مراسم پایانی جایزه ربع قرن کتاب دفاع مقدس با معرفی 85 تقدیری و ممتاز، روز یکشنبه (پنجم مهرماه) در تالار اندیشه حوزه هنری برگزار میشود.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران و به نقل از ایسنا،محمدرضا سنگری - دبیر علمی این جایزه -در نشست خبری امروز (چهارشنبه، اول مهرماه) با تشریح فعالیتهای این جایزه، گفت: ما داوری ابتدایی را با 5400 عنوان کتاب در حوزه دفاع مقدس شروع کردیم. بزرگترین قدم،تفکیک این آثار بود؛ زیرا آثار درهم تنیده زیادی در حوزهی دفاع مقدس داریم. مشکل دیگر این بود که وقتی آثار را در اختیار داوران میگذاشتیم، بعضی از آنها میگفتندکه ما آثاری در کتابخانهمان داریم که در این میان نیست. همچنین 125 داور که 45درصد آنها از چهرههای دانشگاهی هستند، آثار این دوره را داوری کردهاند.
او با اشاره به مشکلاتی که در این راه با آن مواجهبودند، یادآور شد: بعضی از داوران در میانه راه دچار مشکل شدند و از ما گسستند. بعضی از داوران پیشنهادات خاصی داشتند که با سیاستهای ما همخوان نبود. مشکلاتی پیشآمد که نتوانستیم سوم خردادماه جشنواره را برگزار کنیم. در حوزه خاطره، دو هزارجلد کتاب داشتیم که داوریشان سخت بود. هر چه داوران جلوتر میآمدند، کار سختترمیشد. ابتدا عزممان این بود که در هر رشته یک ممتاز و یک تقدیری داشته باشیم؛ امابه تدریج به این نتیجه رسیدیم که در بعضی از رشتهها دو ممتاز داشته باشیم یا دربعضی از رشتهها ممتاز نداشته باشیم. در بعضی از موارد، شاخههایی نیز به این جایزهافزوده شد. کار داوری حوزه کودک و نوجوان آنقدر سخت بود که این دو از هم جدا شدند.
سنگری همچنین گفت: چند اتفاق بزرگ در این جایزهافتاد؛ اول این بود که وضعیت روشنی از ادبیات مکتوبمان به دست آوردیم. بزرگترین وکاملترین کتابخانهی دفاع مقدس سامان گرفته و آماده است. شهرداری هم قول داده استکه کتابخانه مستقلی به این موضوع اختصاص دهد. نکته مهم این بود که ما فایلهایخالیمان را یافتیم و فهمیدیم که در کجاها کار نشده است و چه کارهایی باید بکنیم. امیدواریم یک فراخوان ملی و جهانی برای کار کردن موضوعاتی که در جشنواره ربع قرنکتاب دفاع مقدس مطرح شده است، داشته باشیم.
این پژوهشگر با اشاره به این موضوع که ما درترجمهی آثار دفاع مقدس کمکاری داشتهایم، یادآور شد: قرار گذاشتهایم کارهایممتاز و تقدیریمان ترجمه شود. در طول داوریها، از داوران درخواست میکردیم کهژانر خاص خود را تحلیل کنند که ما همه را ضبط کردهایم. همچنین از داوران وسرداوران خواستهایم که مقاله پژوهشی در حوزه خاص خود بنویسند که مجموعهای از آندر پنج مهرماه ارائه میشود.
سنگری همچنین با اشاره به دو بخش اصلی و جنبی اینجایزه توضیح داد: در بخش جنبی، قدردانی از چهرههایی که در حوزه دفاع مقدس کارکردهاند، صورت خواهد گرفت و بخش اصلی شامل 23 شاخه است که آثار سالهای 59 تا 85داوری شدهاند؛ در شاخهی جنگ 270 اثر داوری شده است که یک اثر تقدیر خواهد شد. نزدیک 74هزار و 740 کتاب در این دوره خوانده شده است و 5/7 میلیون صفحه کتاب توسطداوران ما در این دوره مطالعه شده است. با تقدیرهای بخش جنبی و شاخههای گوناگون، 85 نفر در این دوره مورد تقدیر قرار میگیرند.
