوبژکتیو است، اینجا ابژکتیو میشود. تجسم پیدا میکند. عینیت مییابد. به همین دلیل من سینمای جنگ و دفاع را میفهمم ولی سینمای انقلاب اسلامی، نمیفهمم.
با این تعبیر اگر قرار باشد که گفتمان انقلاب اسلامی و آنچه در ساحت اندیشگی مطرح شده است؛ به تصویر بدل شود، نمود آن تنها سینمای دفاع مقدس خواهد بود؟
به نظر من سینمای دفاع خواهد بود.
اگر سینمای جنگ را فاکتور بگیریم از نظر شما چه بخشهایی ازتاریخ انقلاب، ظرفیت روایت داستانی دارد؟
این خیلی سوال سختی است، حقیقت این است که من حتی یک نمونه از این سینما سراغ ندارم.
فکر میکنید چرا امکان به تصویر درآمدن بخشهای مختلف تاریخ انقلاب تا به حال ضعیف بوده است؟
انقلاب پتانسیل بالایی برای به تصویر کشیدن ندارد. چرا که انقلاب پدیده ای است که در ظرف چند روز اتفاق میافتد، نظامی میافتد و نظامی دیگر جایگزین میشود. حالا دربارهی ما یک نظام طاغوتی ساقط شد و یک نظام انقلابی و اسلامی جایگزین شد. این فضا ویژگیهای نظام جدید را توضیح نمیدهد تغییر آنقدر سریع است که اجازهی تجلی اندیشهها و ارزشها وجود ندارد. در بستر جنگ است که همهی ارزشها تبلور مییابد.
حالا این سوال مطرح میشود که آیا وقتی سینما وارد عمل میشود حتما باید پشتوانهی ارزشی داشته باشد؟ این که میگویید ارزشها در جنگ متبلور شد، پس ما سینمای دفاع داریم ، آیا برای به تصویر کشیدن اتفاق انقلاب حتما به تبلور ارزشی نیاز داریم ؟
نه نه، به هیچ وجه. جواب این سوال وجود پشتوانه ارزشی نیست ولی انقلاب ظرفیت بالا برای به تصویر کشیده شدن روایتی فیلم سینمایی ندارد. در مستند امکان دارد و آنچه هست عمدتا مستند آرشیوی است. در مستند بازسازی شده هم تا به حال من چیز جدی مهمی ندیدم، برای همین پتانسیل سینمای حرفهای را ندارد.
آیا همهی انقلابها توان تجلی تصویری پایینی دارند یا انقلاب ما این گونه است؟
ببینید انقلاب ما که بیشک این چنین است. انقلابهای دیگر را هم در ذهنم دوره میکنم آن دسته انقلابهایی مثل شوروی و انقلاب چین، که در زمان تداوم داشتند و طول کشیدند شاید امکان شکلگیری تصاویری را که این دوران را روایت کند، پدید آورند؛ ولی باز فیلم خیلی خوب نداریم. یک فیلم از آیزنشتاین هست به نام «ده روزی که دنیا را تکان داد» یا «اکتبر» که تا حدی انقلاب و آن دوران را روایت میکند که از نظر من فیلم خوبی هم نیست با اینکه فیلم بسیار معروفی است. اما درمورد انقلاب ما به دلیل بروز سریع آن، پتانسیل حضور تصویری اش کم است.
این یعنی اتفاق تاریخی هرچقدر هم مهم باشد اگر در زمان زیاد تداوم پیدا نکند، با این تعبیر پتانسیل ورود به سینما را ندارد؟
بله. اساسا اینطور است ولی وقتی میگوییم سینما، منظور فیلم داستانی است. چون انقلاب ظرفیت مستند را دارد. ببینید مثلا ما میتوانیم راجع به امام و زندگی امام که در واقع رهبر انقلاب بود فیلم داستانی بسازیم یا فیلم در باب شاه بسازیم. ولی مثلا فیلمی که آقای افخمی دربارهی امام ساخته فیلم بسیار بدی است و یا سریالها و فیلمهایی که راجع به شاه ساخته شده هیچ کدام قابل اعتنا نیستند.
