جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

گفت وگوی تفصیلی با وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی:

هیچ گاه تسلیم نشدیم

کد خبر: ۱۲۴۹۲۲
هیچ گاه تسلیم نشدیم

پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران - ویژه نامه نوروزی روزنامه ایران: از همان روزهای نخستین می‌شد حدس زد که ایام سختی را پیش‌رو دارد؛ از همان روزی که با حکم حسن روحانی و رأی اعتماد نمایندگان از زیر تابلوی سر در ساختمان بهارستان در کوچه کمال‌الملک گذشت و در طبقه چهارم این ساختمان ساکن شد. به محض ورودش اعلام کرد که برای تغییر فضا آمده است. تلاشش برای ایجاد هوای تازه در فرهنگ و هنر ایران او را در حلقه کابینه‌ دولتی قرار داد که بیشترین هجمه را به خود دیده‌اند. بارها مورد سؤال نمایندگان دلواپس قرار گرفت و ارمغان اهتمامش برای جذب حداکثری هنرمندان دو کارت زرد از نمایندگانی بود که این رویه چندان به مذاق‌شان سازگار نبود. علی جنتی و به تعبیر نوه بنیانگذار انقلاب ایران «وزیر مظلوم ارشاد» اگر چه در این مدت آماج هجوم بولتن‌سازان و گروه‌های تندرو بوده است اما با حکم دلجویی دوست قدیمی‌اش و رئیس دولت که «در حوزه فرهنگ و هنر باید کار کرد و از کارت زرد نترسید» تلاش‌ کرده بر قول و قرارهایش وفادار بماند. جنتی در اولین دیدارش با اهالی فرهنگ و هنر وزارتخانه متبوع خود را چون خانه پدری خوانده بود که برای همه سلیقه‌ها جا دارد. حالا 6 ماه از سومین سال حضورش در این خانه می‌گذرد، اگر چه «خانه پدری»هایی هستند که در محاق توقیف مانده‌اند اما او می‌گوید همچنان تلاشش را می‌کند که روایان «قصه‌ها»ی سینما و فرهنگ دلسرد نشوند. او در این مدت به بخش زیادی از وعده‌هایی که به هنرمندان داده عمل کرده است و اهالی این حوزه در انتظار بخش‌هایی هستند که هنوز نتوانسته است عملی کند. در روزهای اول اسفند، ساکن طبقه چهارم ساختمان بهارستان پس از یک ماه انتظار،‌ درخواست‌ "ایران" را برای ملاقات می‌پذیرد. در فرصت گفت‌وگوی دو ساعته‌مان که به کلیات در حوزه فرهنگ می‌گذرد، در لحن و حتی در سبک نشستن رسمی‌اش تغییری ایجاد نمی‌کند. وزیر 66 ساله دولت بسیار جدی و سخن گفتنش با طمأنینه است. در صحبت‌هایش هیچ اصراری ندارد به اینکه تصویری غیرواقعی از عملکرد وزارت متبوعش ترسیم کند وقتی از او سؤال می‌کنم که چقدر با ترکیب جدید مجلس می‌توان به اکران فیلم‌های توقیفی امید بست، می‌گوید: «ما خیلی از فشارها را در این حوزه تحمل کرده‌ایم ولی این‌گونه نبوده است که تسلیم نظر آنها شویم چون قانوناً حق خودمان می‌دانیم که برای یک فیلم مجوز صادر کنیم یا نکنیم.» با پایان مصاحبه وقتی می‌شنود ‌که برای رسیدن به ساعت قرارمان مجبور شده‌ام برای اولین بار موتورسواری را هم تجربه کنم، خنده‌ صداداری می‌کند و از خاطره مشابه رئیس دفتر رئیس‌جمهوری در مشهد و موتورسواری دکتر نهاوندیان یاد می‌کند، با لحنی که مهربانی چاشنی‌اش شده، می‌گوید این ایام هم شب عید محسوب می‌شود و تهران پرترافیک است. وزیری که با وجود تمام مشغله‌ها به غایت وقت‌شناس است و سر ساعت مقرر پای گفت‌وگو می‌نشیند. می‌گوید این نظم را از استادش شهید بهشتی آموخته است و البته آیت‌الله جنتی که به قول پسر ارشدش مقید بودن به زمان برایش اهمیت بسیار دارد. در راه بازگشت در ساعات تعطیل وزارتخانه که جز نگهبانان و کارمندان دفترش حضور ندارند، با مرور خاطره 10 وزیری که پیش از این سکاندار این وزارتخانه بودند و این روزها تصاویرشان روی دیوار مقابل در ورودی سالن دفتر علی جنتی ثبت شده‌ است، از ناصر میناچی و عباس دوزدوزانی تا محمد حسین صفار هرندی و سید محمد حسینی به تصویر یازدهم این مجموعه و قضاوت تاریخ درباره اینکه چقدر در دوران مدیریت او این تغییر فضا ایجاد شده است فکر می‌کنم؛ قطعاً در مقایسه با حداقل دو دوره گذشته شاید آدم منصفی نباشد که منکر این تغییر فضا و ایجاد هوای تازه در فضای فرهنگ و هنر کشور باشد.

سال 94 سال مهم و تأثیرگذاری در عرصه فرهنگ و هنر بود و شاهد اتفاقاتی بودیم که شاید پیش از این فقط وعده‌‌اش را شنیده بودیم. در حوزه موسیقی با فاکتور گرفتن از بحث لغو کنسرت‌ها که در نیمه اول سال اتفاق افتاد، علاوه بر بازگشایی ارکستر سمفونیک و ملی فضای مثبتی ایجاد شد که اغلب اهالی موسیقی به آن اذعان داشتند. در روزهای پایانی سال 94 هستیم در یک ارزیابی کلی برایمان بگویید که چه بخشی از برنامه‌های شما و تیم همراهتان در حوزه فرهنگ اجرایی شد و چه بخش‌هایی ناکام ماند.
همان طور که اشاره کردید، ما در همه بخش‌های زیرمجموعه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با معاونان و رؤسای سازمان‌های وابسته برنامه‌‌ها و اولویت‌هایی برای سال 94 در نظر داشتیم که در یک بازنگری کلی می‌توان گفت نسبت به سال گذشته گام‌هایی رو به جلو برداشته‌ایم. بر اساس سیاست‌های اعلام شده دولت باید فضای باز و آزادی در چارچوب قانون برای نویسنده‌ها و روزنامه‌نگارها و هنرمندان ایجاد می‌شد که فکر می‌کنم در این خصوص تا اندازه زیادی موفق بودیم. مجموعه کتاب‌هایی که تا الان چاپ شده لااقل از نظر عناوین بسیار نسبت به گذشته بیشتر شده است و حتی در طول 11 ماه گذشته این سیر صعودی سرعت بیشتری پیدا کرده است. در حوزه مطبوعات نیز همین وضعیت را داریم و نشریاتی که در طول یکی دو سال اخیر مجوز گرفته‌اند، میزان قابل توجهی است. در سال 94 با توجه به جلسات منظمی که هر هفته هیأت نظارت بر مطبوعات دارد، تعداد زیادی از نشریات جدید اعم از مکتوب و الکترونیک مجوز گرفتند. در حوزه سینما فکر می‌کنم بخوبی روشن است که پیشرفت‌های خوبی حاصل شده است. فیلم‌هایی که امسال ساخته شده است عموماً در این دولت مجوز ساخت گرفتند و نکته قابل توجه و با ارزش نیروهای جوانی است که به این فضا پیوسته‌اند و اتفاقاً استعدادهای خوبی نشان داده‌اند. همان طور که در جشنواره امسال شاهد بودید به عنوان مثال فیلمی مثل «ابد و یک روز» تمام ترکیب گروه اعم از تهیه‌کننده، کارگردان، بازیگر و... همگی نیروی جوان هستند. هم فیلم اولی‌ها و هم دیگر فیلم‌هایی که در