"به نظر میرسد آیین های نوروزی، امتزاجی مناسب از سنت حسنه باستانی وباورهای دینی واعتقادی ونمونه ای از باز نمایی هویت ایرانیان در عصر بحران هویت باشد."
به گزارش پایگاه خبری جماران متن زیر، بخشی از کتاب آیین زندگی، دکتر جواد اطاعت است که با توجه به ایام نوروز، و مناسبت متن زیر با آن، انتشار آن را خالی از فایده ندیدم.
این کتاب هنوز منتشر نشده است و بخشی از این متن که در اختیار ما قرار گرفته، به شرح زیر است:
...
*به نام آنکه جان را فکرت آموخت*
نوروز، هرمزروز، اورمزد روز، نخستین روز یا آغاز سال نو خورشیدی از کهن ترین جشن های به جای مانده از عهد عتیق و از قدیمی ترین آیین های ملی در جهان ماست. خاستگاه این روز نو، ایران باستان است. ایرانیان آغازین روز بهار را با عناوینی چون "ناواسردا"،"نوسارد"و"نوسارجی"، یعنی سال نو می شناخته وجشن می گرفته اند. بنیان گذار آن نامعلوم است. اما در منابعی چون شاهنامه و تاریخ طبری از جمشید و در برخی متون دیگر از کیومرث و حتی از زرتشت نام برده شده است. در رهگذر تاریخ، نوروز، تبدیل به آیین شده ،حالت افسانه ای و بعضا"صبغه مذهبی پیدا کرده است و در میان ملی گرایان، موحدان از زرتشتی، مسیحی ومسلمان دارای جایگاه رفیعی است. از اهمیت این آیین باستانی همین بس که در فراز و فرود زمانه و پیچ وخم های تاریخ و حوادث روزگار، جان به سلامت برده، عمری جاودان یافته و در صحیفه عالم ثبت و گسترش پیدا کرده است.
به نظر می رسد رمز ماندگاری آن را باید در جنبه های طبیعی و معنوی آن دانست. این روز، آغازی بر پایان سال گذشته و نقطه مماس دو سال خورشیدی است. مهم تر آنکه مرکز تحول و شاهین متقارب و متعادل طبیعت است. خاستگاه این روز سعد، سرزمین پارس است که حلول آن با تحول طبیعت همراه است. اگر برآیند این تحول را در کشور پهناور پارس از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب و از حضیض تا اوج را محاسبه کنید، نقطه ثابته پرگار، زادگاه نوروز است.
دراین ایام بطحا با جوش شکفتن و هامون با شور زادن همراه است . دشت ودمن با کسای مبرقشن خود نمایی را می آغازد. مرغزارها، باغ و راغ، تاکستانهای نورسته، سبزه زاران، سنبلستان وآلاله ها، خلعتی فیروزه فام و بوریایی رنگین بر تن می پوشانند و آمیزه ای شگفت از جلوه های جمال و زیبایی به نمایش می گذارند تا در جشن با شکوه طبیعت از قافله عقب نمانند. شعله های جان مرغان و پرندگان با باد صبا، فروزانتر وهزارها، پرستو ها وکبکان کوهساران پر هیجان ترند. این پرندگان خوش الحان در کنار ریاحین، سنبل ها وضیمران و گلهای وحشی با نغمه های مهیج ، مغازله ومعاشقه آغاز می کنند تا با ربایش دل، آشیانه عشق بنا نهند .
در صحاری سر سبز وفیروزه فام، هیونان بختی، کرند و کهرهای سرمست وآهوان پر جست وخیز و در دامنه ها و ارتفاعات برفاب ها، صاف تر از شبنم، زلال تر از اشک چشم، گواراترین چشمه سارها را در فراز ونشیب کوهساران جاری می سازند. نور پرداز این ارکستر موزون و جشن با شکوه زرین تر وملایم تر می تابد. ماه و ستارگان هم با شوکتی دیگرگون والماس وش ، براقتر ودرخشنده تر نور پردازی می کنند. با ایجاز ودوری از اطناب، گویا مشاطه طبیعت و نیروهای مرموز آن دست به کار شده اند تا با آرایشی لطیف وظریف، فردوس برین را در این دنیای خاکی و در این نقطه تعادل باز نمایی کند. کاش می توانستیم زبان طبیعت را بهتر درک کنیم تا فهم رموز اسرار خلقت آسان تر شود.
