استاد دانشگاه علوم و حدیث با بیان اینکه على(ع) سیاست را به هیچ گناه و پردهدرى آلوده نساخت، و نشان داد که مىتوان در این عرصه به تمام معنا پایبند کیفیت استخدام وسیله بود و راه درست را پیمود، گفت: در منطق على(ع) به کار گرفتن وسیله نادرست زهر نوشیدن و خودکشى کردن است.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، مصطفی دلشاد تهرانی در سلسله نشست های گوهر معرفت که در مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س) اصفهان برگزار شد، با بیان اینکه میان اهداف و راه های رسیدن به آنها سنخیتی تام وجود دارد، گفت: فرد، جامعه، سازمان و حکومت پیوسته در حال برگزیدن راهها و ابزارهایى براى رسیدن به مقاصد هستند و همیشه این دغدغه وجود دارد که کدام راه و کدام ابزار انتخاب شود؛ و بسیارى از اوقات راهها و ابزارهایى مطرح مى شود که به وسیله آنها راحتتر و سریعتر، امور پیش مى رود؛ راهها و ابزارهایى خلاف حق و عدالت، و آلوده به گناه و خیانت. اینجاست که پایبندى به کیفیت استخدام وسیله خود را نشان می دهد و اجازه نمى دهد که براى پیشبرد امور و دستیابى به مقاصد از وسایل نادرست استفاده شود، که چنین کارى، عین تباهى و انحرافى اساسى است .
استاد دانشگاه علوم و حدیث تأکید کرد: امکان ندارد با وسایل ناپاک بتوان به اهداف پاک رسید؛ و این اصلى اساسى درمنطق دین و تربیت یافتگان آن است، چنانکه امیرمؤمنان على(ع) در سخت ترین و بحرانى ترین شرایط نیز حاضر نشد از این اصل دورى گزیند و کمترین انحراف را بیابد. او تربیت شده مدرسه قرآن کریم و پیامبرى است که پایبندى به کیفیت استخدام وسیله را در هر شرایطى لازم دانسته اند که حق جز بدین پایبندى، برپا نمى شود.
وی با اشاره به حدیثی از حضرت علی (ع)، ادامه داد: کسى که به وسیله گناه پیروز شود، پیروز نیست، و کسى که با شرّ و ستم چیره گردد، در واقع شکست خورده است. فرد، جامعه، سازمان، و حکومتى که به وسایل نادرست کارى را پیش ببرند، به سبب همان کار، خود را از ماهیت انسانى، و سلامت اجتماعى، سازمانى و حکومتى بیرون برده اند؛ و این دگرگونى در ماهیت و سلامت، با به کار گرفتن وسایل نادرست در خدمت اهداف و مقاصد درست، قرین است، و اینگونه نیست که چنین استحاله اى بعد روى دهد، بلکه این دو، همدم و همراه یکدیگرند.
دلشاد تهرانی گفت: تا انسان دریافتى دقیق از واقعیت به کار گرفتن وسایل نادرست در جهت اهداف درست نیابد، و درک نکند که این امر چه بر سر او و اهداف درستش مى آورد و چگونه او و اهدافش را دچار قلب ماهیت مى کند، نمى تواند به خوبى و با استوارگامى، از به کار گرفتن وسایل نادرست در جهت اهداف درست پرهیز کند. امیرمؤمنان على(ع) در تبیین این واقعیت آموزهاى شگفت دارد. در واقع امیرمؤمنان على(ع) مىآموزد که به وسیله نادرست چگونه باید نگریست. اگر این نگرش ایجاد شود، انسان در دام به کار گرفتن وسایل نادرست نمى افتد؛ زیرا ماهیت آن را درمى یابد.
