جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

کتاب سیاست و اجتهاد در اندیشه غزالی و امام خمینی(س) منتشر شد

امام محمد غزالى و امام خمینى دو فقیه بزرگ جهان اسلام هستند که براى فقه نقش محورى در اداره جامعه سیاسى قائل بود ه اند.

کد خبر: ۱۳۴۴۸
کتاب سیاست و اجتهاد در اندیشه غزالی و امام خمینی(س) منتشر شد

چاپ اول کتاب سیاست و اجتهاد در اندیشه غزالی و امام خمینی(س) نوشته سید حسین یوسفی فخر، توسط موسسه چاپ و نشر عروج وابسته به موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س) منتشر شد.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، در مقدمه کتاب آمده است: "سیاست در سپهر فرهنگ و تمدن اسلام ی ریشه در مدینة النبى و عصر بعثت دارد. سیاستى که با درون مایه وحیانى و آموزه هاى قرآنى و هدایت هاى نبى مکرم اسلام « یثرب » گرفتار تفرقه ها و ناامنى ها را به فضاى « اخوت اسلامى » رساند و در ادامه، اعراب دور مانده از قا فله مدنیت و پیشرفت را فاتح ممالک کسرى و قیصر ساخت .

بررسى موضوع با مسئله سیاست در جوامع اسلامى به دو گونه ممکن است؛ تاریخ سیاسى مسلمانان و تاریخ سیاست در جوامع اسلامى طى قرون و اعصار و دیگر تحقیق و بررسى علمى مقوله سیاست و چند و چون از جایگاه آن.

در حالى که سیاست به معناى تدبیر جامعه و سامان دهى به امور این دنیایى، جزو بدیهیات آموزه هاى اسلام جها ن شمول و جاودانه بوده است، جهالت برخى از مسلمانان و ضلالت دشمنان اسلام، فضایى به وجود آورد ند که پندار جدایى دین از سیاست در یکى دو قرن اخیر چالش جدٌى جوامع اسلامى گردید تا این که با روشنگرى هاى فراوان و توان فرساى عالمان بصیر و مصلحان مسئولیت شناس ابرهاى تاریک گمراهى دریده شد و بازگشت عقلانى به مدینة النبى آغاز گردید و در این میان اندیشه و آوازه امام خمینى، پس از عصر عصمت همچون خورشید نورافشانى مى کند.

او در حالى که فقیهى است صاحب مبنا و مکتب با آثار فراوان علمى و شاگردان پرتعداد و پرآوازه؛ در همان حال فیلسوفى است عارف که عالى ترین مدارج عرفان نظرى را از برجسته ترین اساتید فن آموخته و مقامات فتح شده در عرفان عملى را در کنار آن نشانده است و در همان حال رهبرى سیاسى اجتماعى است که در عصر سیطرة قدرت هاى غیراسلامى و الحادى براى اصلاح امور ملت خویش و امت اسلام با معرفى اسلام از ابعاد متنوع عرفانى، فلسفى و فقهى؛ پایدارى و استقامت در میدان عمل و جهاد ر ا رسالت قطعى خود به حساب آورد و پس از احیاگرى به جامعه پردازى و

نظام سازى پرداخت و در عصر غربت دین، نظام دینى جمهورى اسلامى را تأسیس نمود و ده سالِ پرحادثه پس از پیروزى انقلاب اسلامى را به مثابة فرایند نظام سازى مبتنى بر اجتهادى پویا و البته ریشه دار و مبتنى بر مبانى، به نمایش گذارد.

ظاهر شخصیت امام خمینى، رهبرى سیاسى بود ولى نه تنها یک سیاستمدار معمولى، بلکه سیاستمدارى که فیلسوف، عارف و فقیه است. فیلسوف است و عقلانى و خردورزانه سیاست ورزى مى کند. عارف است و به ظواهر اکتفا نمى کند و با معرفت عمیق عرفانى در عالى ترین مقامات تسلیم و توکل و رضاى مشیت به حق تعالى قرار دارد و در کمال زهد و ساده زیستى نمونه اى از رهبرى اسلامى و مدیریت دینى را به جهانیان نشان مى دهد که موجب بهت و حیرت آن ها مى گردد و امام فقیه است که خود و مقلدین خویش را مکلّف به تبعیت از بایدها و نبایدهاى شریعت و حلال و حرام محمد می داند و البته فقه او متصل به بینش فلسفى و معرفت عرفانى است، چرا که فقه بریده از مبانى تعذیه کننده و جهت دهنده، طبعا و قطعا کارآمدى نخواهد داشت و به سوى عزلت و انزوا هدایت خواهد شد.