حافظ شیراز سراینده غزلهای عرفانی با زبان شعر این وضعیت را این گونه به تصویر کشده است:
چو غنچه گر فرو بسته است کار جهان**** توهمچو باد بهاری گره گشای میباش
صبا به تهنیت پیر می فروش آمد *****که موسم طرب وعیش وناز ونوش آمد
هوا مسیح نفس گشت وباد نامه گشای *****درخت سبز شد ومرغ در خروش آمد
تنور لاله چنان بر فروخت باد بهار ****که غنچه غرق عرق گشت وگل به جوش آمد
سعدی شیرین سخن نیز این گونه می سراید:
بامدادی که تفاوت نکند لیل ونهار******خوش بود دامن صحرا وتماشای بهار
این همه نقش عجب بردر دیواروجود****هر که فکرت نکند نقش بود بر دیوار
آدمی زاده اگر در طرب آید نه عجب****سرو در باغ برقص آمده وبید چنار
بر پایه آموزه های زرتشتی، غره بهار، دستاری از معنویت بر سر نهاد وهاله ای از قداست اهورایی و اسطوره در هم آمیخت به گونه ای که برخی نوروز را نخستین روز آفرینش جهان دانسته اند. روزی که اورمزد آفرینش جهان را آغازید و در پایان ششمین روز به انجام رسانید. ایرانیان مسلمان نیز با افزودن قرآن به هفت سین بر جلا وشکوه آن افزودند. دعای یا مقلب القلوب والا بصار یا محول الحول والاحوال حول حالنا الی احسن الحال نیز صدای موزونی شد که همراه با تحول طبیعت افسانه زیبای نوروز با عشق حقیقی مذهب تقدس یافته واقعیتی دیگر به خود گرفت وبدین سان اسطوره وعشق شور زندگی، نشاط وامید آفرید ونوروز را جاودانه وپایدار ساخت .
در این غایت القصوی طبیعت که درختان پیر هم با شاخک ها، جوانه ها وشکوفه ها دوران جوانی وسرزندگی را تداعی می کنند مردمان نیز آ یین هایی بر پا میدارند تا در این جشن سهیم باشند. برخی از این آیین ها در سال های اخیر منسوخ گردیده وبه فراموشی سپرده شده است. تا چند دهه پیش حاکمیت میر نوروزی یکی از آیین های رایج بود. در این آیین در پنج روز پایانی سال مدیریت و اداره شهر به فردی از اقشار پایین اجتماعی سپرده میشد. او نیز با انتخاب کار گزارانی از همان جنس فرمان ها و دستورالعمل هایی را معمولا علیه طبقات بالای اجتماعی بویژه صاحبان قدرت و ثروت صادر می کرد که تا حدودی مسموع واقع میشد و حکم او را مطاع می دانستند. حافظ با استفاده از مدت کوتاه این حکمرانی در یک بیت تمثیلی زیبا ساخته است.
سخن در پرده می گویم چو گل از غنچه بیرون آی***که بیش از پنج روزی نیست حکم میر نوروزی
خواندن اشعار در باره نوروز با مضامین اعتقادی ومذهبی توسط پیک های نوروزی وجمع آوری هدایا وکمکهای نقدی نیز از جمله مواردی است که در حال منسوخ شدن است، اما اجرای چهار شنبه سوری، خانه تکانی و زینت شهرها و منازل مسکونی، پاکی دل ها وتهذیب اخلاقی با مسافرت های نوروزی، به ویژه زیارت اماکن مقدسه، زیارت قبور شهدا واهل خاک و قرائت فاتحه، اجرای آیین سیزده بدر و رفتن در آغوش طبیعت و گره زدن سبزه ، ارسال کارتهای شاد باش که در سالهای اخیر به مدد پیشرفت تکنولوژی رایانه ای به کارتهای الکترونیکی (پیامک وایمیل) تغییر پیدا کرده، از جمله رسوم رایج است.
به نظر میرسد آیین های نوروزی، امتزاجی مناسب از سنت حسنه باستانی وباورهای دینی واعتقادی ونمونه ای از باز نمایی هویت ایرانیان در عصر بحران هویت باشد.
...
قطعه ای از کتاب آئینه زندگی به قلم دکتر جواد اطاعت دانشیار علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی