همچو کتابیست جهان جامع احکام نهان جان تو سردفتر آن فهم کن این مسئله را
روز اول ماه رمضان بود من هم کارم در اداره تمام شده بود و به سمت خانه حرکت می کردم. خیابان انقلاب تهران تلفیق جالبی از کتاب، کباب و بانک است! خیابان انقلاب را که در پیش بگیرید مغازه هایی که در سر راه خود می بینید یا کتاب فروشی است یا رستوران و بستنی و پیراشکی فروشی و یا بانک های متعدد. خوب در ماه رمضان که عملا فعالیت مراکز توزیع تغذیه در سراسر کشور ممنوع است، عده ای روز را به تهیه حلیم، آش و شله زرد و ... برای افطار روزه داران می پردازند و عده ای هم کلا سیستم را تعطیل می کنند و روز را در کنار خانواده می گذرانند. اما در این میان یه مغازه کباب فروشی در خیابان انقلاب پیدا کردم که هیچکدوم از موارد ذکر شده مشمول حال ایشان نمی شد! این کباب فروشی تمام وسایلش را جمع کرده بود و زمینش را از کتاب فرش کرده بود و کتاب های نسبتأ قدیمی را با قیمت های خیلی خیلی ارزان به جماعت کتاب خوان می فروخت. شاید سود کاری که انجام می داد نسبت به دیگر مغازه های غذافروشی که حلیم و آش می فروختند، کمتر بود اما همین سوژه خبری شدن برایش کافی بود که هم کتاب هایش در این مدت فروش برود هم بعد از ماه رمضان مشتری هایش به بهانه ی این حرکت ارزشی زیاد شود.
کتاب خوانی و یا فرهنگ مطالعه تنها برای پژوهش و یادگیری نیست بلکه به طور غریزی یک نیاز روحی و معنوی برای ما انسان های جستجوگر است و اساسأ از آنجایی که فرهنگ استفاده از هیچ چیزی در کشور ما کاملا آموزش داده نمی شود مانند موبایل، اینترنت، خودرو و... فرهنگ کتاب و کتاب خوانی هم مسلمأ با این وضعیت فرهنگ سازی، در میان ملت ما جا نمی افتد. بی خودی هم خودمان را با ازدحام کاملا کاذب هرساله نمایشگاه کتاب که با توجه به افزایش سالانه غرفه های عرضه کننده غذا و معلق شدن انتشارات و کاهش غرفه های کتاب باید نام آن را هم نمایشگاه کباب گذاشت، گول نزنیم! خودمان که به خودمان نمی توانیم دروغ بگویم. خودمان می دانیم که نمایشگاه کتاب ما که مسئولین با افتخار از ازدحام جمعیت آن یاد می کنند تبدیل به پاتوقی برای تفریح خانواده ها و جوانان شده که بعضأ به سمت و سو هایی می رود که آدم پاک فراموشش می شود که اینجا نمایشگاه کتاب است! بد نیست این گشت ارشاد به جای استقرار در کنار مترو ها، پارک و کنسرت ها که همگی مراکز رفاهی مردم است و تکلیف شان هم مشخص است، یک بار هم در داخل نمایشگاه کتاب مستقر شود و صحنه هایی آن چنانی ببیند! شنیدن کی بود مانند دیدن! علی ایحال خودمان می دانیم که مخاطبین کتاب و فرهنگ صحیح مطالعه در کشور ما که داعیه فرهنگ غنی را دارد بسیار کم است. عده ای هم که کتابی می خرند یا تنها برای تماشای کتاب می آیند علتش بر می گردد به همان نیاز غریزی که در ابتدای متن به آن اشاره شد.
این دسته افراد هم در طول سال هیچ نگاهی به کتاب نداشتند و سعی می کنند با خرید یا تماشای کتاب های غرفه ها وجدان خود را آرام کنند و با خرید چند کتاب بد محتوا مسکنی به خورد این وجدان داده و تا سال آینده ساکت نگهش دارند و در این میان، چه اندک مقداری هستند که از نقاط مختلف کشور به خصوص از شهرستان های حتی دور می آیند برای جستجوی کتابی که در شهرشان نیست! برای مطالعه و پیدا کردن فهم. و چه بد که ندانیم جهالت موجب احساس ایمنی کاذبی برای ما می شود و انسان با فهم و دانش است که هوشیار می شود.