بخش‌های مختلف جشنواره به نمایش درآمد، فیلم‌های بسیار خوبی هستند. امسال حدود 77 فیلم بلند ساخته شده است که با مجموع بخش هنر و تجربه و آثار مستند و انیمیشن تعداد آنها به بیش از 190 فیلم می‌رسد که نسبت به گذشته پیشرفت قابل ملاحظه‌ای را می‌بینیم. از نظر محتوا هم مجموعاً از فیلم‌های تولید شده راضی هستیم همان طور که ملاحظه کردید، چند فیلم ارزشی در برنامه اکران امسال داریم مثل «بادیگارد»،‌ «سیانور»، «ایستاده در غبار» و «امکان مینا» و حتی فیلم‌هایی که وارد جشنواره نشد و در زمینه حفاظت از محیط‌زیست، میراث فرهنگی و... است که اتفاقاً فیلم‌های خیلی خوبی هم است. البته برخی از فیلم‌هایی که به مسائل اجتماعی پرداخته‌اند یکسری اشکالاتی هم از نظر محتوا و مضمون دارد که قاعدتاً باید تا زمان اکران اصلاحاتی در آن ایجاد شود. گرچه این فیلم‌ها به مسائل مبتلابه ‌جامعه پرداخته‌اند اما اشکال اصلی‌شان این است که عموماً فیلم‌های تلخی هستند و در بین آنها فیلمی که طنز باشد و بیننده را راضی کند، کم داریم. سال گذشته فیلم‌هایی مثل «ایران برگر» را داشتیم که ضمن اینکه تم سیاسی داشت ولی طنز خوش‌ ساختی هم بود. فیلم‌هایی که با موضوعات اجتماعی ساخته می‌شود، غالباً فیلم‌های تلخی است به عنوان مثال همین«ابد و یک روز» را ‌ببینید هر چند به واقعیت اجتماعی‌ای پرداخته است که در حاشیه شهرمان موارد مشابه آن را می‌بینیم ولی در عین حال نباید غافل شد که تماشای این صحنه‌ها برای بیننده تلخ است. مطلوب ما این است که فیلم‌هایی از این دست ضمن پرداختن به مسائل اجتماعی نهایتاً راه‌حلی هم ارائه دهند و صرف بیان تلخی‌ها و دست گذاشتن روی زخم‌ها نباشد و به تعبیری به راه‌های درمان هم اشاره کند. معمولاً تلاش شورای پروانه ساخت این است که وقتی فیلمنامه‌ای با چنین مضامینی ارائه می‌شود، به سمتی هدایت شود که در نهایت پایان امیدبخشی داشته باشد. امیدوار هستیم در این حوزه سال آینده پیشرفت‌های خوبی داشته باشیم. بنیاد سینمایی فارابی امسال حدود 40 فیلم را مورد حمایت قرار داده است که عموماً محتوای قابل قبولی دارند. با وجود مشکلات و تنگناهای مالی که سخت‌‌ترین و دشوارترین سال را به لحاظ شرایط اقتصادی برایمان رقم زد، ولی در حد بضاعت‌مان از این آثار حمایت کردیم و امیدوار هستیم در سال آینده گشایشی حاصل شود تا بتوانیم حمایت بیشتری از فیلم‌ها داشته باشیم؛ فیلم‌هایی با مضامین ارزشی که در عین اینکه به مسائل اجتماعی می‌پردازند، تصویر درستی از جامعه منعکس کنند. جشنواره فیلم فجر امسال هم نسبت به سال‌های گذشته یک تغییر کیفی داشت و خیلی منضبط برگزار شد. برخلاف سال‌های گذشته که برخی اوقات تعداد آثار بخش سودای سیمرغ تحت فشارهایی که اعمال می‌شد، به سی ‌و چند اثر هم می‌رسید، برگزارکنندگان این دوره از جشنواره زیر بار هیچ فشاری نرفتند. برگزاری جشنواره هم شکل منظمی داشت و ارتباط خوبی بین هنرمندان و اصحاب رسانه ایجاد شد. ایده کاخ مردمی جشنواره هم فکر خوبی بود و ارتباط نزدیکی بین هنرمندان و مردم ایجاد کرد تا مردم راحت و بدون واسطه با سینماگران ارتباط برقرار کنند و نظرات‌شان را بیان کنند. در حوزه تئاتر هم امسال را سال تئاتر اعلام کردیم و مبنای‌مان این بود که هم یک فضای جدیدی برای نمایش ایجاد کنیم و هم اینکه از هنرمندان حمایت بیشتری صورت بگیردکه تا اندازه‌ای هم برنامه‌هایمان در این خصوص محقق شد نمونه‌اش بازسازی تئاتر شهر است که هر چند پروسه زمانبری است اما سالنی مثل تالار قشقایی همزمان با برگزاری تئاتر فجر بازگشایی شد با این وجود معتقدم در مجموع واقعاً آن گونه که باید و شاید نتوانستیم حمایت مالی جدی از هنرمندان تئاتر داشته باشیم که دلیل اصلی آن هم تنگناهایی است که دولت با آن مواجه بود. امیدواریم بتوانیم سال آینده نقیصه‌ای که در این زمینه داشتیم را جبران کنیم. در حوزه موسیقی هم همان طور که شما اشاره کردید، فضای بسیار خوبی برای برگزاری کنسرت‌ها و انتشار برخی آلبوم‌های موسیقی به وجود آمد. مشکلاتی هم درخصوص لغو کنسرت‌ها بویژه در نیمه اول سال داشتیم و در بعضی استان‌ها گاهی ائمه جمعه و دستگاه‌های قضایی و در برخی موارد نیروی انتظامی با دخالت‌هایشان مانع برگزاری برنامه‌ها شدند که در این باره سعی کردیم به نوعی با آنها تفاهم کنیم تا اجازه دهند کنسرت‌هایی که از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجوز گرفته است، اجرا شود البته لغو برخی از کنسرت‌ها هم به دلیل برخی اختلافات درون گروهی بود که به نوعی انصراف خودشان محسوب می‌شود. امیدواریم با تدابیری که اندیشیده می‌شود و تفاهمی که ایجاد شده است، در سال آینده شاهد لغو کنسرتی نباشیم. در سایر حوزه‌ها از جمله هنرهای تجسمی مشکل خاصی نداشتیم و نمایشگاه‌های متعددی در فرهنگسرای نیاوران، موزه هنرهای معاصر و... برگزار شد و بسیاری از هنرمندان برجسته آثارشان را عرضه کردند. علاوه بر نمایشگاه‌های معتددی که در خارج از کشور برگزار شد، منتخبی از آثار گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران به همراه کیوریتورهای جهانی به نمایش درآمد که نمونه اخیرش برپایی نمایشگاه آثار فریده لاشایی است.
همان طور که در بخش ابتدایی این گفت‌وگو اشاره شد، در سال 94 که با عنوان تئاتر نامگذاری شد، شاهد اقبال ویژه هیأت دولت به نمایش‌های روی صحنه و تغییر فضای نسبی بودیم اما واقعیت این است که برخی دغدغه‌های اهالی این حوزه از جمله همین مسأله بازسازی تئاتر شهر آنقدر پرکشش شده بود که حتی خود شما هم در برخی مواقع در صف منتقدان آن قرار گرفتید هر چند دلیل اصلی این وضعیت، تنگناها و فشارهای مالی عنوان شد اما در همین تنگنای مالی جشنواره فیلم و موسیقی فجر با قوت برگزار شد. شاید بخشی از گلایه‌های حوزه تئاتر نشأت گرفته از همین نگاه مقایسه‌ای باشد که به نظر می‌رسد تئاتر در سالی که با این عنوان نامگذاری شده است هم اولویت اول مدیران ارشاد نیست. غیر از مسائل مالی چه چیز مانع آن شد که هنرمندان این باور را نداشته باشند که سال 94 به واقع سال تئاتر بود و شاید امیدوار باشند که سال بعد توجه بیشتری به آنها شود.