فکر میکنید مشکل بازنمایی تصویر امام در همین تعداد اندک کارهای صورت گرفته چیست؟
آن چیزی که من در کار مثلا آقای افخمی دیدم هیچ ربطی به امام نداشت. بسیار کار روشنفکرانهی سردستی بی مطالعهای بود و به لحاظ سینمایی هم فرم بدی داشت.
از نظر شما وقتی سینما بخواهد به شخصیت انقلابی و کاریزماتیکی مثل امام بپردازد باید از چه دری وارد شود؟!S1!
باید از در سینما وارد شود! باید روایت کند. سینما اول باید آن شخصیت را خوب بشناسد. یعنی تحقیق اساسی پیرامون آن شخصیت و اطرافیان آن شخص صورت بگیرد. و مهم تر اینکه سازنده باید آن شخصیت را دوست داشته باشد.
از نظر شما ورود سینما به این عرصه سخت نیست؟ پرداختن به جنبههای داستانی یک شخصیت تاریخی مثل امام که مخاطب، حضور ایشان را به یاد میآورد، از نظر شما کمی سینما را دست بسته نمیکند ؟
به نظر من نه این طور نیست . فکر میکنم از زندگی امام می توان کلی قصه روایت کرد. هم زندگی خصوصی امام و هم چگونگی دوران های مختلفی که از سال 42 ایشان رهبری میکنند. می توان آن را تبدیل به فیلمی کرد که شخصیت محور باشد و از خلال آن شخصیت رویدادهای آن دوران را توضیح داد. منتها این کار جدی است که شعور میخواهد و پژوهش، عشق و مقدار زیادی بلدی سینما.
آقای فراستی در حال حاضر جریانی وجود دارد که خود را تحت عنوان موج نو سینمای انقلاب اسلامی معرفی میکند. نمودش هم جشنوارهی عمار است و از ضرورت احیای سینمای ارزشی و آرمانی صحبت میکند. من میخوام بپرسم که سینمای ارزشی و آرمانی از نظر شما اصلا چطور تعریف میشود و چه نسبتی با خصلت ذاتی سینما برقرار میکند که جنس تفریح و سرگرمی است؟
اینکه خود را با این عنوان معرفی میکنند به نظرم اصلا تعریف جدی نیست. موج کهنه سینمای انقلاب اسلامی کدام بود که حالا موج نو داشته باشیم. ضمن اینکه این واژه «موج نو» واژه عاریتی از سینمای فرانسه و دوران معینی بعد از جنگ است و به ما ربطی ندارد. این جشنوارهی عمار اساسا مستند است و نمیتواند بگوید موج نو سینمای اسلامی باید بگوید سینمای مستند با رویکرد انقلاب اسلامی. تا به حال هم متاسفانه من فیلم درست و خوبی از اینها ندیدهام. به همین دلیل هنوز به نظرم جریان نیستند و علاقه و سمت شان هم کافی نیست که به جریان تبدیلشان کند. به نظر من در میزان بلدی سینما هم خیلی کم بضاعت هستند. من در فیلمهای مستندی که دیدم و به ما مربوط است فقط از «میراث آلبرتا» میتوانم دفاع کنم. اما قسمت دوم سوال، در پاسخ به اینکه آرمانی ارزشی یعنی چه؟چیزی که دوستان میگویند در تعریف این سینما خیلی معنا ندارد و مفهوم زدگی صرف است فکر میکنند هر فیلم سازی یک مفهوم ارزشی را انتخاب کند، فیلم آرمانی میشود. به نظر من این گونه نیست اول فیلم باید فیلم باشد یعنی فرم داشته باشد. در مرحله بعد که فیلم، فیلم شد و سینما بود و مخاطب داشت، حالا چیزی را که فیلمساز بدان اعتقاد دارد، عرضه کند نه اینکه اول باید ارزشی باشد و بعد باید سینما باشد. حاصل این نوع نگاه میشود همین شاهکارهایی که یکی از دیگری بدتر است.