به عبارت دیگر سیاست در مکتب فکرى امام خمینى بر مکانیسم کارآمدى به نام اجتهاد قرار مى گیرد و او با اجتهادى غیر مصطلح که زمان و مکان دو عنصر تعیین کننده در فرایند آن خواهند بود، نخست تصویرى جامع از اسلام عرضه کرد؛ اسلامى که هم دنیا را مى بیند و هم آخرت را مى خواهد، هم فرد را هدایت مى کند و هم اجتماع را سیاست مى کند و آن گاه همان نقشه را در عصر جدید با مهندسى روزنه مهندسى تولید گردید. «ولایت فقیه» و «جمهورى اسلامی» دیروز، عملیاتى نمود و از فقاهت او شناخت عناصر معرفت شناختى و نیز عناصر روش شناختى اندیشه امام خمینى در عرصة تعامل سیاست و اجتهاد و مقایسه آن با اندیشه امام محمد غزالى، هدفى است که محقق ارجمند جناب حجت الاسلام والمسلمین سید حسین یوسفى فخر در این کتاب بدان اهتمام ورزیده است.

همچنین در مقدمه مولف کتاب آمده است: " « سیاست » و « اجتهاد » دو و اژة « بالذات ناپایدار و متحو ل اند» که لازمه شعور و درک اجتماعى انسان مسلمان مى باشد.

امام محمد غزالى و امام خمینى دو فقیه بزرگ جهان اسلام هستند که براى فقه نقش محورى در اداره جامعه سیاسى قائل بود ه اند. کار فقیهان، استنباط احکام با کمک علم اصول و ادله شرعیه مى باشد. علم اصول فقه یکى از مبادى اجتهاد اسلامى است که جایگاه مهمى در علوم شرعیه پیدا کرده است. از زمان شکل گیرى فقه اسلامى، اجتهاد به عنوان یک روش، در رشد و توسعة آن نقش اساسى ایفا کرده است، و پویایى آن با اجتهاد تضمین مى شود به صورتى که مى توان ادعا کرد: اگر اجتهاد نبود فقه به هیچ وجه به این حد از رشد نمى رسید. با دقت در کتب فقهى در مى یابیم که فقها برحسب نیاز مردم به احکام جدید، توانستند آن را بسط و گسترش دهند و با اجتهاد بر مسائل فقه بیافزایند.

استاد مرتضى مطهرى در این زمینه مى گوید:

مطالعه و تتبع در کتب فقهیه در دوره ما و قرون مختلف مى رساند که تدریجا بر حسب احتیاجات مردم مسائل جدیدى وارد فقه شد و فقها در مقام جواب گویى برآمده اند و به همین جهت تدریجاً بر حجم فقه افزوده شده. پس عامل اصلى در رشد و تکامل فقه، اجتهاد فقیهان بود . و عاملى که موجب رکود

آن شده، دور شدن حوزه هاى علمیه و علما از اجتهاد زنده و فعال بوده است. ظاهراً اجتهاد به طور کلى و رابطه آن در حوزه سیاسى، در حوزه اسلامى دچار یک نوع دگرگونى و رکود شده است . و نزاع مهمى که امروز در جامعه ما جریان دارد به بحث اجتهاد و سیاست مربوط مى شود. به نظر مى رسد که دو شخصیت مورد بحث، تحلیل ویژه اى از ماهیت اجتهاد در دو حوزه سنى و شیعه ارائه داده و تلاش کرده اند تا از برخى تحریفات در اجتهاد اسلامى پرده برداشته و جلوگیرى نمایند . در این بررسى به تلاش هاى این دو اندیشمند به عنوان دو جریان ساز مهم نوگرایى می پردازیم.اهمیت این بحث از دو جهت است: یکى اهمیت علمى، که به تحلیل اجتهاد کمک مى کند، جهت دیگر، اهمیت اجرایى است که مربوط به جنبه حکومت م ى شود و کمک مى کند که مجتهدین و مسئولین حکومت در عرصه عمل بتوانند با شرایط خاص خود، اجتهاد و اعمال نظر نمایند . از آ نجایى که امام محمد غزالى در میان اهل سنت، و امام خمینى در شیعه نقطه عطفى در حوزه سیاست محسوب م ى شوند، بازخوانى رابطه سیاست و اجتهاد از نظر آن ها اهمیت پیدا مى کند. این دو اندیشمند گرچه از نظر زمانى فاصله زیادى باهم دارند اما به علت موقعیت هایى که در عرصه هاى سیاسى و اجتماعى داشته اند، کوشش کرده اند که با تأکید بر مبانى دینى خود راه حل هاى فقیهانه اى براى حل معضلات سیاسى اجتماعى جامعه ارائه نمایند. بر این اساس سؤال اصلى این نوشته شکل می گیرد: رابطه سیاست و اجتهاد در اندیشه امام محمد غزالى و امام خمینى، بر چه نوع مبانىاستوار است؟

با توجه به این که هدف کتاب حاضر بررسى و تحلیل رابطه سیاست و اجتهاد مى باشد، فرضیة زیر را به عنوان راهنماى تحقیق می توان در نظر گرفت. رابطه سیاست و اجتهاد در اندیشه امام محمد غزالى و امام خمینى، متأثر از مبانى معرفت شناسى، و مبانى رو ش شناسى آن ها است، و این رابطه تابعى از اهمیت عنصر زمان و مکان در اجتهاد و همزاد بودن دو عنصر دین و سیاست در نزد آن ها است. هر دو مجتهد به رغم تفاوت در دیدگاه هاى مذهبى، به دلیل برخى مبانى معرفتى و روش شناختى مشترک چون همزاد بودن دین و سیاست، نص گرایى، تفسیر نص به اعتبار زمان و مکان،

مصلحت و مقاصد شرع، دیدگا ههاى مشترکى در باب رابطه سیاست و اجتهاد دارند.

مفاهیمى که در این کتاب، نقش اساسى و اهمیت بیش ترى دارند عبارتند از : مبانى معرفت شناسى، مبانى روش شناسى، اجتهاد، نص، زمان و مکان ، مصلحت، دین و سیاست و مقاصد شرع."

عناوینی که در فهرست این کتاب عناوین زیر دیده می شود:

مفاهیم و کلیات، معرفت شناسى، اصطلاح معرفت شناسى، تعریف معرفت شناسى، انواع معرفت شناسى، روش شناسى، معناى لغوى روش (متد)، کلیات معرفت شناسى و رو ش شناسى امام محمد غزالى، غزالى فیلسوف ضد فلسفه، کلیات معرفت شناسى و روش شناسى امام خمینى، مفهوم اجتهاد، تعاریف اجتهاد به اعتبار فعل مجتهد، مبانى اجتهاد، مفهوم نص، مفهوم زمان و مکان، شناخت شناسى مفهوم مصلحت، مفهوم دین، دانش واژه سیاست، مقاصد شرع، فصل دوم: سیاست و شریعت و مبانى معرفت شناسى، اسلام و سیاست، بحث نظرى امتزاج دین و سیاست، عناصر نظرى یا بالقوة سیاسى شدن ذهن مسلمانان، فعالگرى سیاسى و جداماندگى از سیاست، تعامل دین و سیاست در نزد مسلمانان، استقلال عقل و شرع در سیاست، استقلال عقل و شرع در سیاست در نظریه فارابى، رئیس مدینه فاضله در نظر فارابى، مبانى اجتهاد از نظر فارابى، سیاست مدن یا علم مدنى خاص از نظر فارابى، استقلال عقل و شرع در سیاست در نظریه ابن رشد، سیاست در نظر ابن رشد، مخاطبان دین از نظر ابن رشد، غایت و قلمرو سیاست از نظر ابن رشد، شکل گیرى سیاست و تحلیل چگونگى آن، تعامل دین و سیاست از نظر ابن رشد، منشأ دین از نظر ابن رشد، منشأ سیاست از نظر ابن رشد، غایت و قلمرو دین (مقایسه دین و سیاست)، مبناى شرعى سیاست از نظر ابن سینا، مخاطبان شارع از نظر ابن سینا، تفاضل در عقل و مراتب اجتماع در نظر ابن سینا، پیوند سیاست و نبوت در نظر ابن سینا،تداوم سیاست شرعى در فلسفه ملاصدرا، حکمت نظرى حکمت عملى از نظر ملا صدرا، اقسام حکمت عملى از نظر ملا صدرا، تقسیم علوم از نظر ملا صدرا،پیوند نبوت و سیاست از نظر ملاصدرا، مبناى شرعى سیاست از نظر غزالى، جایگاه سیاست در احیاء علو مالدین، علم معامله و علم مکاشفه، تعریف سیاست از نظر غزالى، تعریف سیاست به معناى خاص، سیاست به معناى عام، پیوند دین و سیاست در نظریه امام محمد غزالى، مبناى شرعى سیاست از نظر امام خمینى، علم نظرى و علم عملى در نظر امام خمینى، پیوند دین و عقل (نبوت و عقل) در نظریه سیاسى امام خمینى، تعریف سیاست از نظر امام خمینى، سیاست به معناى خاص، کارگزاران سیاست در نظریه امام خمینى، مراتب کارگزاران از دیدگاه امام خمینى، انواع سیاست از نظر امام خمینى، پیوند دین و سیاست در نظریه امام خمینى، رابطه احکام و عبادات با سیاست، فصل سوم: تأثیر مبانى روش شناسى، تعریف روش شناسى، جایگاه فقه در اندیشه مسلمانان، تمدن اسلامى (تمدن فقه)، روش شناسى فقه سیاسى اهل سنت، روش شناسى امام محمد غزالى، شرایط اجتهاد از نظر امام محمد غزالى، مبانى ادله چهارگانه از نظر امام محمد غزالى، منابع و ادله احکام اصلى (قرآن، سنت، اجماع و عقل)، اعضا و ارکان اجماع در نظریه غزالی، اصول موهومه، مصلحت و انواع آن در نظر امام محمد غزالى، تعریف مصلحت، روش شناسى فقه شیعه،مکتب امامیه قم و بغداد،روش شناسى شیخ مفید، روش شناسى سید مرتضى، روش شناسى شیخ الطایفه (385 460 ق)، روش شناسى اخبار یها، روش شناسى اصولى ها، ویژگى هاى اساسى اجتهاد سیاسى شیعه، روش شناسى امام خمینى،منابع فقه و حدود قلمرو آ نها از نظر امام خمینى،