غیر از بحث مشکلات مالی، مشکل دیگری نداشتیم. حتی در ماه‌های آغازین سال شورای سیاستگذاری تئاتر را تشکیل دادیم و برخی از اعضای انجمن نمایش نیز حضور داشتند و مسائل و مشکلات‌شان را مطرح کردند که حل و فصل آن را در دستور کار قرار دادیم اما همان طور که پیش از این گفتم، بخش عمده مشکلات این حوزه به مسائل مادی بر‌می‌گردد گلایه برخی از هنرمندان مبتنی بر حمایت مالی دولت قبل از روی بی‌اطلاعی و بدون توجه به شرایط است. به عنوان نمونه وقتی آقای بهزاد فراهانی می‌گوید که احمدی‌نژاد یک میلیارد و 400 میلیون تومان به ما داد، آیا گشایشی که در آن دوره به لحاظ ارزش قیمت نفت وجود داشت را هم مدنظر دارد یا اینکه در آن زمان هنوز به تحریم کامل نرسیده بودیم و می‌توانستند این نفت را دریافت کنند البته ریخت و پاش هم زیاد داشتند و از این نوع کمک‌های بی‌حساب احتمالاً بسیار داشتند اما ما واقعاً امسال با چنگ و دندان توانستیم همین فعالیت‌ها را به نوعی سامان دهیم. با کمک گرفتن از اسپانسر و بخش خصوصی برخی از کارها را پیگیری کردیم تا تعطیل نشود حتی برای برگزاری جشنواره‌ها با حمایت سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی توانستیم این جشنواره‌ها را برگزار کنیم اگر نه حتی ممکن بود که خود جشنواره‌ها برگزار نشود. من به اهالی تئاتر حق می‌دهم و انتظارات‌شان را بحق می‌دانم، بله ما آن‌گونه که خودمان علاقه‌مند بودیم، نتوانستیم کمک کنیم اما باید تنگناها و مشکلات مالی دولت را هم مدنظر داشت. سال 94 یکی از سال‌های بسیار سخت از نظر مالی برای دولت بود و این فشار در همه بخش‌ها از جمله حوزه‌های فرهنگی و هنری نیز وجود داشت. برای دولت خیلی سخت بود که بتواند اعتباراتی که در بودجه کل کشور دیده شده است را تأمین کند و در اختیار قرار دهد. لذا ما سال آینده باز هم تلاش‌مان این است که بتوانیم نقایص امسال را جبران کنیم. اهمیتی که ما برای پیشکسوت‌ها قائل هستیم و جلسات متعددی که مدیران مؤسسه هنرمندان پیشکسوت برای پیگیری مشکلات این عزیزان دارند و توجهی که از این حیث به تئاتر و سینما صورت گرفته است، خود گویای این واقعیت است که به صورت ویژه مسائل‌شان پیگیری می‌شود و برخی هم خودشان به این واقعیت اذعان دارند. یک مشکل عمده‌ای که ما در بخش تئاتر داریم، کمبود فضاهای نمایشی است در تهران شهرداری تهران در حال احداث پردیسی است که متأسفانه موقعیت جغرافیایی خوبی ندارد و در مکان دورافتاده‌ای است در حالی که باید چنین فضایی در مرکز شهر شکل می‌گرفت. در عین حال باز هم به نظر من بازگشایی این پردیس که سالن‌های خوبی در آن ساخته شده و سالن بلک باکس خوبی هم برای آن طراحی شده است گشایشی در تأمین فضای تئاتر است. در شهرستان‌ها هم طرح‌های عمرانی پیگیری می‌شود و امیدواریم سال آینده بتوانیم فضاهای بیشتری در اختیار حوزه نمایش و تئاتر قرار بگیرد حتی ما مجتمع‌های فرهنگی و هنری‌مان را به بخش خصوصی واگذار می‌کنیم تا با حمایت بخش خصوصی به سالن‌های قابل استفاده سینما و تئاتر تبدیل شود. بنده و معاونانم در سفرهای استانی که داشتیم، عمده توجه‌مان این بوده است که به انجمن‌های نمایشی کمک کنیم تا روی پای خودشان بایستند و مسائل و مشکلات‌شان را حل و فصل کنند. در جشنواره تئاتر هم بخش عمده‌ای از کارهایی که عرضه شد مربوط به نیروهای شهرستانی بود. همچنین برای گروه‌های سینمایی و تئاتری که به خارج از کشور اعزام می‌شوند، مدنظرمان این بوده است که از هنرمندان استان‌ها انتخاب کنیم، الان هم این ادارات کل استان‌ها هستند که با هماهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در این خصوص تصمیم می‌گیرند در حالی که بیش از این عموماً از تهران و مرکز انتخاب می‌شدند.
به نظر می‌رسد بخشی از این واکنش‌ها نشأت گرفته از یک بغض فروخورده است به عنوان نمونه می‌توان به اظهارات داریوش ارجمند اشاره کرد چون قاعدتاً هنرمندی مثل ایشان از دغدغه‌ها و فعالیت‌های وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بی‌خبر نیست و می‌داند شمایی که وقت گذاشتید و در جلسه کتابخوانی شرکت کرده‌اید، فرصت حضور کامل در این مجلس را ندارید و اگر جلسه را ترک می‌کنید، از سر تفنن نیست.
خیلی متعجب و شگفت‌زده شدم از موضعی که برخی دوستان مثل آقای داریوش ارجمند می‌گیرند در حالی که این مسأله خیلی ساده و روشن بود. با اصراری که نهاد کتابخانه‌های عمومی داشت، قرار شد من نیم ساعتی در این برنامه کتابخوانی که با مشارکت هنرمندان پیشکسوت برگزار می‌شود شرکت کنم که خب من تقریباً 40 دقیقه به این دیدار اختصاص دادم و چندین نفر از هنرمندان پیشکسوت درباره کتاب‌هایی که خودشان تألیف کرده ‌بودند، توضیحاتی دادند که من هم استفاده کردم. اما زمانی که من قصد ترک برنامه و رفتن به قرار برنامه دیگری را داشتم، نوبت به آقای داریوش ارجمند رسید که اتفاقاً سابقه دوستی خیلی خوبی با هم داریم. در شرایطی که من اصلاً نمی‌دانستم نوبت چه کسی هست و قرار است صحبت کند، این تصور برای ایشان ایجاد شد که ما عمداً بلند شدیم در حالیکه من مشکلی با ایشان نداشتم و ندارم.
قصد من این نیست که مشکلات اهالی تئاتر را به واکنش‌ها و گله‌گذاری شخصی‌شان محدود کنم؛ می‌خواهم بگویم انگار چیزی در دل آنها انباشته شده است که در موقعیت‎های خاص شخصیت‌هایی مثل داریوش ارجمند و بهزاد فراهانی آن را بیرون بریزند. به‌نظر می‌رسد برخی هنرمندان تئاتر احساس و تصورشان این است که سینما بر آنها ارجح‌ است و فعالان این عرصه همیشه اولویت آخر دولت و دولتمردان هستند. شاید اندوخته این باور ذهنی است که باعث می‌شود چنین اتفاق‌هایی جرقه‌ای شود برای بیرون ریختن آنچه در دل‌شان انباشته شده است و تعبیر آن هم این نیست که لزوماً این افراد با شخصیت شما مشکلی داشته باشند یا با سیاست‌های شما.
فارغ از چنین واکنش‌هایی ما تلاش‌مان را کرده‎ایم که از تئاتر حمایت کنیم چرا که اعتقاد من این است که هنرهای نمایشی مادر بسیاری از هنرهای دیگر است و همه بازیگران برجسته سینما از تئاتر آمده‌اند و اعتبار و تجربه‌شان را ضمیمه سینما کرده‌اند. تمامی بزرگان سینما در حوزه تئاتر کار کرده‌اند که خیلی دشوارتر از سینماست؛ اجرای زنده، دیالوگ‌هایی که فرصت جبران فراموش شدن ندارند در کنار ارتباطی که باید به صورت مستقیم با مخاطب برقرار شود و تکرار همه اینها به صورت مستمر در مدت بیش از 20 شب، کار خیلی سخت و دشواری است. وجود بزرگان و سرمایه‌هایی مثل علی نصیریان که پیشینه تئاتری‌ دارند، نشان می‌دهد که ما باید توجه ویژه‌ای به تئاتر و هنرهای نمایشی داشته باشیم. بر این اساس ما سعی داریم کار و وظیفه خودمان را انجام دهیم و خودمان را درگیر برخی انتقادها نکنیم.
در صحبت‌هایتان به فضای تلخ برخی آثار اجتماعی در جشنواره فجر امسال اشاره کردید و گفتید که برخی از این آثار برای اکران عمومی نیازمند اصلاحیه‌هایی هستند. طی دو سال و نیم گذشته هر چند در حد توان برای اکران برخی از فیلم هایی که به دلایل مختلف حاشیه‌ساز شد دفاع کردید اما فیلم‌هایی هم بودند که همچنان در محاق توقیف مانده‌اند؛ فیلم‌هایی که به قول شما از معاونت سینمایی دوره قبل مجوز ساخت گرفته‌اند اما تمام آثاری که در جشنواره امسال به نمایش درآمد، از دولت یازدهم مجوز ساخت گرفته‌اند و شما بر این موضوع تأکید دارید که همین آثار هم باید برای اکران عمومی مشمول اصلاحات شوند.