وی ادامه داد: در منطق على(ع) به کار گرفتن وسیله نادرست زهر نوشیدن و خودکشى کردن است و بى گمان عاقل چنین نمى کند؛ و نیز آن حضرت برخلاف ظاهربینان و کوته اندیشان مى آموزد که کسى با به کار گرفتن وسایل نادرست به چیزى درخور نمى رسد، و آنچه اینگونه حاصل مى آید، جز تباهى و گمراهى نیست. امام على(ع) با دریافتى عمیق از واقعیت راه یافتن به کارگیرى وسایل نادرست در زندگى انسان، با همه وجود خویش از این امر پرهیز کرده و هرگز وسیله اى نادرست را به کار نگرفته است؛ نه دروغى ـ به هر شکلى و هر اندازه اى که باشد ـ ، نه خیانتى، نه زیرپاگذاشتن حقّى، و نه تجاوز از مرزى. او حاضر نبود همه جهان را به پایش بریزند و در ازاى آن، پاسداشت کیفیت استخدام وسیله را نادیده گیرد. او حاضر بود جانش را بدهد ولى به کار گرفتن وسیله نادرست در زندگى اش راه نیابد.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: امام علی (ع) سیاست را تلاش براى به سامان آوردن مردمان با ارشاد و راهنمایى آنان به راه نجات در زندگى این جهانى و زندگى آن جهانى، مى دید و در این مسیر، در هرشرایطى که قرار گرفت هرگز از وسیله نادرست بهره نگرفت؛ نه در دوران پیامبر(ص)، نه در دوران خلفا، و نه در دوران حکومت خود. در دوران خلفا بارها امورى پیش آمد که على(ع) را بر سر دو راهى استفاده کردن از وسایل نادرست و به دست آوردن حکومت یا موقعیت ممتاز در آن، و یا استفاده نکردن از وسایل نادرست و محروم ماندن از حکومت یا در فشار قرار گرفت؛ و او هرگز کمترین تمایلى به بهره گرفتن از وسایل نادرست نشان نداد.
وی تأکید کرد: این شاخصى اساسى در تشخیص سیاست او و جز اوست. چنانکه خود در تبیین سیاست خویش و سیاست معاویه فرموده است: «به خدا سوگند، معاویه زیرک تر (سیاستمدارتر) از من نیست، لیکن شیوه او پیمانشکنى و پردهدرى است [ و براى رسیدن به هدف خویش مرتکب انواع گناه و خیانت مىشود]؛ و اگر خیانت و پیمانشکنى ممنوع نبود، زیرکتر از من کسى نبود (من در این میدان نیز سیاستمدارترین مردمان بودم)؛ امّا هر خیانت و پیمانشکنى گناه است، و هر گناهى نوعى کفر است. و روز رستاخیز خیانتکار و پیمانشکن را درفشى است افروخته و او بدان درفش رسوا شده. به خدا سوگند که مرا با فریب غافلگیر نتوانند کرد و با سختگیرى ناتوانم نتوانند ساخت.» ( نهج البلاغه ، کلام 200 )
دلشاد تهرانی گفت: على(ع) سیاست را به هیچ گناه و پردهدرى آلوده نساخت، و نشان داد که مى توان در این عرصه به تمام معنا پایبند کیفیت استخدام وسیله بود و راه درست را پیمود. حکومت بدون پایبندى به کیفیت استخدام وسیله، به هر مسیرى مى رود، و براى دستیابى به اهدافش هر ستم و تجاوزى را روا مى دارد. با توجّه به آنچه حکومت در اختیار دارد و اقداماتى که مى تواند انجام دهد، چنانچه پایبندى به کیفیت استخدام وسیله بر آن حاکم نباشد، به قدرتى خطرناک و درنده تبدیل مىشود. از این رو پایبندى به کیفیت استخدام وسیله در حکومتها جایگاهى ویژه دارد؛ و سیره امام على(ع) در این عرصه نمونهاى ممتاز است.
وی افزود: در دیدگاه پیشواى عدالتخواهان، امیرمؤمنان على(ع) حکومت تنها زمانى اعتبار دارد که وسیله اى در جهت تحقّق اهداف انسانى و الهى، و ابزار برپایى عدالت و رفاه همگانى، و حفظ حرمت و حقوق انسانى، و بستر تعالى آدمى باشد. امام على(ع) با چنین مبنایى، بر پایبندى به کیفیت استخدام وسیله در حکومت پافشرد و حتّى یک گام در مسیر خلاف آن پیش نبرد. مواضع و سخنان آن حضرت در تمام دوران حکومتش، گویاى این واقعیت است. چون امام(ع) به اصلاحاتى اساسى پرداخت و روابط و مناسبات ستمگرانه پیشین را برانداخت و راه سوء استفاده های مالی را مسدود ساخت، مخالفتهایى تند شکل یافت و حکومت امام در تهدید قرار گرفت. پس کسانى آن حضرت را به تغییر راه و رسم خود و استفاده از وسایل نادرست براى پیشبرد کار و حفظ قدرت خواندند؛ و امام(ع) سخت در برابر چنین سخنانى ایستاد.