این فیلم شدن یعنی چه کمی توضیح بدهید.
یعنی اینکه بلد باشد قصه بگوید و بلد باشد شخصیت بسازد. یک فیلم اخیرا دیدیم که موضوعش هم انقلاب اسلامی و مسائل آن دوران است به نام" کیمیا و خاک". این فیلم خیلی بد بود نه شخصیتها، آدمهای آن دوره بودن نه قصه متعلق به آن فضا بود و از بستر آن دوره درآمده بود. اسمش را هم میگذارند کیمیا که خیلی ارزشی است و خاک.
خیلیها قلادههای طلا را نماینده فعلی سینمای انقلاب میدانند نظر شما در این باره چیست؟
من مخالفتی با این ندارم، ولی آن فیلم فقط یک کوشش است. من شخصاً فیلمی را که بیش از هر فیلم دیگر نمایندهی نظری و فرمی سینمای بعد انقلاب میدانم «طلا و مس» است. قبل از آن فقط فیلمهای جنگی را میتوانیم نام ببریم.
بنابراین گویی آنچه دارد به نام سینمای انقلاب معرفی میشود، یک مفهوم انتزاعی است.
متاسفانه اینگونه است. سینما نیست. مفهوم زدگی بیداد می کند. آن هم مفهوم با نازلترین نوع سینما. شما به انتخابهای همینهایی که داعیهی جریان سینمای انقلاب اسلامی دارند دقت کنید اصلا سینما نیست. اولین انتخاب دوستان قلادههای طلا است که هر چند قابل دفاع است ولی برای اینکه ویژگی های گفتمان انقلاب اسلامی را داشته باشد تنها یک قدم است. به نظر من یک فیلم متوسط خوب در باب یک واقعه مهم چند سال اخیر است. دومین فیلم «شور شیرین» است یک فیلم شعاری سطحی و بسیار بد. سومین انتخاب «روزهای زندگی» است یک فیلم خوب دفاع مقدسی است. چهارمی «پرواز بادبادکها» است، فیلمی که بسیار سینمای ضعیفی دارد و از همان مفهوم زدگی رنج می برد. فیلم بعدی «ملکه» است که به کلی پرت است و از نظر من به لحاظ تفکر ضد جنگ ماست مستقل از اینکه سینمای خیلی بدی ندارد. ولی از نظر نگاه فیلم عراقی است تا ایرانی. و فیلم بعدی هم «یک روز دیگر» ساخته آقای فتحی که هیچ ربطی به انقلاب اسلامی ندارد و قابل دفاع نیست. خوب اینها انتخابهای دوستان است شش فیلمی که فقط از دو تای آن میتوان دفاع کرد و چهار تای بقیه کاملا پرت است. پس یعنی ما با جریانی که مطرح میکنند که خصایصش انقلابی بودن و ارزشی بودن است رو به رو نیستیم. حتی این دوستان در بارهی روزهای زندگی و قلادههای طلا هرچه نوشتند، اساسا بحثهای مفهومی و مربوط به نگاه فیلمهاست نه نگاه سینمایی. این ادامهی همان تفکری است که سالها تحت عنوان سینمای دینی مطرح میشد و سینما در آن نبود. بماند که دین هم در آن نبود!
از نظر من مهم ترین بحث در باب سینمای ایران بحث سینمای ملی است که باید هم به نگاه این سینما توجه شود و هم فرم آن. یعنی به این بپردازیم که فرم سینمای ملی باید چگونه باشد.
همهی کشورهایی که دارای سینما هستند سینمای ملی دارند و مثلا بدون اینکه اسم کشور یا فیلم ساز مطرح شود میتوان تشخیص داد سینمای ایتالیا یا سینمای فرانسه یا سینمای هند یاغیره است. ما جریانی به نام سینمای ملی که بتواند مسائل و فرهنگ و هویت ملت ما را برساند، نداریم. تنها چند فیلم به ندرت و سختی بعد انقلاب پیدا میکنیم و قبل انقلاب هم همین طور که در واقع ویژگیهای فرهنگی و فرمی ملی ما را داشته باشند.