این دو مقوله هیچ منافاتی با هم ندارد. برخی از فیلمسازانی که درخواست پروانه ساخت دادند مطابق با ضوابط و شرایط تعیین شده مجوز ساخت می‌گیرند اما در نهایت حاصل کارشان مغایر با برخی اصولی می‌شود که خودشان زیر آن را امضا کرده‌اند. این آثار برای دریافت مجوز نمایش باید اصلاحیات را اعمال کنند. وقتی شما به بانکی مراجعه می‌کنید تا دسته چک بگیرید، فرمی را امضا می‌کنید که در آن ده‌ها مورد شرایط گذاشته شده است که برای شما تعهد ایجاد می‌کند اما شما گاهی اصلاً این فرم را نمی‌خوانید و امضا می‌کنید با مشابه همین فرم در حوزه سینما باید‌ها و نبایدها به فیلمساز ابلاغ می‌شود و امضا هم می‌‌گیریم اما بعد می‌بینیم که چیز دیگری ساخته شده است.
بر این اساس روی آثار به نمایش درآمده در جشنواره فجر امسال به لحاظ ممیزی هیچ بازبینی انجام نشده است.
نه. به هیچ‌ عنوان. هیأت انتخاب و هیأت داوران بیشتر به لحاظ نقطه نظر حرفه‌ای آثار را نگاه کردند و بهترین‌های بخش‌های مختلف را مدنظر داشتند اما این بدان معنا نیست که تمام آنچه در این فیلم‌ها نمایش داده می‌شود، برای اکران عمومی هم مورد تأیید است. روی برخی از فیلم‌ها حتماً باید اصلاحاتی انجام شود. پرداختن به برخی ناهنجاری‌ها در جامعه مورد تأیید است و سینماگر نمی‌تواند نسبت به آنها بی‌تفاوت باشد در بسیاری از فیلم‌ها به روابط خارج از خانواده و نامشروع اشاره می‌شود که متأسفانه واقعیت هم دارد اما برخی کارها به یکسری از مسائل نادری پرداخته‌اند که مورد تأیید ما نیست و باید اصلاح ‌شود. چرا ما باید این موارد نادر را در این حد مطرح کنیم که یک فضای نامناسبی در جامعه برای بیننده ایجاد شود. پرداختن به این موضوع که روابط خارج از خانواده در نهایت به فروپاشی در خانواده‌ها می‌انجامد، خیلی خوب است و بسیار مورد تأیید است اما پرداختن به برخی از موارد نادر آن هم در این حجم مورد قبول نیست .همچنان که باید از هنرمندان‌مان حمایت کنیم و فضایی ایجاد کنیم تا فیلم‌هایشان سامان بگیرد و از نظر اقتصادی بازگشت سرمایه داشته باشد، نسبت به ضوابط موجود در جامعه هم مسئول هستیم و باید فیلمساز را متوجه آن بکنیم.
پس می‌شود نوید داد که سال 95 اصلاً فیلم توقیفی نداریم.
نه نداریم. در سینما برای صدور پروانه ساخت، فیلمنامه به‌صورت تفصیلی و به قول سینماگران دکوپاژ شده تحویل داده نمی‌شود و هیچ نظارتی هم در زمان ساخت وجود ندارد اما در تلویزیون چون تمام هزینه‌های ساخت یک اثر را صدا و سیما تقبل می‌کند می‌تواند چنین اعمال نظری داشته باشد و از فیلمساز بخواهد تمام فیلمنامه‌ را به‌صورت تفصیلی و دکوپاژ شده ارائه کند و در مراحل ساخت هم نظارت کند اما سینماگران بخش خصوصی وقتی با امکانات خودشان فیلم می‌سازند، طبیعتاً نمی‌توانند فیلمنامه کامل ارائه کنندو خلاصه داستان هم نمی‌تواند گویای فضای کامل داستان باشد. طبق این روال وقتی فیلمساز می‌تواند آزاد باشد تا آن طور که می‌خواهد فیلمش را بسازد مسئولان سینمایی که باید نقش حاکمیتی داشته باشند هم می‌توانند بگویند که کدام بخش با ضوابط اعلام شده سازگار بوده و کدام بخش نبوده است، برخی اصلاحات در آن به عمل می‌آید و ‌مشکل خاصی هم ایجاد نمی‌کند. در سال‌‌های گذشته برخی کارها با اصلاحات متعدد اکران شد و فروش بسیار خوبی هم داشت.«نهنگ عنبر» از جمله فیلم‌هایی است که با توافق کارگردان و تهیه‌کننده اصلاحات زیادی به عمل آمد و فیلم همچنان جاذبه خودش را داشت و بیش از 7 میلیارد فروش کرد.
بتازگی بزرگ‌ترین رویداد سینمایی کشور یعنی جشنواره فیلم فجر را پشت سرگذاشتیم که انصافاً دبیر این دوره و تیم همراهش کارنامه قابل دفاعی داشتند اما یکی از وجوه این جشنواره که بعد از اختتامیه مناقشه‌برانگیز شد، بحث داوری و فیلم‌هایی بود که سهم کمتری در کاندیداها و کسب جوایز داشتند که با موضعگیری‌های عجیب برخی از سینماگران هم همراه شد. در این میان اهدای جوایز و هدایا در برخی مراسمی که توسط مجمع‌ها و انجمن‌ها آن هم به فاصله چند روز بعد از اختتامیه جشنواره برگزار شد علاوه بر اینکه به این موضعگیری‌ها دامن زد یک جناح‌بندی و قطبی‌سازی ارزشی و غیر ارزشی هم ایجاد کرد آن هم در قبال جشنواره‌ای که اساساً برای سینما و کشور است و مال دولت روحانی یا احمدی‌نژاد نیست. نگاهتان به این دو قطبی‌سازی چیست؟
ببینید در جشنواره حتی ممکن است بنده به‌عنوان یکی از مسئولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یا حتی خود معاونت سینمایی دیدگاهی داشته باشیم که شاید مغایر با دیدگاه داوران جشنواره باشد؛ اما ما فرض را از اول بر این گذاشته‌ایم که در انتخاب داوران نهایت دقت را داشته باشیم و پس از آن امور را به آنها بسپاریم و به قضاوت‌شان احترام بگذاریم. در ترکیب هیأت داوران بخش‌های مختلف سینمایی لحاظ شد که همگی افرادی حرفه‌ای و آشنا به این مقوله بودند لذا روی نظر هیأت داوران حرفی نزدیم و در تصمیم‌گیری آنها هیچ دخالتی نکردیم. توصیه‌ای هم نکردیم. شما در یک بازی فوتبال وقتی یک کارشناسی را به‌عنوان داور می‌پذیرید مطیع حکم او هستید و حتی اگر بازیکنی در زمین‌‌بازی با داور برخورد کند طبق قانون‌بازی می‌توانید اخراجش کنید، حالا در یک فضای فرهنگی این توقع احترام به نظر داوری بسیار طبیعی است. ما هم به نظرات و انتخاب کسانی که به عنوان هیأت داوری قبول‌شان کرده‌ایم احترام گذاشتیم. حالا اینکه در حاشیه این جشنواره کسانی بخواهند جشنواره‌های دیگری برگزار کنند و به بعضی‌ها جایزه بدهند که ما نمی‌توانیم مانع‌اش‌شویم. خانه سینما هم جشن خانه سینما را برگزار می‌کند که ممکن است نوع انتخابش با نظر هیأت داوران جشنواره متفاوت باشد همچنین جشن انجمن منتقدان و حافظ و ...حالا گروه‌های دیگر هم می‌خواهند طبق دیدگاه‌های خودشان مراسم بگیرند و ممکن است به یک فیلم بهای بیشتری بدهند این هم اشکال ندارد.ما به‌عنوان دستگاه حاکمیتی نظر خودمان را می‌دهیم هیچ مانعی هم نمی‌بینیم که یک عده بروند به‌صورت موازی جشنواره برگزارکنند. آنها نظرات خودشان را دارند ما هم به‌عنوان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که متولی برگزاری جشنواره‌های مختلف فجر است نظرات خودمان را داریم. همین فیلم «بادیگارد» از دیدگاه شخصی من به‌لحاظ محتوا و مضمون فیلم خیلی خوبی بود و شاید استحقاق این را داشت که جوایز بیشتری دریافت کند اما تصمیم با هیأت داوران بود و ما هیچ توصیه و دخالتی نداشتیم. اگر قرار باشد ما سفارشی داشته باشیم که احیاناً از فلان فیلم بیشتر یا کمتر حمایت کنید خود هیأت داوران مسأله دار می‌شود و معترض می‌شود که اصلاً برای چه ما را انتخاب کرده‌اید.