نقش زبان شناسى عربى در تفسیر نصوص از نظر امام خمینى، نقش اصول فقه و قلمرو آن در رو ش شناسى سیاسى امام خمینى،نقش زمان و مکان در اجتهاد از نظر امام خمینى،سه دیدگاه دربار ة نقش زمان و مکان،مصلحت در دیدگاه علماى شیعه،جایگاه مصلحت در احکام فقهى، امام خمینى و فقه المصلحة، مقاصد شرع،مقاصد شرع و رابطه آن با اجتهاد،مقاصد شرع از نظر امام خمینى،فصل چهارم: ماهیت فقه سیاسی در اندیشه غزالی و امام خمینی، قلمرو دین، دسته بندى ابواب فقه، تحول مفهومى فقه،ماهیت فقه سیاسى از نظر امام محمد غزالى، استدلال امام محمد غزالى بر دنیوى بودن علم فقه، نسبت علم، فقه و کلام (فقیهان و متکلمان)، نظریه ابوزید در رابطه با دنیوى بودن علم فقه در نظریه غزالى،ماهیت عمل سیاسى،نسبت حکمت نظرى و عملى در اندیشه امام محمد غزالى،انواع حکمت عملى در اندیشه امام محمد غزالى،ماهیت فقهى سیاست از نظر امام م حمد غزالى،وجوب نصب امام و شرایط آن،امامت در نظر غزالى،ماهیت فقه سیاسى از نظر امام خمینى، جایگاه علم فقه از منظر امام خمینى،ماهیت عمل سیاسى در نظر امام خمینى،نسبت حکمت نظرى و عملى در اندیشه امام خمینى،انواع حکمت عملى در نظریه امام خمینى،ماهیت فقهى سیاست از نظر امام خمینى، تعریف سیاست فقهى از نظر امام خمینى،شرایط حاکم از منظر امام خمینى، قلمرو اختیارات ولی فقیه،اجتهاد و قلمرو حوزه خصوصى و حوزه عمومى، رویکرد فقیهانه براى تعارض عرصة نظر (نص) و عمل،احکام حکومتى (مصلحتى)، رابطه سیاست و مصلحت.

این کتاب در 1000 نسخه و با قیمت 34000 ریال در 242 صفحه توسط چاپ و نشر عروج منتشر شده است..

انتهای پیام

دیدگاه شما