ما اصلا تا به حال راجع به فرم حرف نزدیم، بحث نکردیم که ویژگیهای سینمای ایرانی چیست؟ اندازههای قاب این سینما و ریتم آن چیست؟ این مسائل فرمی اصل بحث است. ما باید این ویژگیها را از موسیقی،نقاشی و ادبیات استخراج کنیم و وارد بحث شویم و حالا بفهمیم
1) دوربین ایرانی و سبک دوربین
2) دوربین ایرانی انقلاب اسلامی
3) دوربین ایرانی دههی نود، چگونه است و ریتم این سینما چگونه است. تا ما این بحثهای اصلی را مطرح نکنیم و به فرم ملی نرسیم سینمای ملی نخواهیم داشت. تک فیلم خواهیم داشت که من بتوانم دفاع کنم ولی سینمای ملی هنوز نداریم.
گفتیم سینمای جنگ را میتوان امتداد گفتمان انقلاب اسلامی تلقی کرد این سینما تا چه حد میتواند انتقادی باشد؟ اصلا این سینما، سینمای انتقادی است؟
از نظر من به شدت میتواند انتقادی باشد. من معتقدم در همین سینما میتوان کاملا مفاهیم ضد جنگ مطرح کرد. اما مرز کجاست؟ مرز ضد دفاع بودن است من هیچ آدمی را نمیشناسم که ضد دفاع باشد و آدم باشد!
حالا چنین سینمایی که قادر است انتقادی هم باشد چه نسبتی با سینمای دولتی برقرار میکند؟
با سینمای دولتی نمیتوان از این کارها کرد. سینمای دولتی محافظهکار و سفارشی و بیهنر است. یعنی به جای اینکه مسئلهاش رشد هنر باشد دغدغه اش رشد به اصطلاح ارزشهای سفارشیاش است و هیچ وقت هیچ محصول جدی نخواهد داشت. دلیلش هم این است که در حیطه هنر سفارش معنا ندارد. هنرمند باید به چیزی اعتقاد داشته باشد و مسئلهاش باشد تا قادر باشد آن را ترسیم کند. اعتقاد دیگری را نمیتواند سفارش بگیرد. برای همین آقایان هرچه سفارش دهند از حالا تا بی نهایت چیزی از آن حاصل نمیشود.
برای اینکه اندیشهی انقلاب اسلامی ترویج یابد، درساحت مدیریتی آیا برای سینمای انقلاب میتوان متولی قائل شد؟ اصلا این سینما احتیاج به نهاد متولی دارد؟
به نظر من اگر مسئله ما جدی است، اولین کاری که باید صورت گیرد این است که شر دولت از سینما کنده شود یعنی دولت لطف کند و از سینما بیرون برود.
از نظر شما در این صورت سرمایه گذار خصوصی این دغدغه را خواهد داشت که مثلا درباره اندیشه انقلاب اسلامی سرمایهگذاری کند؟
آخر دولت هم این دغدغه را ندارد! ادعایش را دارد ولی دغدغهاش را ندارد. اینکه میگویم باید شر دولت کنده شود یعنی اینکه مثل خیلی از کشورها دیگر دولت میتواند نظارت کند ولی کار دیگری انجام دهد و آن اینکه زیر ساخت سینمایی بسازد مثلا استودیو و سینما بسازد، سینما را در شهرستانها تقویت کند و کلاس های آموزشی فیلم سازی برگزارکند، به جای اینکه تئوری پردازی کند و فیلمهای سفارشی بسازد. دولت نظارت هم بکند و ممیزی معین داشته باشد و آن را شفاف اعلام بکند و این ممیزی بستگی به اشخاص نداشته باشد. و همین طور دولت باید برای خود سرمایهگذاری کند. دولت نباید تهیه کننده بزرگ باشد، دولت باید دولت باشد. ما برنامهی 10 ساله و پنج ساله هم داریم که در بسیاری زمینهها بخش خصوصی باید جایگزین بخش دولتی شود. قرار بر این بوده که دولت حمایتش را از تولید به اکران ببرد. در حالی که کوچکترین قدمی در این زمینه برنداشته و مدام دارد بخش دولتی را تقویت میکند. این سازمان سینمایی راه انداختن، اساسا چنین
معنایی دارد. نتیجه میشود این سینمای سفارشی خوارج پرور بیسینما و بی آرمان.