به نظر می‌رسد شما با نگاه خوش‌بینانه به این ماجرا نگاه می‌کنید در حالی که جهت‌گیری برخی جشنواره‌ها اعمال این دیدگاه است که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی غیر ارزشی است و ما ارزشی هستیم. قرار نیست در برابر این اتفاق موضع‌گیری خاصی انجام شود اما این هجمه‌ای که علیه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ایجاد شده است و به این شکل وسیع با رسانه‌های مختلف سعی در تهییج افکار عمومی دارد اتفاق دیگری است که نمی‌توان نادیده گرفت و مسلماً تبعاتی هم در جامعه دارد.
بله می‌دانم که یکسری گرایش‌های سیاسی هم در این قضیه دخالت دارند و در جشنواره عمار و برخی جشنواره‌هایی که این گونه برگزار می‌شود، به یک نوعی می‌خواهند به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دهن‌کجی کنند اما در عین حال ما تحمل می‌کنیم و خیلی مشکل نداریم چرا که معتقدیم کسانی که در نهایت قضاوت می‌کنند افکار عمومی و خود مردم هستند بالاخره در گیشه تعیین می‌شود که کدام فیلم مورد پسند آنها هست یا نیست.
از زمان روی کارآمدن دولت یازدهم، ریاست جمهوری در جلسات شورای عالی سینما حضور نیافته‌ است. هر چند که شما بارها مشغله‌های کاری دکتر روحانی را دلیل عدم حضور ایشان اعلام کرده‌اید اما برخی آن را بی‌اهمیتی این شورا تعبیر کرده‌اند و عده‌ای دیگر هم بر این باورند اعضای این شورای عالی متعلق به یک طیف خاص صنفی است و همین عدم توازن ترکیب را عامل غیبت ریاست جمهوری در جلسات عنوان می‌کنند. با توجه به پایان مباحث مذاکرات هسته‌ای آیا می‌توان در ماه‌های آتی منتظر حضور رئیس جمهوری در جلسات این شورا بود.
در دو سال گذشته و تا چند ماه قبل واقعاً بخش عمده‌ای از وقت رئیس جمهوری به پرونده هسته‌ای و می‌شود گفت بزرگترین گره جمهوری اسلامی اختصاص داشت چرا که بسیاری از مشکلاتی که به مردم و دولت تحمیل شده بوده نشأت گرفته تحریم‌های اقتصادی بود، روابط ما با دنیا به هم خورده بود، فشارهای اقتصادی تا حدی بود که ما حتی برای تأمین قطعات ضروری کارخانجات‌مان هم به مشکل برخورده بودیم و خیلی از کارخانه‌ها و شهرک‌های صنعتی با 30 درصد ظرفیت کار می‌کردند. علاوه بر فضایی که ایجاد شده بود و توهینی که به ملت ایران صورت می‌گرفت از مقررات سرسختی که برای ویزا دادن به ایرانیان اعمال می‌شد تا مسائل دیگر، به واسطه تحریم‌ها دچار وضعیتی بودیم که برای سر وسامان دادن به برخی امور ضروری باید کلی هزینه می‌کردیم به عنوان مثال حتی هواپیماهای ما در اروپا حق تأمین سوخت را نداشتند و بالاجبار یا باید آنقدر سوخت می‌زدند که رفت و آمدشان را تأمین کند یا این‌که مجبور بودند یک مسافت طولانی را طی کنند تا در کشوری که این اجازه را داشتیم سوخت‌گیری کنیم. بر این اساس اولویت اول رئیس جمهوری حل و فصل مسأله هسته‌ای بود که به تبع آن از خیلی از مشکلات گره‌گشایی می‌شد تنها شورای عالی سینما نیست که رئیس‌جمهوری عهده‌دار مسئولیت آن هستند به عنوان نمونه شورای عالی حج و زیارت هم این اواخر با حضور معاون اول به نیابت از ایشان تشکیل جلسه داد پس این فرصت حضور نداشتن نمی‌تواند به معنای بی‌اهمیتی سینما باشد. ضمن اینکه با بررسی سوابق شورای عالی سینما ما با یکسری موانع قانونی مواجه شدیم و کمیته‌ای که در مجلس شورای اسلامی مسئولیت تطبیق مصوبات دولت با قانون را به عهده دارد به برخی مصوبات این شورا اشکال گرفته است لذا الان ما به دنبال آن هستیم که ترتیبی بدهیم تا فعالیت این شورا در چارچوب وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی صورت بگیرد. در طول این مدت هم با اینکه شورای عالی سینما به صورت رسمی تشکیل جلسه نداده است ولی ما با مجموع‌ اعضای این شورا جلسه داشتیم و مسائل‌شان را پیگیری کردیم؛ البته برخی حاشیه‌های ایجاد شده پیرامون این شورا اساساً ربطی به تشکیل جلسه رسمی ندارد و ریشه در جای دیگری دارد. به عنوان مثال یکی از اعضا نمایش فیلمش به خاطر مقاومت‌های بی‌خودی که در برابر یک اصلاحیه کوچک می‌کند دچار مشکل شده است و او هم مشکلش را با استعفا از شورای عالی سینما مطرح می‌کند. در واقع دغدغه‌اش این نیست که چرا شورای عالی سینما تشکیل جلسه نداده، مشکلش این است که می‌گوید چرا نمی‌گذارید من فیلمم را آن‌طور که می‌خواهم اکران کنم. ما هم می‌گوییم که ما یکسری ضوابط داریم و این حق‌مان است که براساس آن بخواهیم فیلمی اصلاح شود تا اجازه نمایش بگیرد.
با این تفاسیر و در شرایطی که تنها اخبار خروجی این شورا به تشکیل کارگروه‌ها و بررسی مشکلات محدود می‌شود اساساً چقدر فعالیت این شورا را ضروری می‌بینید.
به نظر من هم ضرورتی ندارد چرا که همه انتظارات شورای عالی سینما این است که کمک‌های مادی بگیرد که این کار را ما خودمان با همکاری سازمان مدیریت و در حدی که در توان دولت هست انجام می‌دهیم حالا اگر شورای عالی سینما هم تشکیل شود ما که نمی‌توانیم خارج از توانایی مالی دولت پولی را دریافت کنیم. با مرور صورتجلسه‌های قبلی هم به مواردی بر می‌خوریم که همگی در حد وعده باقی مانده‌اند به عنوان نمونه در صورتجلسه دوم یا سوم با حضور محمود احمدی نژاد عنوان شده است که برای ساخت برخی آثار حدود یک میلیارد و 500 میلیون تومان در اختیار سازمان سینمایی قرار بگیرد یا این‌که تصمیم گرفته‌اند تا پایان برنامه 5 ساله هر سال 150 میلیارد تومان برای این منظور تخصیص داده شود که وقتی پیگیری می‌کنیم می‌بینیم هیچ کدام‌شان اجرایی هم نشده است یعنی حتی در دوران شکوفایی که دولت قبل داشت این گونه نبوده است که این پول در اختیارشان قرار بگیرد. با مجموعه اشکالاتی که وجود دارد به اعتقاد من هم ضرورت فعالیت شورای عالی سینما با چنین ساختاری زیر سؤال است. ما وظیفه‌مان حمایت از هنرمندان سینما و کمک به فیلمسازانی است که در این عرصه وارد می‌شوند، تمام تلاش‌مان را هم می‌کنیم که با همراهی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی توجه بیشتری شود. امیدواریم در سال آینده با رشد اعتباری که در حوزه سینما، موسیقی و تئاتر داریم مشکلات امسال را نداشته باشیم و بتوانیم کمک جدی بکنیم.
وقتی شورایی وجود نداشته باشد توقعی هم ایجاد نمی‌کند اما زمانی که فعالیت این شورا حتی کج‌دار و مریز ادامه دارد اهالی سینما حق دارند که انتظاراتی از این شورا داشته باشند.
