جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

در سلسله نشست های گوهر معرفت؛

دلشاد تهرانی: کسى که با شرّ و ستم چیره گردد، شکست خورده است

کد خبر: ۱۴۳۶۰۷
دلشاد تهرانی: کسى که با شرّ و ستم چیره گردد، شکست خورده است

استاد دانشگاه علوم و حدیث با بیان اینکه على(ع) سیاست را به هیچ گناه و پرده‏درى آلوده نساخت، و نشان داد که مى‏توان در این عرصه به تمام معنا پایبند کیفیت استخدام وسیله بود و راه درست را پیمود، گفت: در منطق على(ع) به کار گرفتن وسیله نادرست زهر نوشیدن و خودکشى کردن است.

به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، مصطفی دلشاد تهرانی در سلسله نشست های گوهر معرفت که در مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س) اصفهان برگزار شد، با بیان اینکه میان اهداف و راه های رسیدن به آنها سنخیتی تام وجود دارد، گفت: فرد، جامعه، سازمان و حکومت پیوسته در حال برگزیدن راه‏ها و ابزارهایى براى رسیدن به مقاصد هستند و همیشه این دغدغه وجود دارد که کدام راه و کدام ابزار انتخاب شود؛ و بسیارى از اوقات راه‏ها و ابزارهایى مطرح مى ‏شود که به وسیله آنها راحت‏تر و سریع‏تر، امور پیش مى‏ رود؛ راه‏ها و ابزارهایى خلاف حق و عدالت، و آلوده به گناه و خیانت. این‏جاست که پایبندى به کیفیت استخدام وسیله خود را نشان می دهد و اجازه نمى‏ دهد که براى پیشبرد امور و دستیابى به مقاصد از وسایل نادرست استفاده شود، که چنین کارى، عین تباهى و انحرافى اساسى است .

استاد دانشگاه علوم و حدیث تأکید کرد: امکان ندارد با وسایل ناپاک بتوان به اهداف پاک رسید؛ و این اصلى اساسى درمنطق دین و تربیت‏ یافتگان آن است، چنان‏که امیرمؤمنان على(ع) در سخت‏ ترین و بحرانى ‏ترین شرایط نیز حاضر نشد از این اصل دورى گزیند و کم‏ترین انحراف را بیابد. او تربیت شده مدرسه قرآن کریم و پیامبرى است که پایبندى به کیفیت استخدام وسیله را در هر شرایطى لازم دانسته‏ اند که حق جز بدین پایبندى، برپا نمى‏ شود.

وی با اشاره به حدیثی از حضرت علی (ع)، ادامه داد: کسى که به وسیله گناه پیروز شود، پیروز نیست، و کسى که با شرّ و ستم چیره گردد، در واقع شکست خورده است. فرد، جامعه، سازمان، و حکومتى که به وسایل نادرست کارى را پیش ببرند، به سبب همان کار، خود را از ماهیت انسانى، و سلامت اجتماعى، سازمانى و حکومتى بیرون برده ‏اند؛ و این دگرگونى در ماهیت و سلامت، با به کار گرفتن وسایل نادرست در خدمت اهداف و مقاصد درست، قرین است، و این‏گونه نیست که چنین استحاله ‏اى بعد روى دهد، بلکه این دو، همدم و همراه یکدیگرند.

دلشاد تهرانی گفت: تا انسان دریافتى دقیق از واقعیت به کار گرفتن وسایل نادرست در جهت اهداف درست نیابد، و درک نکند که این امر چه بر سر او و اهداف درستش مى‏ آورد و چگونه او و اهدافش را دچار قلب ماهیت مى‏ کند، نمى‏ تواند به خوبى و با استوارگامى، از به کار گرفتن وسایل نادرست در جهت اهداف درست پرهیز کند. امیرمؤمنان على(ع) در تبیین این واقعیت آموزه‏اى شگفت دارد. در واقع امیرمؤمنان على(ع) مى‏آموزد که به وسیله نادرست چگونه باید نگریست. اگر این نگرش ایجاد شود، انسان در دام به کار گرفتن وسایل نادرست نمى‏ افتد؛ زیرا ماهیت آن را درمى ‏یابد.

وی ادامه داد: در منطق على(ع) به کار گرفتن وسیله نادرست زهر نوشیدن و خودکشى کردن است و بى‏ گمان عاقل چنین نمى‏ کند؛ و نیز آن حضرت برخلاف ظاهربینان و کوته‏ اندیشان مى‏ آموزد که کسى با به کار گرفتن وسایل نادرست به چیزى درخور نمى ‏رسد، و آن‏چه این‏گونه حاصل مى ‏آید، جز تباهى و گمراهى نیست. امام على(ع) با دریافتى عمیق از واقعیت راه یافتن به کارگیرى وسایل نادرست در زندگى انسان، با همه وجود خویش از این امر پرهیز کرده و هرگز وسیله ‏اى نادرست را به کار نگرفته است؛ نه دروغى ـ به هر شکلى و هر اندازه‏ اى که باشد ـ ، نه خیانتى، نه زیرپاگذاشتن حقّى، و نه تجاوز از مرزى. او حاضر نبود همه جهان را به پایش بریزند و در ازاى آن، پاسداشت کیفیت استخدام وسیله را نادیده گیرد. او حاضر بود جانش را بدهد ولى به کار گرفتن وسیله نادرست در زندگى‏ اش راه نیابد.