از نظر شما از دل سینمای خصوصی سینمایی به وجود میآید که بخواهد به آرمان بپردازد؟ جریانی که در فعل حاضر سینمای ایران وجود دارد، چه اقبال فیلمساز به عنوان مولف، چه سرمایهگذار، آیا میل خواهد کرد به سمت آرمان؟
صریح بگویم نه. اما این نه به این معنا نیست که به وضع گذشته برگردیم که تجربه کاملا شکست خوردهای است هم در نظر، هم در عمل .
و راه برون رفت؟
راه برون رفت این است که در قدم اول حمایت از تولید را کم کم حذف کنیم و به حمایت در اکران برسیم، به جای این که خرج های میلیاردی در تولید بشود و فیلمهای اسف بار ساخته شود، فیلم هایی را که مردم و مسئولین میپسندند و سینمای ضد مردمی و ضد ارزشی نیست در اکران حمایت شود. قدم بعدی این است که باید جو فرهنگی ایجاد کنیم.کاری که دولت هرگز نکرده است. دولت به جای اینکه به فکر این باشد که چند میلیارد به چه کسی بدهد و پی این باشد که فیلمساز سابقه اش چیست و قبلا آمریکا بوده یا ابرقو ، باید از فیلم نامههای خوب سینمایی حمایت کند. این کار را هم تا به حال نکرده است. دیگر اینکه از نقد استقبال کند و این همه از نقد ترس و هراس نداشته باشد و آن را سرکوب نکند. در ساحت اجتماعی هم به جای باج دادن به فیلم سازها و دور کردن آن ها از مردم ، برعکس رفتار کنند و فکر کنند چگونه میتوان فیلم سازها را در این شرایط رفاه زده با مردم آشتی داد.
وقتی میگویید شرایط رفاه زده منظورتان شرایط فعلی است؟!
دقیقا منظورم شرایط فعلی است. این رفاه زدگی برای من و شما و مردم نیست برای فیلم سازها و مسئولین است. فیلم و فیلم ساز آینهی شرایط هستند و متاسفانه خودشان هم بخشی از شرایط شدهاند. به جای اینکه فیلم بسازند، برج میسازند. و از کنار برج سازی شان لطف میکنند فیلمی هم می سازند که معلوم نیست چیست. این باجها دولتی بوده که با فیلم سازها چنین کردند. آقایان لطف کنید دیگر باج ندهید! لطفا یکسان برخورد کنید و این همه خودی غیر خودی نکنید. تا کی ممیزی خودی و غیر خودی، ارزشی و غیر ارزشی . به قصهی خوب که با مردم ارتباط بگیرد کمک کنید، به روایت مردمی سینما از جامعه کمک کنید. آقایان این همه مفهوم زده و ارزشی نما نباشید!
به شخص نباید مجوز داد، به اثر باید مجوز داد. به جای اینکه افراد مد نظر قرار گیرند و زندگی شخصی فیلم ساز کنکاش شود باید به اثری که افراد ارائه میدهند، توجه کنند و به فیلم نامه خوب ارزش بگذارند و حمایت کنند .
