در حالی که از دیپلماسی دینی به عنوان مبنایی برای گفتگوهای سیاسی یاد میشود، برخی گفتگو در عرصه دینی را قابل تعمیم به عرصه سیاسی نمیدانند.
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران به نقل از خبرگزاری مهر، دیپلماسی به دانش ارتباط میان سیاستمداران و سران کشورهای جهان گفته میشود. دیپلماسی، وسیلهای است که سیاست خارجی با استفاده از آن، به جای جنگ، از راه توافق به هدفهای خود میرسد و بر اساس این تعریف آغاز جنگ، شکست دیپلماسی است؛ ولی گروهی بر این عقیدهاند که دیپلماسی در دوران جنگ و پس از آن نیز میتواند دوام داشته باشد.
در قرن حاضر که نفوذ دین در سراسر جهان به رشد قابل توجهی رسیده، میتوان استدلال کرد که دیپلماسی دینی میتواند و باید در ترویج صلح اقتصادی و سیاسی میان ملل مؤثر باشد.
سال پیش در اجلاس رهبران ادیان در باکو شاهد حضور رهبر کلیسای ارتدوکس حواری ارامنه در آذربایجان بودیم که از آن به «دیپلماسی دینی» یاد شده است. نمونه دیگری از این دیپلماسی دینی را میتوان در روابط میان کلیسای ارتدکس گرجستان و روسیه یافت. گفتگوی این دو کلیسا با یکدیگر حتی پس از درگیری دو کشور در ماه آگوست 2008 در اوستیای جنوبی نیز قطع نشد و این دیپلماسی همچنان ادامه دارد.
سؤال این است که آیا دین ظرفیت لازم برای حل مسائل و مشکلات سیاسی میان طرفهای درگیر را دارد؟
آیا دین را میتوان جزو مسایلی به شمار آورد که زمینه رسیدن به اشتراک نظر در گفتگوهای سیاسی و بازیهای دیپلماتیک را فراهم آورد؟ به عبارت دیگر از دین میتوان در معادلات سیاسی بهره گرفت؟
اگر این فرض را قبول کنیم که در سیاست مسایل قابل تقسیم به سیاست علیا (high politics) و سیاست سفلی(low politics) است در این صورت دین در کدام تقسیمبندی قرار میگیرد؟
برخی چنین تقسیمبندی را زیر سؤال میبرند. به اعتقاد برخی تعیین مرز میان مسائل و تقسیم آن به مسائل علیا و سفلی راحت و آسان نیست و گاهی نشدنی است. در واقع امروزه برخی از حوزههایی که در زمره سیاست سفلی به شمار میرفته به موضوعی در سیاست علیا تبدیل شده است.
حتی برخی معتقد هستند که امکان توافق و رسیدن به یک زمینه مشترک در حوزه دین دشوارتر از حوزه سیاست است. ولی باید توجه داشت، انسانها به عنوان موجوداتی که زیست جهان مشترکی دارند دارای اصولی مشترک هستند و بر روی آن توافق دارند. برخی از این اصول مشترک در ادیان نیز مورد توجه و تأکید است.
از اینرو میتوان از زیست جهانی مشترک شروع کرد و آن را بسط داد و زمینه مشترک گفتگو را ایجاد کرد.
همچنین این پرسش مطرح است که آیا استفاده از دین به عنوان برگ و مؤلفهای برای مذاکره در گفتگوهای سیاسی، به آن موضوع وجههای دینی نمیدهد؟ آیا کشاندن پای نهادهای دینی و رهبران مذهبی به میدان تلاش و فعالیت برای حل و فصل مناقشات، دینی و مذهبی بودن کشمکش را در اذهان مردم تداعی نمیکند؟
بدون تردید دین و مذهب، رهبران و روحانیان دینی و نیز ساختارها و تشکیلات مربوط به نهاد دین، از پتانسیل و ظرفیت بسیار بالایی برای حل معضلات فراروی جوامع انسانی برخوردار است و اساساً یکی از کارکردهای دین ایجاد امنیت و آرامش است که مقدمه و شرط لازم برای عدم گرفتاری در مهلکه جنگ، مناقشه و درگیری است.
حتی در جوامعی که مبتنی بر اصل لائیسم هستند این فاکتور نادیده گرفته نشده است و در تنگناها و بن بستهای سیاسی و امنیتی پیش آمده سعی در استفاده از ظرفیت دین به عنوان یک ابزار را دارند.