اگر قرار است با وجود این شورا ارتباطی بدون واسطه بین اهالی سینما و رئیس جمهوری ایجاد شود می‌توانیم ترتیبی بدهیم که این موقعیت فراهم شود اما این‌که انتظار داشته باشیم یک شورای عالی با حضور رئیس جمهوری شکل بگیرد تا تحول کیفی ایجاد کند و اعتبارات ویژه‌ای برای این حوزه اختصاص پیدا کند امکان‌پذیر نیست برای اینکه خصوصیت دولت یازدهم برخلاف دولت گذشته است که علاوه بر بودجه کل کشور که اعتباراتی را برای دستگاه‌ها می‌گذاشت یک اعتبار کلانی نیز در اختیار رئیس جمهوری بود تا دستش باز باشد و هر زمانی خواست در سفرهای استانی پول‌هایی را با خودش ببرد و آنجا تراول چک خرج کند یا در جلسات اینچنینی بر روی آن به عنوان هدیه و هبه رئیس جمهوری مانور بدهند. الان رئیس جمهوری اعتبار ویژه‌‌ای در اختیار خودش نگذاشته است، هر چه هست به صورت کاملاً شفاف در بودجه کل کشور و ردیف‌هایی خاص که به دستگاه‌ها اختصاص پیدا می‌کند قید شده است و طبق همان روال هم سازمان مدیریت باید براساس منابعی که پیدا می‌کند، تخصیص بدهد و هزینه‌ها براساس کار کارشناسی انجام شود و این گونه نباشد که هر کسی آمد و دستش را دراز کرد که فلان‌قدر به ما کمک کن، یک کیسه پولی بیرون بیاید و بگویند حالا که آمدی و با ما ملاقات کردی، این هم سهم تو! نوع نگاه این دولت، نگاه شفاف‌سازی است و بودجه‌های دستگاه‌ها و تخصیص‌هایی که می‌دهند باید کاملاً شفاف باشد که سلیقه‌ای عمل نشود.
در شرایطی که رسانه ملی معمولاً هزینه بالایی برای پخش تیزر فیلم‌های سینمایی در نظر می‌گیرد و حتی نگاه گزینشی در پخش تیزرهایشان از تلویزیون دارد و مانع پخش تصویر تعدادی از بازیگران هم می‌شود، اهالی سینما معتقدند پخش تیزرهایشان در شبکه‌های ماهواره‌ای باعث جذب مخاطب و حفظ کف فروش فیلم‌ها شده است. با این وجود مسئولان صدا و سیما تعهدات سختی برای سینماگران در نظر گرفته‌اند. درخصوص همکاری صدا و سیما با اهالی سینما چه رایزنی‌هایی شده است؟
با وجود گفت‌وگوهایی که با برخی مسئولان صدا و سیما داشته‌ایم من هم معتقدم آن گونه که باید و شاید صدا و سیما مثبت برخورد نمی‌کند. در شرایطی که این رسانه در بخش آگهی‌های بازرگانی به خاطر مبالغ کلانی که دریافت می‌کند بدون هیچ گزینشی براحتی تیزرهایشان را عرضه می‌کند حتی محصولاتی که مشکل دار بوده و مورد تأیید وزارت بهداشت نبوده است فقط به خاطر پرداخت هزینه، مجوز پخش از رسانه ملی را دریافت کرده‌اند نمونه‌اش همین کرم حلزون است که به خاطر دارید با چه میزان تا مدت طولانی تبلیغاتش از صداوسیما پخش می‌شد اما در حوزه مسائل فرهنگی که باید یک تخفیف اساسی هم بدهند گزینشی عمل می‌کنند و براساس دیدگاه خاص خودشان می‌گویند که این فیلم مورد تأیید ما هست یا نیست. انتظار ما این است که صداوسیما در پخش تیزر فیلم‌ها حداقل باید 90 درصد تخفیف بدهد چرا که روی آنها کار شده و چرخ صنعت سینمای ما را راه می‌اندازد و به آن رونق می‌بخشد. متاسفانه با وجود محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های اعمال شده از سوی صداوسیما برخی از فیلمسازان که می‌بینند راه بر آنها بسته است اجباراً به سراغ شبکه‌های ماهواره‌ای می‌روند که حتی گاهی به صورت مجانی آگهی‌ها را پخش می‌کند البته ما تصمیم آنها را تأیید نمی‌کنیم اما باید این طرف هم راه باز شود تا تیزرشان را پخش کنند. آنها که نمی‌توانند برای تبلیغ فیلم‌هایشان فقط روی فضای تبلیغاتی رسانه‌های مکتوب حساب باز کنند که تیراژشان هم محدود است. ما صحبت‌هایی با مسئولان صدا و سیما داشته‌ایم ولی هنوز قانع نشده‌اند که چنین امتیازاتی را در اختیار اهالی سینما قرار دهند در چنین شرایطی فکر می‌کنم راه میانبر شبکه‌های اجتماعی است که برای همه قابل دسترسی است و برخی از آنها حدود 20 میلیون کاربر دارد.
موضعگیری‌های کمیسیون فرهنگی مجلس در دوره قبل هم برای اهالی سینما دردسرساز بود و هم برای شما که دو کارت زرد را از مجلس گرفتید. با توجه به فعالیت دور جدید مجلس می‌شود امید داشت که مشکل بخشی از آثار در محاق توقیف حل شود؟
مشکل فیلم‌های توقیفی ربطی به کمیسیون فرهنگی مجلس ندارد البته من امیدوار هستم که مجلس آینده در همه زمینه‌ها همراهی‌ بیشتری با دولت داشته باشد. ما خیلی از فشارها را در این حوزه تحمل کرده‌ایم ولی این‌گونه نبوده است که تسلیم نظر آنها شویم چون قانوناً حق خودمان می‌دانیم که برای یک فیلم مجوز صادر کنیم یا نکنیم، اصلاحاتی بدهیم یا نه، حتی موارد بسیاری بوده که به سؤال از من در صحن مجلس انجامیده است اما چون اعتقاد داشتیم که فیلم مشکلی ندارد پایش ایستادیم مثل همین فیلم «قصه‌ها» که با وجود فشارهای بسیاری که اعمال شد و هجمه‌ای که علیه این فیلم با عنوان سیاه‌نمایی صورت گرفت دیدیم که تمام این‌ها فضاسازی علیه فیلم است و «قصه‌ها» سیاه‌نمایی هم نیست بالاخره واقعیت‌های موجود جامعه را که ممکن است تلخ هم باشد منعکس کرده است ما در جامعه‌مان بیکاری داریم، فقر داریم، مشکلات خانوادگی و دعواهای خانگی بر اثر فقر داریم و این فیلم دارد تمام این واقعیت‌ها را نشان می‌دهد، به همین خاطر پایش ایستادیم، فیلم اکران شد و مورد توجه هم قرار گرفت. آن زمان به این تصمیم‌گیری ما اعتراض هم شد و حتی از من در مجلس سؤال هم کردند ولی در نهایت سؤال‌شان را پس گرفتند. نمونه‌هایی از این دست بسیار داشتیم که نامه می‌نوشتند فلان فیلم را پخش نکنید من هم یک‌بار به آنها اعلام کردم که ما بر‌اساس وظایف قانونی خودمان عمل می‌کنیم و قانون به ما اجازه داده است که برای فیلم‌هایی که مطابق با ضوابط خودمان می‌دانیم مجوز صادر کنیم. رویکرد من از ابتدا این بوده است که هم انتقاد مطبوعات را تحمل بکنیم و هم انتقاد نمایندگان محترم مجلس را؛ اما در نهایت به تشخیص خودمان عمل کنیم. فشارهایی که وارد می‌شود و جوسازی‌هایی که در مطبوعات و سایت‌ها علیه ما ایجاد می‌شود ما را از راه خودمان باز نداشته است و در ادامه هم بر همین اساس عمل می‌کنیم.
بازگشایی ارکستر ملی و سمفونیک یکی از وعده‌های انتخاباتی ریاست جمهوری و از خواسته‌های اصلی تمام اهالی موسیقی بود. با این وجود در ماه‌های اخیر فعالیت این ارکسترها تحت فشار تنگناهای اقتصادی با خطر تعلیق و تعطیلی مواجه بوده است. شما که در صحبت‌هایتان همواره بر کاهش تصدی‌گری دولت و واگذاری امور به بخش خصوصی تأکید دارید، به استمداد از بخش خصوصی و دیگر راهکارهای اقتصادی برای بقای ارکسترها هم اندیشیده‌اید؟
در برگزاری جشنواره‌ها سعی کردیم از اسپانسرها کمک بگیریم اما برای این ارکسترها باید در بودجه کل کشور ردیفی به صورت مستقل اختصاص داده شود. از روز اولی که رئیس جمهوری قبول کردند که این ارکسترها احیا شود به ایشان گفتیم که فعالیت آنها تا چه میزان اعتبار می‌خواهد ولی دولت فقط توانست حدود 40 درصد از آن را تأمین کند. بااین حال ما سعی کردیم به هر قیمتی که هست، این ارکسترها راه‌اندازی شود و بتوانیم کج‌دار و مریز امسال را بگذرانیم. با همه تنگناهای مالی که داریم امیدواریم سال آینده گشایشی حاصل شود و این مشکلات حل شود. ضمن اینکه پس از این ارکسترها در خارج از کشور هم برنامه خواهند داشت و الان در برنامه‌هایمان یک اجرای اروپایی داریم و حتی مثلاً ممکن است این ارکسترها بروند در نیویورک و مجمع عمومی سازمان ملل برنامه اجرا کنند. هم نوازنده‌های خوبی داریم و هم رهبران ارکسترها افراد برجسته‌ و شناخته‌شده‌ای هستند. آقای علی رهبری آدم شناخته شده‌ای در دنیاست که از منافع مالی و مادی همکاری در دیگر کشورها چشم‌پوشی کرده است به خاطر هویت ملی و تعصبی که نسبت به ایرانی بودن خودش دارد.