لازمهی چنین تفکری این است که مولف از اثر جدا دانسته شود، درست است؟
آدمها مهم نیستند و آثارشان مهم است. چون آدم ها نشان میدهند که دائما در حال تغییرند، برای همین باید به اثر توجه کرد. فیلم نامهی خوب و سینمای و با روایت و با حفظ اصول را باید حمایت کرد. این بهتر از این است که بگردیم فیلم ساز مسلمان متعهد پیدا کنیم که هر روز هم تعدادشان کم میشود. خیلی از فیلم سازانی که دوستان دوست دارند و خیلی هم مسلمان و انقلابی هستند اصلا سینما بلد نیستند . ادعای رادیکالیسم سطحی، قلابی و بی اخلاق محصول کار دولت است. باید فیلم ساز حرفهای انتخاب شود با فیلم نامهی خوب که روایتش در جهت مسائل و ارزشهای ما باشد.
اگر قرار باشد جایگاه دولت، جایگاه نظارت باشد حدود نظارت کجاست؟ مرز را چه کسی و چگونه باید تعیین کند ؟
مصالح ملی یک کشور و اصول اخلاقی دینی ما مرز این نظارت است.
این دو مفهوم خیلی باز و تفسیر بردار نیست؟
مصالح ملی چیزی است که در اصول ممیزی همه کشورها هست مثلا به پرچم کشور نمیتوان توهین کرد. مرزش اینجاست.
پس فکر میکنید مرز قابل تدوین مشخصی در وجوه صوری و سینمایی وجود دارد؟
میتوان کار کرد و حدود آن را مشخص کرد ولی از نظر من مسئله روشن تر است. در سینما اگر کسی به اسلام و به ایران توهین کرد این مرز ممیزی است. عدم نفی جنگ دفاعی و عدم توهین به انقلاب و اسلام و چارچوب ارضی ایران، مرز ممیزی است. با این ها اصول میتوان حدود را مشخص کرد.
جریانهایی را که در سینمای امروز ایران حضور دارند، چطور ارزیابی می کنید؟
ما امروز در سینمای ایران دو جریان خطرناک داریم. یکی جریان روشنفکرزده، که مسئلهاش نه انقلاب است نه مردم و من سالها علیه آن نوشتهام و دیگری جریان به اصطلاح رادیکال به اصطلاح انقلابی مفهوم زده. یک جریانی که ظاهرا با دفاع از انقلاب فیلم پایین میکشد و جریان دیگری که سعی میکند بی ارتباط با مسائل مردم هرکاری دلش میخواهد انجام دهد. هر دو این جریان علیه سینمای ایران است. جالب اینجاست که اکثر مواضع این دو جریان شبیه هم هستند.
در انتها میخواهم به مخاطب سینما بپردازیم، فکر می کنید مخاطب امروز سینمای ایران چقدر تاب دیدن فیلم هایی را دارد که به گفتمان انقلابی میپردازد با فرض اینکه چنین سینمایی داشته باشیم؟
اگر این گفتمان تبدیل به فیلم شود، تبدیل به قصه شود و از مفهومزدگی جدا شود و قصهی خود را خوب و درست تعریف کند و تبلیغ مفاهیم خود را نرم در قصه بگنجاند؛ هیچ اشکالی ندارد و مردم خواهند پذیرفت. مردم حرف حساب را به زبان درست می پذیرفتند. ما مشکلمان این است که زبان درست نداریم. اول باید چگونه گفتن را بیاموزیم، سپس دغدغهی چه گفتن را مطرح کنیم تا موثر افتد. تا وقتی "چگونه" نباشد "چه" اصلا مطرح نیست. از دل فرم محتوا بر میآید، محتوای بدون فرم وجود ندارد.
در این صورت سینمایی انقلابی سینمایی خواهد بود که گیشه را داشته باشد؟ اصلا سینمایی که حتی با فرم و زبان درست، دارد به آرمان و اندیشهی انقلابی میپردازد، سینمای عامه پسند و سینمای گیشه هست؟
نه الزاما سینمای گیشه، ولی میتواند مخاطب عام داشته باشد. اگر جذابیت داشته باشد، اگر قصه را خوب تعریف کند؛ اگر فضا و شخصیتها را درست دربیاورد و همهی این اگرها ...ولی در صورتی که فقط مفهوم را بخواهد ارائه دهد نه گیشه را دارد نه آخر عاقبت و همین میشود که میبینیم.