بد نیست بدانیم که تجربه جهانی نشان می دهد که رشد و توسعه تمدن ها، ریشه در رشد فکری و فرهنگی هر جامعه دارد و بدون رشد فرهنگ کتابخوانی در جوامع، نمی توان به رشد هیچ تمدنی دل خوش کرد. کشور های در حال توسعه که شامل ما هم می شود، 80 درصد جمعیت جهان را تشکیل می دهند اما تنها 30 درصد از کتاب های مصرفی جهان را تولید می کنند و به مقدار خیلی کمتری از این نسبت هم به خواندن و مطالعه کردن می پردازند. این مسئله که من خواندن و مطالعه کردن را از هم جدا کردم، این است که شاید ما در روز وقت زیادی را به خواندن اختصاص بدهیم مثل روزنامه خواندن، تیتر اخبار را خواندن، تبلیغات در خیابان ها را خواندن، برگه جریمه را خواندن و ... اما بعضأ یک دهم زمان خواندن مان مطالعه نمی کنیم! منکر پیشرفت فرهنگی مان از زمان قبل از انقلاب و سال های بعد از انقلاب تا کنون نمی شویم و همه می دانیم هم فرهنگ و سوادمان از آن موقع پیشرفت چشمگیری داشته، هم سرانه مطالعه و عرضه کتاب و ... افزایش پیدا کرده اما این آمار تنها مصرف داخل دارد و نمی توان از این آمار به عنوان یک برگ برنده در عرصه های جهانی استفاده کرد. اگر ما در حال توسعه هستیم پس فرهنگ کتاب خوانی مان هم باید در حال توسعه باشد نه فقط تکنولوژی مان.
مسئولین با دیدن این ازدحام کاذب نمایشگاه کتاب بعضی اوقات جوگیر می شوند و حرفی می زنند که جمع کردن آن بعد ها خیلی سخت است. مسئولین گفته اند که ایران تا سال 1404 جزو 15 کشور برتر در زمینه کتابخوانی قرار خواهد گرفت! بد نیست بدانیم کتاب خانه شهر برلین یعنی پایتخت کتاب همان عنوانی که بعضی مسئولین ادعا داشتند باید برای ایران باشد نه برلین!، با حدود سه میلیون و ۴۳۱ هزار نفر جمعیت، ۲۲ میلیون و ۸۰۰ هزار جلد کتاب و سند را در خود جا داده و تنها کتابخانه پایتخت آلمان نیست. کتابخانه های تهران با ۱۲ میلیون جمعیت روی هم رفته یک میلیون و ۳۴۲ هزار جلد کتاب دارند. به نظر می رسد هدف هایی که مسئولین در این زمینه برای خود تعیین و اعلام می کنند هیچ ارتباطی با واقعیت و امکانات موجود نداشته باشند.
سرانه مطالعه در کشور ما حدود 6 دقیقه در شبانه روز اعلام شده که 50 درصد آن مربوط به کتاب های درسی است. بد نیست بدانیم که این مقدار برای ایالات متحده آمریکا 20 دقیقه، برای انگلیس 55 دقیقه و برای ژاپن 90 دقیقه است! هرچقدر هم این آمار و ارقام تکذیب شود ما به خودمان نمی توانیم دروغ بگوییم.(1) ما در متن این جامعه حضور داریم و می بینیم که در دست اکثر افراد این جامعه همه چیزی دیده می شود جز کتاب و به همه کاری مشغولند جز کتاب خوانی و طوری هم برایمان عادی شده است این مسئله که وقتی کسی در مترو یا اتوبوس یا مکان عمومی دیگری مشغول مطالعه هست به وی به چشم یک دانشمند!! نگاه می کنیم! برای ما بد است که داعیه فرهنگ عظیمی داریم و این وضع کتاب خوانی مان باشد ... بیایید با کتاب آشتی کنیم !
1. تبیان : http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=187204