این استاد دانشگاه تصریح کرد: امام علی (ع) سیاست را تلاش براى به سامان آوردن مردمان با ارشاد و راهنمایى آنان به راه نجات در زندگى این جهانى و زندگى آن جهانى، مى‏ دید و در این مسیر، در هرشرایطى که قرار گرفت هرگز از وسیله نادرست بهره نگرفت؛ نه در دوران پیامبر(ص)، نه در دوران خلفا، و نه در دوران حکومت خود. در دوران خلفا بارها امورى پیش آمد که على(ع) را بر سر دو راهى استفاده کردن از وسایل نادرست و به دست آوردن حکومت یا موقعیت ممتاز در آن، و یا استفاده نکردن از وسایل نادرست و محروم ماندن از حکومت یا در فشار قرار گرفت؛ و او هرگز کم‏ترین تمایلى به بهره گرفتن از وسایل نادرست نشان نداد.

وی تأکید کرد: این شاخصى اساسى در تشخیص سیاست او و جز اوست. چنان‏که خود در تبیین سیاست خویش و سیاست معاویه فرموده است: «به خدا سوگند، معاویه زیرک ‏تر (سیاستمدارتر) از من نیست، لیکن شیوه او پیمان‏شکنى و پرده‏درى است [ و براى رسیدن به هدف خویش مرتکب انواع گناه و خیانت مى‏شود]؛ و اگر خیانت و پیمان‏شکنى ممنوع نبود، زیرک‏تر از من کسى نبود (من در این میدان نیز سیاستمدارترین مردمان بودم)؛ امّا هر خیانت و پیمان‏شکنى گناه است، و هر گناهى نوعى کفر است. و روز رستاخیز خیانتکار و پیمان‏شکن را درفشى است افروخته و او بدان درفش رسوا شده. به خدا سوگند که مرا با فریب غافلگیر نتوانند کرد و با سختگیرى ناتوانم نتوانند ساخت.» ( نهج البلاغه ، کلام 200 )

دلشاد تهرانی گفت: على(ع) سیاست را به هیچ گناه و پرده‏درى آلوده نساخت، و نشان داد که مى ‏توان در این عرصه به تمام معنا پایبند کیفیت استخدام وسیله بود و راه درست را پیمود. حکومت بدون پایبندى به کیفیت استخدام وسیله، به هر مسیرى مى‏ رود، و براى دستیابى به اهدافش هر ستم و تجاوزى را روا مى‏ دارد. با توجّه به آن‏چه حکومت در اختیار دارد و اقداماتى که مى ‏تواند انجام دهد، چنان‏چه پایبندى به کیفیت استخدام وسیله بر آن حاکم نباشد، به قدرتى خطرناک و درنده تبدیل مى‏شود. از این‏ رو پایبندى به کیفیت استخدام وسیله در حکومت‏ها جایگاهى ویژه دارد؛ و سیره امام على(ع) در این عرصه نمونه‏اى ممتاز است.

وی افزود: در دیدگاه پیشواى عدالتخواهان، امیرمؤمنان على(ع) حکومت تنها زمانى اعتبار دارد که وسیله ‏اى در جهت تحقّق اهداف انسانى و الهى، و ابزار برپایى عدالت و رفاه همگانى، و حفظ حرمت و حقوق انسانى، و بستر تعالى آدمى باشد. امام على(ع) با چنین مبنایى، بر پایبندى به کیفیت استخدام وسیله در حکومت پافشرد و حتّى یک گام در مسیر خلاف آن پیش نبرد. مواضع و سخنان آن حضرت در تمام دوران حکومتش، گویاى این واقعیت است. چون امام(ع) به اصلاحاتى اساسى پرداخت و روابط و مناسبات ستمگرانه پیشین را برانداخت و راه سوء استفاده ‏های مالی را مسدود ساخت، مخالفت‏هایى تند شکل یافت و حکومت امام در تهدید قرار گرفت. پس کسانى آن حضرت را به تغییر راه و رسم خود و استفاده از وسایل نادرست براى پیشبرد کار و حفظ قدرت خواندند؛ و امام(ع) سخت در برابر چنین سخنانى ایستاد.