استاد دانشگاه علوم و حدیث عرصه اقتصادی اقتصادی را عرصه ای پر وسوسه در به کار گرفتن هر وسیله ای به منظور دستیابی به سود و بهره دانست و گفت: چنانچه پایبندى شدید به کیفیت استخدام وسیله نباشد، هر کس در این عرصه مى لغزد و به آلودگى مالى تن مى سپارد. چنان که بسیارى از مجاهدان صدر اسلام که در کنار پیامبر اکرم(ص) فداکارى ها نموده بودند، پس از فتوحات و سرازیر شدن امکانات اقتصادى، خود را باختند، و در تباهگرى مالى، ویژهخوارى، چپاولگرى، و مفتخوارى، بر یکدیگر پیشى جستند. بدین ترتیب طبقه اى ثروتمند شکل گرفت که ثروتش، حاصل کار و تلاش اقتصادى نبود، بلکه ثروتى باد آورده بود که حاصل نظام ستمگرانه و پرتبعیضى بود که چندى پس از فتوحات شکل گرفت و به تعبیر امام على(ع)، به شکمبارگى ستمگر و گرسنگى ستمدیده: «کِظّه ظالم و سَغَب مظلوم» ( نهج البلاغه ، خطبه 3 ) منجر شد.
وی یادآور شد: چون امام على(ع) زمام امور را به دست گرفت و به اصلاحاتى اساسى در عرصه اقتصادى پرداخت تا ستمهاى اقتصادى زدوده و تبعیضهاى مالى برچیده شود، آن قدرتمندان اقتصادى به مخالفت برخاستند و کمر همّت بستند تا کار او پا نگیرد و دست آنان از چپاولگرى و مفتخوارى کوتاه نشود. تهدید چنان بود که برخى یاران امام(ع) از او خواستند تا چون گذشته، بگذارد تا دارایىهاى عمومى در حلقوم جمعى قدرتمند فرو رود و حکومت از تهدید آنان در امان مانَد؛ پس امام(ع) فرمود: «آیا مرا فرمان مىدهید تا پیروزى بجویم به ستم کردن درباره آنان که سرپرست ایشانم؟ سوگند به خدا که به چنین چیزى نزدیک نشوم تا آنگاه که شبانه روزان از پى یکدیگر آید، و تا هنگامى که ستارهاى در آسمان به دنبال ستارهاى دیگر برآید! اگر دارایى از آنِ خود من بود، همگان را برابر مى داشتم [ که چنین تقسیم سزاست]، تا چه رسد که دارایى از آنِ خودشان است [ یا دارایى خدایى است]. هان بدانید و هُش دارید که دادن و بخشیدن دارایى در جایى که سزاوار و شایسته نیست، همان ریخت و پاش، و گزافکارى و گزاف خرجى است. چنین کارى انجام دهنده اش را در این جهان بلند گرداند، و در جهان دیگر به زمین زند و خوار سازد؛ و در چشم مردم گرامى نماید، و در نزد خدا بى مقدار گرداند. و هرگز کسى دارایى خود را در جاى ناشایست، و به کسانى که سزاوار آن نیستند، [ به دهش] ننهاده است، جز اینکه خداوند او را از سپاس آنان بىبهره ساخته است، و دوستى گرم آنان را بهره دیگرى نموده است. پس اگر روزى پایش بلغزد، و به یارى همان کسان نیازمند گردد، براى وى بدترین دوستدار و سرزنش کننده ترین یار مى باشند.» ( نهج البلاغه ، کلام 126 )
دلشاد تهرانی افزود: بدین ترتیب امام على(ع) بر پایبندى به کیفیت استخدام وسیله در عرصه اقتصادى پابرجا ماند و هیچ گامى به عقب ننهاد. اما گذشته از قدرتمندان اقتصادى که در پىِ بازگرداندن وضع اقتصادى به دوران پیش و مناسبات تبعیض آمیز و ستمگرانه اقتصادى بودند، کسانى از دوستان، شیعیان و هواداران امیرمؤمنان على(ع) نیز خواهان آن بودند که امام پایبند به کیفیت استخدام وسیله در عرصه اقتصادى نباشد و به بذل و بخشش دارایى هاى عمومى بپردازد و ویژه خوارى و مفت خوارى را براى آنان مجاز شمارد. عبداللّه بن زَمَعه که از یاران و پیروان امیرمؤمنان على(ع) بود، خواهان بهرهمندى اى اینچنین بود. پس نزد امام آمد و خواستار مالى شد، پس امام(ع) به او گفت: بى گمان این مال نه از آنِ من است، و نه از آنِ تو. بلکه درآمد عمومى است، و از آنِ همه مسلمانان است، و فراهم آمده شمشیرهاى آنان (زحمات ایشان). پس اگر تو در جنگ (زحمت کشیدن) با ایشان همراهى کرده اى، بهرهاى همانند با آنان دارى، وگرنه، چیده هاى دست آنان براى دهانهایى جز دهان خودشان سزاوار نمى باشد. ( نهج البلاغه ، کلام 232 ) امام على(ع) در تمام عرصه ها اینگونه پایبند به وسایل درست بود و در این راه سختى هاى بسیار را تحمّل کرد ولی از حق و عدالت عدول نکرد .