او ادامه داد: در حوزهی پژوهش نظامی، 117 کتاببررسی شده است که یک ممتاز و دو تقدیری معرفی میشوند. در حوزهی زندگینامهغیرنظامی، 500 اثر بررسی شده است که یک ممتاز و یک تقدیری انتخاب شدهاند. درحوزهی پژوهشهای سیاسی و حقوقی از داوری 35 اثر، 2 اثر قابل تقدیر انتخاب شدهاند. در بخش شعر دفاع مقدس از میان داوری 650 اثر، 3 اثر تقدیری انتخاب شدهاند. در بخشنامهها و وصیتنامه، از 54 اثر داوریشده 1 اثر ممتاز انتخاب شده است. در حوزهنمایشنامه و تئاتر نیز از میان داوری 150 اثر، 1 اثر ممتاز است و 2 اثر تقدیرمیشوند. در بخش داستان کودک، 15 اثر داوری شدند که 2 اثر به عنوان آثار تقدیریاعلام میشوند. همچنین در بخش داستان نوجوان نزدیک 150 اثر داوری شدهاند که 2 اثرممتاز و 3 اثر تقدیری هستند. در حوزه پژوهش ادبی از میان 125 اثر مورد داوری، 1اثر ممتاز و 1 اثر تقدیری هستند. در حوزه پژوهشهای اجتماعی و تاریخی دفاع مقدس ازبین 17 اثر داوریشده، 2 تقدیری انتخاب شدهاند. در حوزه خاطره داستان، 350 اثرداوری شدند که 2 اثر تقدیر میشوند. در حوزههای داستان کوتاه از میان 99 اثرداوریشده و رمان از میان 700
اثر، در هر بخش 2 تقدیری معرفی میشوند.
سنگری گفت: همچنین در بخش شعر کودک و نوجوان ازمیان 63 اثر داوریشده، 2 ممتاز و 1 اثر تقدیری معرفی خواهند شد. اما در بخش نثرادبی، 70 اثر داوری شدهاند که 1 ممتاز و 1 تقدیری انتخاب شدهاند. در حوزهیخاطره، از میان 2هزار اثر داوریشده، 2 ممتاز و 4 تقدیری معرفی میشوند. در بخشزندگینامه داستانی نیز 231 اثر داوری شده است که 1 اثر ممتاز و 1 اثر تقدیریهستند. در حوزهی عکس نیز 60 اثر داوری شدهاند که 1 ممتاز و 2 تقدیری نامشاناعلام میشود. در بخش فیلمنامههای چاپشده از میان 49 فیلمنامه داوریشده 1ممتازو 2 تقدیری اسامیشان اعلام میشود و از رسول ملاقلیپور به پاس فعالیتهایش در اینحوزه تقدیر میشود. در بخش پژوهشهای هنری نیز 17 اثر داوریشده که 1 ممتاز و 2تقدیری در روز مراسم اسامیشان اعلام میشود. در بخش ترجمه از میان 26 اثرداوریشده، 2 اثر تقدیری انتخاب شده است. در بخش طراحی و گرافیک در 5 شاخه 6هزارکتاب بررسی شده است. در هرکدام از بخشهای طراحی جلد، تصویرسازی، داستانهای تصویریو مدیریت هنری، 1 اثر ممتاز و 2 تقدیری و در بخش صفحهآرایی 1 اثر تقدیری معرفیمیشود.