استاد دانشگاه علوم و حدیث عرصه اقتصادی اقتصادی را عرصه ای پر وسوسه در به کار گرفتن هر وسیله ای به منظور دستیابی به سود و بهره دانست و گفت: چنان‏چه پایبندى شدید به کیفیت استخدام وسیله نباشد، هر کس در این عرصه مى‏ لغزد و به آلودگى مالى تن مى‏ سپارد. چنان که بسیارى از مجاهدان صدر اسلام که در کنار پیامبر اکرم(ص) فداکارى‏ ها نموده بودند، پس از فتوحات و سرازیر شدن امکانات اقتصادى، خود را باختند، و در تباهگرى مالى، ویژه‏خوارى، چپاولگرى، و مفت‏خوارى، بر یکدیگر پیشى جستند. بدین ترتیب طبقه ‏اى ثروتمند شکل گرفت که ثروتش، حاصل کار و تلاش اقتصادى نبود، بلکه ثروتى باد آورده بود که حاصل نظام ستمگرانه و پرتبعیضى بود که چندى پس از فتوحات شکل گرفت و به تعبیر امام على(ع)، به شکمبارگى ستمگر و گرسنگى ستمدیده: «کِظّه ظالم و سَغَب مظلوم» ( نهج البلاغه ، خطبه 3 ) منجر شد.

وی یادآور شد: چون امام على(ع) زمام امور را به دست گرفت و به اصلاحاتى اساسى در عرصه اقتصادى پرداخت تا ستم‏هاى اقتصادى زدوده و تبعیض‏هاى مالى برچیده شود، آن قدرتمندان اقتصادى به مخالفت برخاستند و کمر همّت بستند تا کار او پا نگیرد و دست آنان از چپاولگرى و مفت‏خوارى کوتاه نشود. تهدید چنان بود که برخى یاران امام(ع) از او خواستند تا چون گذشته، بگذارد تا دارایى‏هاى عمومى در حلقوم جمعى قدرتمند فرو رود و حکومت از تهدید آنان در امان مانَد؛ پس امام(ع) فرمود: «آیا مرا فرمان مى‏دهید تا پیروزى بجویم به ستم کردن درباره آنان که سرپرست ایشانم؟ سوگند به خدا که به چنین چیزى نزدیک نشوم تا آن‏گاه که شبانه ‏روزان از پى یکدیگر آید، و تا هنگامى که ستاره‏اى در آسمان به دنبال ستاره‏اى دیگر برآید! اگر دارایى از آنِ خود من بود، همگان را برابر مى‏ داشتم [ که چنین تقسیم سزاست]، تا چه رسد که دارایى از آنِ خودشان است [ یا دارایى خدایى است]. هان بدانید و هُش دارید که دادن و بخشیدن دارایى در جایى که سزاوار و شایسته نیست، همان ریخت و پاش، و گزاف‏کارى و گزاف خرجى است. چنین کارى انجام ‏دهنده ‏اش را در این جهان بلند گرداند، و در جهان دیگر به زمین زند و خوار سازد؛ و در چشم مردم گرامى نماید، و در نزد خدا بى‏ مقدار گرداند. و هرگز کسى دارایى خود را در جاى ناشایست، و به کسانى که سزاوار آن نیستند، [ به دهش] ننهاده است، جز این‏که خداوند او را از سپاس آنان بى‏بهره ساخته است، و دوستى گرم آنان را بهره دیگرى نموده است. پس اگر روزى پایش بلغزد، و به یارى همان کسان نیازمند گردد، براى وى بدترین دوستدار و سرزنش ‏کننده ‏ترین یار مى‏ باشند.» ( نهج البلاغه ، کلام 126 )

دلشاد تهرانی افزود: بدین‏ ترتیب امام على(ع) بر پایبندى به کیفیت استخدام وسیله در عرصه اقتصادى پابرجا ماند و هیچ گامى به عقب ننهاد. اما گذشته از قدرتمندان اقتصادى که در پىِ بازگرداندن وضع اقتصادى به دوران پیش و مناسبات تبعیض‏ آمیز و ستمگرانه اقتصادى بودند، کسانى از دوستان، شیعیان و هواداران امیرمؤمنان على(ع) نیز خواهان آن بودند که امام پایبند به کیفیت استخدام وسیله در عرصه اقتصادى نباشد و به بذل و بخشش دارایى ‏هاى عمومى بپردازد و ویژه‏ خوارى و مفت ‏خوارى را براى آنان مجاز شمارد. عبداللّه‏ بن زَمَعه که از یاران و پیروان امیرمؤمنان على(ع) بود، خواهان بهره‏مندى ‏اى این‏چنین بود. پس نزد امام آمد و خواستار مالى شد، پس امام(ع) به او گفت: بى‏ گمان این مال نه از آنِ من است، و نه از آنِ تو. بلکه درآمد عمومى است، و از آنِ همه مسلمانان است، و فراهم‏ آمده شمشیرهاى آنان (زحمات ایشان). پس اگر تو در جنگ (زحمت کشیدن) با ایشان همراهى کرده ‏اى، بهره‏اى همانند با آنان دارى، وگرنه، چیده‏ هاى دست آنان براى دهان‏هایى جز دهان خودشان سزاوار نمى‏ باشد. ( نهج البلاغه ، کلام 232 ) امام على(ع) در تمام عرصه ها این‏گونه پایبند به وسایل درست بود و در این راه سختى‏ هاى بسیار را تحمّل کرد ولی از حق و عدالت عدول نکرد .

انتهای پیام

دیدگاه شما