پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران- افشین علاء انس با قرآن کریم را بارزترین ویژگی مرحومه مهدیه الهی قمشه ای می داند و در عین حال بر این امر تأکید دارد که او همیشه در سخنرانی ها از آیات الهی و ابیاتی استفاده می کرد که مضمون آن زیبایی خلقت، عشق به آفرینش، بازگشت به عالم باقی و عاریت بودن این دنیا بود. اما این فقط ورد زبانش نبود. بلکه ما در زندگیشان هم این موضوعات را می دیدیم.
آنچه در ادامه می خوانید متن گفت و گوی خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران با افشین علاء شاعر کشورمان و داماد مرحومه الهی قمشه ای است:
دعوت به دیانت اصیل توسط یک بانوی الهی
آقای علاء! با توجه به نسبت نزدیک با مرحومه الهی قمشه ای و درک شخصیت ایشان، بارزترین ویژگی های شخصیتی ایشان از نظر شما چیست؟
بازرترین ویژگی ایشان انس و الفت با قرآن بود. یعنی آنچه که گفتند و آنچه که نوشتند همه در راستای تعالیم وحی بود اما با یک هنرمندی خاصی که خداوند به ایشان داده بود و آن تسلط بر ادبیات فارسی و عرفان اسلامی بود که با استفاده از منابع متون کهن به ویژه مثنوی توانستند کلام وحی و آیات الهی را به جذاب ترین شکل ممکن به نسل امروز ارائه کنند. یعنی در روزگاری که دست های زیادی در کار هستند تا مردم از دیانت فاصله بگیرند این بانوی الهی با شیوه ای که در پیش گرفته بود هم نسل جوان و هم عوام و هم خواص را جذب دیانت می کرد. با بهره گیری از کلام الهی و آیات و روایات و هم متون نظم و نثر کهن فارسی جذب دیانت اصیل می کرد.
ضمن اینکه خود ایشان یک عالم عامل بود. قبل از اینکه بخواهد چیزی را به دیگران توصیه کند خودش عمل می کرد. ما کم داریم کسانی را که به آنچه می گویند اول خودشان عمل کنند و بعد به دیگران توصیه کنند. ایشان دنیا و خلقت را زیبا می دید، همیشه امید داشت، هیچ موقع حتی در مصیبت های سخت لبخند از لبشان بیرون نمی شد، با لبخند از مردم پذیرایی می کرد و سعی می کرد که یک چشم انداز زیبایی از زندگی برای نسل جوان ایجاد کند. کلامشان هم به دل می نشست. هیچ مخاطبی نبود که به محضر ایشان بیاید و ناراضی بلند شود.
شرح منظومه ملا هادی در خواب
خانواده قرآنی ایشان چقدر روی شخصیت ایشان و کارهایی که انجام می دادند تأثیر داشت؟
قطعا تأثیر اصلی را از پدرشان گرفتند. چون ایشان از پنج سالگی شاگردی می کرد. در کنار پدر بزرگوارشان اساتید دیگری نیز بودند که ایشان از آنها بهره می برد. البته ارتباط معنوی ایشان با پدرشان به قدری بود که در روزهای آخر عمرشان می گفتند که من بعد از مرگ پدر تا یک هفته شب ها که می خوابیدم پدر به خواب من می آمدند و شرح منظومه ملا هادی را ادامه می دادند. من هنوز در سن هشتاد سالگی یادم هست؛ جزئیاتی را که در عالم خواب می دیدم صبح همه را می نوشتم. چنین ارتباطی با پدر داشتند.
حکیم الهی عارف فرزانه ای بود که افق شخصیتش بسیار پهناور است و شناخته شده نیست. ایشان (مرحومه مهدیه الهی قمشه ای) چون دختر بزرگتر و خیلی هم برای پدر عزیز بودند، از پنج سالگی کنار پدر درس می خواندند. ضمن اینکه مادرشان نیز (مرحومه خانم تربتی) واقعا یک زن عالمه بود. در آن سال های دور تحصیلات آکادمیک و تسلط به زبان فرانسه داشتند. در چنین خانواده ای فرزندان خود به خود طالب علم و عرفان و ادب می شوند. ولی خانم مهدیه تافته جدا بافته ای بود. به جهت اینکه جدای از ریشه خانوادگی شخص خودش هم ویژگی هایی داشت که خداوند به ایشان داده بود.
به آنچه که می گفت از قبل یقین داشت
ایشان را عالم عامل گفتید. اگر می شود در مورد این موضوع کمی توضیح دهید.