او همچنین درباره تأخیر در برگزاری این جایزه واختلافنظر بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامیدرباره برگزاری جایزه گفت: ما جلسات زیادی را در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تشکیلدادیم. در حوزه سیاستگذاری مسیر ما مشخص شد؛ اما وقتی راه را تا نیمه آمده بودیم،دچار اختلافنظر شدیم. نظر آنها این بود که نیاز به برگزاری این جشنواره بهاینگونه نیست و بهتر است که ما از تمام نویسندگان دفاع مقدس قدردانی کنیم. ما اینکار را باور نداشتیم و میگفتیم که چیز تازهای اتفاق نمیافتد و نمیفهمیم که چهراههایی را نرفتهایم و در کدام شاخهها ضعف داریم. نظر دوم، دغدغه معاونتفرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بود که ممکن است بعضی از آثار بالا بیایند و جدینباشند و من توضیح دادم که معیارهای ما مشخص است، آثاری که در عرصه جهانی قابلترجمه باشند، همچنین تأثیرگذار باشند و با معیارهای نظام مغایرت نداشته باشند، دراین جایزه داوری خواهند شد. در اینجا کمکم فراق افتاد؛ اما ما محکم ایستادیم. بااینکه دوستان یاوری نکردهاند، ما این جشنواره را هرچند با تأخیری دوماهه برگزارمیکنیم.
پیشتر، دبیران جشنواره ربع قرن کتاب دفاع مقدس دربخش ادبیات؛ محمدرضا ترکی، ادبیات و تاریخ مستند؛ بهروز اثباتی، تحقیق و پژوهش؛منوچهر اکبری، هنر؛ محمدحامد سقائیان، ترجمه؛ محسن سلیمانی و بخش جنبی؛ نادر قدیانیمعرفی شده بودند.
بر پایه این گزارش، کامران پارسینژاد بر این باور است که جایزههای ادبی دفاع مقدس نتوانست هدر حوزهی ادبیات دفاع مقدس جریانساز باشد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، این نویسنده و منتقد ادبی همزمان با هفته دفاع مقدس در گفتوگو با ایسن
ا، عنوان کرد: به اعتقاد من، نفس برگزاری جوایز ادبی دفاع مقدس خوب و پسندیده است و نمیتوان منکر حضور مثبت این جوایز در فرآیند ارتقای ادبیات دفاع مقدس بود.
او در عین حال خاطرنشان کرد: با وجود مثبت بودن جوایز ادبیات دفاع مقدس، این جوایز تأثیر عمیق و جریانسازی در تولید ادبیات دفاعمقدس نداشته و فقط در مقاطعی کوتاه توانسته است نویسندهای را در جامعهی ادبی مطرحکند، که آنهم پس از مدتی به فراموشی سپرده میشود. در واقع، جوایز ادبی دفاع مقدسنتوانستهاند آنطور که باید، با معرفی آثار شایسته، زمینههای غنای ادبیات دفاعمقدس را فراهم بیاورند.
پارسینژاد با تأکید بر آسیبشناسی جوایزی که درحوزهی دفاع مقدس برگزار میشود، تصریح کرد: یکی از دلایل ناکارآمدی این جوایز،میزان رقمهایی ناچیزی است که برای برگزیدگان این جوایز درنظر گرفته میشود، که درواقع، این رقمها عملا سبب تشویق نویسندگان و ترغیب آنها برای نوشتن در این حوزهنمیشود. البته من رقمهای این جوایز را به نسبت مبالغ اهدایی در سطح جهان ارزیابیو قیاس میکنم.
این نویسنده در ادامه افزود: همچنین در جامعهیما، نویسندگان و اصحاب قلم پیگیر جشنوارهها و جوایز ادبی نیستند و بویژه درحوزهی دفاع مقدس، نویسنده به صورت تصادفی متوجه برگزاری جوایزی در این حوزهمیشود.
او با تأکید بر لحاظ کردن نگاه ارزشی در داوریهایجوایز دفاع مقدس، تصریح کرد: ارزشهای دفاع مقدس و انتقال آن ارزشها مسلما یکی ازمحورهای با همیت ادبیات دفاع مقدس است و طبیعی است که برگزار نندگان جوایز دفاعمقدس بخواهند مؤلفههای مربوط به ارزش دفاع مقدس را در ارزیابیهای خود لحاظ کنند.