نیمه دوم سال لیستی از خوانندگان ممنوع‌ ازکار پاپ منتشر شد و با وجود تکذیب‌ها و تأییدهای مدیران موسیقی در شرایطی که علت آن همکاری با شبکه‌های ماهواره‌ای اعلام می‌شد و شرط فعالیت آنها اعلام برائت از این شبکه‌ها عنوان می‌شد، سالار عقیلی با حضور در شبکه من و تو با عوامل برنامه گفت‌وگو کرد و درخصوص اجرای کنسرتش هم توضیحاتی ارائه کرد اما برخورد مدیران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با وی از جنس دیگری بود و این تصور را ایجاد کرد که بین این هنرمند و خوانندگان پاپ تبعیض ایجاد شده است، دلیل این اتفاق چه بود؟
آهنگ‌هایی که در برخی شبکه‌های ضد‌انقلاب و ماهواره‌ای فارسی زبان پخش می‌شود دو نوع است؛ برخی آثار با رضایت خالق اثر پخش می‌شود چرا که با او قرارداد بسته‌اند، حق رایت اثرش خریداری شده و این همکاری کاملاً توافقی است اما در پخش برخی از آثار نه رضایت خالق اثر جلب شده و نه قراردادی برای این همکاری منعقد شده است مثلاً رادیو جوان بر‌خلاف قانون و حتی بدون اطلاع خواننده برخی آثار را پخش می‌کند. ما با آثاری که بدون اجازه پخش می‌شود و خواننده تقصیری نداشته است مشکلی نداریم اما درخصوص آن دسته که به این همکاری رضایت داده‌اند لازم بود که چنین برخوردی صورت بگیرد البته نه بدان معنا که برای بقیه کارهایشان مجوزی نگیرند ولی به هر حال باید تلنگری به آنها وارد می‌شد چرا که آگاهانه تخلف کرده بودند. لذا ما لیست ممنوع‌ از فعالیت به این معنا و مفهوم نداریم. در خصوص ماجرای آقای سالار عقیلی که مثل بسیاری دیگر از هنرمندان،‌ هنرمند خوش‌نامی است و واقعاً علاقه‌مند است به اینکه در چارچوب دیدگاه‌ها و سیاست‌های نظام عمل بکند و تمام اجراهایش از جمله آهنگ «وطنم» آثار ارزنده‌ای است اما خواننده‌ای است که خیلی به مسائل سیاسی اشراف ندارد و به این بهانه که برای کنسرتش در لندن تبلیغ کند به این شبکه رفته بود بعد هم که فهمید اشتباه کرده است رسماً بیانیه داد و عذرخواهی کرد. وقتی هنرمندی تا این حد همکاری می‌کند که نباید با او برخورد داشت. اگر قرار باشد هر کس را با یک اشتباه به طور کلی طرد کنیم خیلی‌ها باید طرد شوند در حالی که مبنا در نظام جذب حداکثری و دفع حداقلی است ما باید برخی جاها با گذشت به نوعی برخی اشتباهات را توجیه کنیم تا واگرایی کم‌تر شود. با موضعگیری و برخورد تند،‌ هنرمند وقتی ببیند در داخل کشور زمینه‌ای برای کار و فعالیت نیست به خارج از کشور و شبکه‌های ماهواره‌ای پناه می‌برد تا به لحاظ معیشتی تأمین شود این‌که نشد روش اداره کشور.
قطعاً توجه به این مسائلی که در نوع برخورد با سالار عقیلی لحاظ شد، رفتار پسندیده‌ای است اما موضوع اینجاست که به صرف اینکه ایشان آهنگ «وطنم» را خوانده است، نمی‌توان‌ گفت که او بیش از دیگران این عرصه که در کشورمان مانده‌اند اما اجازه کار ندارند کشورش را دوست دارد. ابهام و مسأله اصلی در اینجا نابرابری موضعگیری نسبت به این آدم و خیلی‌های دیگر است.
نمی‌دانم چقدر صحبت‌های ایشان توجیه بوده است خودش می‌گوید من خیلی با این شبکه آشنایی نداشتم شما هم خیلی بعید ندانید بالاخره برخی از آدم‌ها تمام ذهن‌شان درگیر حوزه کاری خودشان است و خیلی هم نگاه‌شان به این طرف و آن طرف نیست اینها آدم‌های سیاسی نیستند که ریز مسائل سیاسی را بدانند ممکن است شبکه BBC برای همه شناخته شده باشد و از رویکرد آن آگاه باشند اما شاید کمتر کسی از رویکرد سیاسی فرضاً شبکه GEM تی‌وی با خبر باشد. در هر حال ممکن است فردی دچار اشتباه شود مهم این است که وقتی به او توجه می‌دهند، متذکر می‌شود و از اشتباهش بر‌می‌گردد اما یک وقتی است می‌بینید فرد به عمد اشتباه کرده هر چقدر هم تذکر بدهی لجبازی می‌کند و تأکید می‌کند که کارش درست بوده است. نوع برخورد با این دو باید با هم فرق داشته باشد.
به اعتقاد اهالی فرهنگ در دو سال گذشته وضعیت ممیزی کتاب شکل مطلوبی گرفته و جرح و تعدیل سلیقه‌ای جای خود را به اصول حرفه‌ای در ممیزی داده است. دردسرهای بوروکراتیک کمتر شده است و تقریباً طبق وعده‌ای که آقای صالحی داده‌ است، طول زمان ارائه مجوزها به کمتر از 10 روز رسیده‌ است. ارزیابی خودتان درخصوص وضعیت ممیزی و طول زمان ارائه مجوزها چیست.
خیلی از این ممیزی‌هایی که در گذشته صورت می‌گرفت سلیقه‌ای و با تنگ‌نظری بسیار بود برخی از کتاب‌ها در نوبت کسب مجوز مانده بودند به این شرط که زیر بار اصلاحاتی بروند شبیه به این‌که هر جا کلمه عشق بود حذفش کنند و جایش کلمه دوستی و مترادف آن بگذارند. در مراسم معرفی آقای صالحی که جمع زیادی از بررسان کتاب و برخی از نویسنده‌ها هم حضور داشتند گفتم که اگر قرآن هم وحی منزل از جانب خدا نبود آن را ممیزی می‌کردند و بخشی از آن را حذف می‌کردند و می‌گفتند منافی عفت عمومی است. از ابتدا سیاست ما این بود که با دید بازتری با این قضایا برخورد کنیم بر همین اساس هم ضوابطی تنظیم و ابلاغ شد. در گذشته یک لیست سیاهی از ناشران داشتند که حتی اجازه حضور در نمایشگاه کتاب را نداشتند. یک لیست هم از برخی مؤلفان و مترجمان داشتند و هر کتابی که به آنها تعلق داشت از همان ابتدا رد می‌شد اما ما از همان ابتدا گفتیم که هیچ ناشر و نویسنده‌ای در لیست سیاه وجود ندارد ملاک برای ما محتوای کتاب است که اگر قابل قبول باشد مجوز می‌گیرد. تا به امروز بر اساس همین اصل و سیاست کار کرده‌ایم که فکر می‌کنم رضایت نسبی هم ایجاد شده است. ضمن این‌که اعتقاد ما این است که افراد باید دیدگاه‌های خود را بیان کنند و اگر کسی نوشته‌ای دارد حتی با وجود برخی اشکالات کارش را چاپ کند و دیگرانی که نظرات او را قبول ندارند بیایند علیه آن کتاب بنویسند. در سایه این تبادل نظر و تضارب آرا است که فرهنگ رشد می‌کند اگر قرار باشد که بنده اینجا بنشینم و بگویم که این کتاب چاپ شود و آن کتاب نه فضای بسته ایجاد می‌شود که طبیعتاً هیچ تکامل و رشدی در آن شکل نمی‌گیرد. قرار نیست بر‌اساس سلیقه شخصی عمل کنیم در این دوره ما سعی کردیم سلیقه اعمال نکنیم.