ایشان همیشه در سخنرانی ها از آیات الهی و ابیاتی استفاده می کردند که مضمون آن زیبایی خلقت، عشق به آفرینش، بازگشت به عالم باقی و عاریت بودن این دنیا بود. اما این فقط ورد زبانش نبود. بلکه ما در زندگیشان هم می دیدیم که به هیچ چیز دلبستگی نداشتند و آنچه که از مال دنیا داشتند همه را بذل می کردند، شادی های خودشان را نیز بذل می کردند. حتی در دو مصیبت پی در پی که داغ فرزند دیدند ایشان نه تنها زاری نکردند بلکه لبخند را از لبشان دریغ نکردند. همان طور که آقای خاتمی در پیامشان اشاره کردند در مصیبت فرزندانشان وقتی ما برای تسلیت می رفتیم ایشان به همگان دلداری می دادند. آنجا بود که آدم می فهمد این عارفه بزرگ به آنچه که می گوید از قبل یقین دارد و این عالم را یک سرای عاریتی می داند و برای رفتن به عالم باقی روزشماری می کند. همین طور هم بود. ایشان برای رفتن از این عالم و سفر عاشقانه مرگ و مخصوصا برای دیدار پدر حکیمش روزشماری می کرد.
انس با قرآن در روزها و ساعات پایانی عمر
بارزترین درسی که شما از حضور ایشان گرفتید چیست؟
درس ویژه ای که از ایشان گرفتم این بود که در فرهنگ اسلامی زن جایگاه فوق العاده ای دارد و اگر شأن خودش را بشناسد می تواند به افق هایی برسد که واقعا رشک برانگیز است. کما اینکه خود ایشان توانست و این را مدیون قرآن بود و خودش هم می گفت که هرچه دارم از قرآن دارم. ایان در ساعات پایانی عمرشان که حتی کلامی نمی توانستند بگویند آیات قرآن را به شیوایی تلاوت می کردند. یعنی ایشان چنان با قرآن انیس و همدم بودند که در روزهای آخر عمرشان فقط کلام خدا بر زبانشان جاری بود.
حتی در فوت یکی از فرزندانشان قولی که برای سخنرانی در دانشگاه کرمان داده بود را رفت و سخنرانی کرد و کسی نفهمید که مادر داغ فرزند دیده است. ایشان به ما آموخت که در تبلیغ دیانت اسلام و تبلیغ ادبیات ایرانی هیچ فرقی بین زن و مرد نیست. بلکه زن به جهت مادر بودن و عواطف وسیعی که دارد بیشتر می تواند مخاطبان خودش را تحت تأثیر قرار دهد. کما اینکه ایشان این کار را کردند و من بعد از ایشان هیچ جایگزینی برایش نمی بینم.
بهره گیری از شیوه تبلیغ هنرمندانه
انس با قرآن چقدر روی شخصیت و ویژگی های شخصیتی ایشان تأثیر گذاشته بود؟
خود ایشان همیشه به حافظ تأسی می کردند و می گفتند که «هرچه کردم همه از دولت قرآن کردم». ایشان هم به آیات و هم به مضامین قرآن کاملا اشراف داشتند. تمام صحبت هایی که می کردند و شعرهایی که می گفتند یا شاهد مثالی که از ادبیات می آوردند در خدمت مضامینی بود که می خواستند از قرآن بگویند. اما ایشان به جای تبلیغ مستقیم تبلیغ هنرمندانه ای را با بیان شیرین و بهره گیری از ادبیات استفاده کرده بودند؛ مخصوصا در زمینه مثنوی که تفسیری از قرآن است. ایشان این را درک کرده بودند و مثنوی را به خدمت قرآن در آورده بودند. ایشان یک عمر مثنوی را به خدمت قرآن درآورد. همین باعث شد که تعالیم ایشان نزد شاگردان و مخاطبانشان ماندگار شود. چون صرفا با ترجمه و پند و اندرز نبود. بلکه در کنار آیات قرآن از مثنوی شاهد مثال می آوردند. حکایات شیرین و تمثیلات هنرمندانه ای را می ساختند و می گفتند که واقعا مخاطب را جذب خودش می کرد.
ایشان مثنوی را به خانه های مردم آورد
مهمترین یادگار ایشان برای شاگردان و عموم مردم چیست؟
من فکر می کنم که انس با مثنوی است. یعنی خیلی از افراد مثنوی را شرح و در مورد مثنوی تحقیق کردند، اما ایشان مثنوی را به خانه های مردم آورد. یعنی من فکر می کنم بزرگترین یادگار ایشان این است که فهم مجدد مثنوی توسط اقشار مختلف مردم است که به کمک این مادر گرامی اتفاق افتاد.