این منتقد ادبی در پایان در سکوت برگزار شدن جوایزادبی را یکی دیگر از دلایل ناکارآمدی این جوایز برای پیشبرد اهداف ادبیات دفاعمقدس دانست و بر توجه رسانهها و منتقدان به جوایز حوزهی دفاع مقدس تأکید کرد.
همچنین فاطمه راکعی نیز در این باره معتقد است: جایزههای ادبیات دفاع مقدس به پیشبرداین ادبیات کمکی نکرده است.
این شاعر همزمان با آغاز هفته عنوان کرد: منهیچوقت با برگزاری جایزه در حوزه دفاع مقدس و هیچ حوزه دیگری موافق نبودهام. این نه تنها دیدگاه من؛ بلکه دیدگاه زندهیاد قیصر امینپور و زندهیاد سیدحسنحسینی هم بود؛ زیرا اعتقاد ما این است که اگر شعری برای روزهای حماسه دفاع مقدساز سوی شاعران مستقل سروده شده، از نگاه و باورهای اخلاقی و زیباییشناختی آنهابرآمده است؛ نه برحسب امکانهای مادی که از رهگذر این جوایز به عدهای داده میشود.
او در ادامه متذکر شد: به اعتقاد من، شاعرانی ازتیپ ما نمیپذیرند که به اعتبار فراخوانی، «دفاع مقدس» را سوژه شعر و نوشتههایشان کنند؛ بلکه روایت انقلاب اسلامی و دفاع مقدس با جان و زندگی آنهاآمیخته است؛ از اینرو متأثر از آن فضا و از سویی، تجربههای زیستشان به شرح دریافتهایشان در سرودههایشان میپردازند که طبیعتا این رویکرد با ادبیات آمده از دل جشنوارها سر سازگاری ندارد و اگر شعری با موضوع دفاع مقدس گفتهاند، ازمقاومت ملتی در برابر تجاوز سخن گفتهاند.
شاعر «سفر سوختن» خاطرنشان کرد: من هیچ وقت نخواستم در جوایز دفاع مقدس شرکت کنم؛ همین اندازه که شعرهایم را برای شهدا بگویم ومجال انتشار پیدا کند، برایم کافی است و در جشنوارهی شعر فجر هم که تقدیر شدم، براساس بررسی آثار منتشر شده از من بوده است و در حوزه انقلاب اسلامی و امام (س) تقدیر شدم و این نبوده که خودم در پی فرستادن آثاری برای جشنوارههای دفاع مقدس باشم.
راکعی یادآور شد: علت مخالفتم با برگزاری جوایز درحوزه دفاع مقدس تهدیدهایی است که این دست جوایز برای ادبیات دفاع مقدس بههمراهمیآورد و آن هم سفارشی شدن این ادبیات است. به اعتقاد من، دفاع مقدس متعلق به همه ایرانیان است؛ نه جریانی خاص که متولی برگزاری آن است و تجربه ما نشان داده است که این نوع جوایز به ادبیات دفاع مقدس کمکی نمیکند. آنچه باید نزد شاعر در هرموضوعی اهمیت داشته باشد، جوشش طبیعی شعر و خلاقیت ناگهانی است؛ نه تصمیمی برای بازآفرینی اثری در حوزهی دفاع مقدس یا دیگر حوزهها. گاهی در جشنوارهایی از ایندست آثاری عرضه شده است که علیرغم تکنیکی بودن، فاقد حس و هویتی مشخص است و بانوعی نبودن حس واقعی در آن آثار روبهرو میشوی که این با هنر بودن اثر منافات دارد.
او در پایان تأکید کرد: مادی بودن جوایز حوزه دفاع مقدس ارزش کارها را کم میکند و رفته رفته باعث لوث شدن اصالت آثار هنری میشود.