شما در حوزه علمیه درس خوانده‌اید و در این مدت هم ارتباط با مراجع قم را جزو برنامه‌های مهم و روتین خود قرار داده‌اید. برخی بر این باورند که با بولتن‌هایی که علیه شما منتشر می‌شود گروهی سعی دارند تا اطلاعات دروغی به علما منتقل کنند. موضعگیری‌های این مراکز چه موانع و مشکلاتی برای تصمیم‌گیران فرهنگ می‌آفریند.
شخصاً ارتباط نزدیکی با آقایان علما و مراجع دارم گرچه متأسفانه کم‌تر فرصت ایجاد می‌شود که به قم بروم و به طور مستمر با آقایان مراجع دیدار داشته باشم اما تا آنجا که فرصت اجازه داده، هر چند ماه یک بار به قم رفته‌ام و سعی کردم در ملاقات با مراجع نظرات و دیدگاه آنها را دریافت کنم و در عین حال از فعالیت‌های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هم گزارش کار ارائه بدهم. در آخرین سفری که داشتم با چند نفر از مراجع قم ملاقات داشتم که مجموعاً از نوع عملکرد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اظهار رضایت کردند. همان طور که اشاره کردید عناصری که دید سیاسی دارند و با این دولت میانه‌ای ندارند از روز اول مخالفت خودشان را در همه حوزه‌ها اعلام کرده‌اند بالاخره یک کاندیدایی دیگر داشتند و طبیعی بود که وقتی کاندیدایشان رأی نیاورد، این دولت را از خودشان ندانند. در همه حوزه‌ها این خرده‌گیری‌ها را دارند و گاهی با تحریف یا تهیه گزارش‌های نادرست و ناصحیح سعی می‌کنند دولت را تضعیف کنند حتی در برنامه‌ هسته‌ای شما می‌بینید با وجود اینکه شفاف‌سازی می‌شود و کل فعالیت تیم مذاکره کننده هسته‌ای منطبق با خط قرمزهایی است که عالی‌ترین مقامات نظام ترسیم کرده‌ و حتی جزئیات آن مورد تأیید رهبر معظم انقلاب است و خود ایشان چندین بار اعتمادشان را به تیم مذاکره کننده و شخص آقای ظریف ابلاغ کرده‌اند اما باز هم در عین حال چقدر کارشکنی می‌شود و روزنامه‌ها و سایت‌های مخالف دولت مرتب سم‌پاشی می‌کنند که چه امتیازاتی داده‌ایم و چه‌ها گرفتیم و... در حوزه فرهنگ هم همین‌طور تمام رسالت‌شان این است که خرده‌گیری کنند. برای نمونه به خبرسازی‌هایشان در حوزه کتاب توجه بکنید؛ الان بیش از 72 هزار عنوان کتاب چاپ می‌شود که از بین آن شاید در نهایت حداکثرش را هم بگوییم 50 عنوان کتاب داشته باشیم که یک گوشه و پاراگرافی از آن بدون ایراد نباشد که در مقایسه با این حجم آثار چاپ شده اصلاً قابل ملاحظه نیست اما ببینید چقدر بزرگنمایی می‌شود. در تقابل با سینما و تئاتر و موسیقی هم همین‌طور در پی آن هستند که یک نقطه ضعفی پیدا کنند و آن را بزرگ کنند و بعد هم بی‌حساب منعکس کنند به نماینده‌های مجلس، ائمه جمعه و دفاتر مراجع و فضا را آلوده بکنند ما هم به دنبال آن هستیم که حتی‌الامکان توضیح بدهیم که البته پرداختن به این حاشیه‌ها خیلی وقت‌ ما را می‌گیرد اما پذیرفته‌ا‌یم که در این دموکراسی هر چه می‌خواهند نظر بدهند و ما هم پاسخ بگوییم. ما از همان روزهای ابتدایی فردی را به عنوان مشاور در امور روحانیت تعیین کردیم و بولتن «فرهنگ روحانیت» نیز به صورت هفتگی در اختیار ائمه جمعه و دفاتر مراجع قرار می‌گیرد برای توضیح همین مسائلی که احیاناً ممکن است ذهن آنها را به خود مشغول بکند. در مجموع الان نگاه مثبتی نسبت به فعالیت‌های فرهنگی وجود دارد و هر جا هم که اشکالاتی مطرح شد، سعی کردیم آنها را مرتفع کنیم و نظرات علما و مراجع را تأمین بکنیم تا خیلی دغدغه‌ای نداشته باشند. در سیاست‌های کلی ارشاد در تمام بخش‌ها دیدگاه‌های رهبر معظم انقلاب سرلوحه کار ما قرار گرفته است. ایشان شعر، ادبیات و رمان را بخوبی می‌شناسند، در حوزه فیلم و سینما واقعاً دیدگاه‌هایشان صائب است، از حوزه تئاتر به خوبی شناخت دارند و دید تخصصی روی موسیقی دارند. نظرات ایشان را چاپ شده به حوزه‌های مختلف ابلاغ کرده‌ایم تا دستورالعمل کارشان قرار گیرد. لذا ما خیلی دغدغه حرف‌هایی که این طرف و آن طرف زده می‌شود را نداریم و این دولت در حوزه‌های مختلف تحمل و سعه صدرش زیاد است. ما در قبال تمام رسانه‌ها و حتی مخالفان دولت سعی کرده‌ایم نگاه برابر داشته باشیم و از همه آنها بر اساس ضابطه حمایت کنیم حتی در صدور مجوز برای نشریات مختلف از همان روز اول خبر داریم که مخالف دولت هستند اما طبق ضوابط مجوز می‌دهیم و مشکلی هم نداریم. از همان روز اول هم شروع می‌کنند به موضعگیری علیه دولت ولی ما همه اینها را جزو نشانه‌های دموکراسی می‌دانیم که آزادانه نظرات‌شان را بگویند و معتقدیم مردم بهترین قاضی هستند برای قضاوت این‌که ما درست عمل می‌کنیم یا نه.
مسئولیت دشواری را برعهده دارید. در میان دو جریانی قرار گرفته‌اید که یک سر طیف آن افرادی هستند با اعتقادات پیش‌رو که برای فرهنگ کشورشان وقت می‌گذارند کتاب می‌نویسند، موسیقی و نمایش اجرا می‌کنند، فیلم می‌سازند و به هر حال با عقاید مدرنی که دارند به این دولت رأی داده‌اند و توقعات و انتظارات‌شان دفاع و صیانت از حقوق آنها است و سر دیگر طیفی که بخش سنتی جامعه است و نمی‌گذارند صدای تازه مطرح شود. چطور می‌شود بین این دو سر طیف تعادل برقرار کرد و چقدر خود شما تحت فشار هستید؟
یک کار بسیار دشواری است و البته ما هم به دنبال آن نیستیم که همه را راضی بکنیم، یک سری هم ناراضی می‌مانند ولی سعی‌مان این است که بالاخره یک سویی را توجیه بکنیم. همانطور که گفتید ما بشدت تحت فشار هستیم می‌خواهیم هنرمندان، روزنامه‌نگاران و نویسندگان را راضی نگه‌داریم آن طرف شروع می‌کنند به مشکل درست کردن که چرا به آن طرف مجوز دادید و... اگر بخواهیم این طرف را راضی کنیم و سانسور و اصلاحات مدنظر را اعمال کنیم طرف دیگر شاکی می‌شود. با این وجود تلاش کرده‌ایم یک توازن و تعادلی در این مدت شکل بگیرد. این دولت هم اصلاً سیاستش سیاست اعتدال است و نه تندروی. ما یک ضوابطی را تعیین کرده‌ایم و طبق این ضوابط عمل می‌کنیم. ممکن است یک اقلیتی این طرف و یک اقلیتی از آن طرف ناراضی باشند که طبیعی است. قرار نیست ما رضایت همه را جلب بکنیم که جلب رضایت همه شدنی نیست ولی سعی می‌کنیم توجیه‌شان کنیم که سیاست ما این است و همین که رضایت نسبی کسب شود، کافی است.

انتهای پیام

دیدگاه شما