جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

سهیلا جلودارزاده : نگاه حضرت امام به مشارکت سیاسی زنان، اعتقادی بود

کد خبر: ۳۵۷۰۸
سهیلا جلودارزاده در گفت وگو با شفقنا: نگاه حضرت امام به مشارکت سیاسی زنان، اعتقادی بود

سهیلا جلودارزاده از جمله زنان فعال ایرانی است که بیش از هر قشری، کارگران او را می‌شناسند و نماینده خود می‌دانند. جلودارزاده از ابتدای انقلاب اسلامی ایران در عرصه‌های مختلف حضور دارد و سه دوره نماینده مجلس شورای اسلامی بوده است. او همواره در دفاع از حقوق کارگران و زنان در مجلس پیشگام بوده است. شفقنا با جلودارزاده درباره نقش زنان در انقلاب اسلامی ایران و نحوه تاثیرگذاری آن‌ها در مسیر انقلاب و نقش حضرت امام خمینی در حضور اجتماعی زنان به گفت وگو پرداخته است.

قیام 15 خرداد 1342 با اعتراض به حق رای زنان آغاز شد اما 15 سال بعد در صحنه های انقلاب، زنان اگر گفته نشود بیشتر از مردان، همپای آنها در شکل گیری و پیروزی انقلاب اسلامی، همینطور تاسیس نظام نقش داشتند. این تحول از اعتراض به حق رای زنان تا حضور آنها در صحنه های انقلاب، چگونه اتفاق افتاد؟ مهم تر از آن نظر امام خمینی(س) به عنوان بنیانگذار و موسس نظام جمهوری اسلامی و رهبر انقلاب چگونه تغییر کرد؟

ابتدا از این سوال آغاز می کنم که چگونه نظر حضرت امام تغییر کرد. حضرت امام حق رای زنان را در یک راه راست، عین حقیقت و شریعت می دانستند اما مخالفت ایشان با این مساله در سال 42 به این دلیل بود که با اصل راهی که زنان می خواستند در آن حرکت کنند، مخالف بودند. در مسیر درست، هر کاری درست است و در مسیر نادرست، بسیاری از کارهای درست نیز به سود آن مسیر غلط، تمام می شوند. حضرت امام در جایی این جمله را دارند که «شاه می خواست زن ایرانی فریبا باشد» یعنی مظهر فریبندگی باشد. در جایی دیگر فرمودند: «مگر مردها در این مملکت آزادی دارند که زنها داشته باشند؟!» این نشان می دهد که امام‌ به اصل مسیری اعتراض داشتند که قرار بود زن ها در آن قرار بگیرند. حال چرا زن ها بزرگترین حامیان انقلاب بودند؟ برای این که حضرت امام‌) زنان را دید، تاثیرگذاری آنها و حق آنها برای دخالت در تعیین سرنوشت خود را باور کرد، به طوری که ایشان می‌فرمایند: «زن باید در مقدرات اساسی مملکت دخالت کنند»، آنچه متاسفانه هنوز تا حد بسیاری به دست نیامده است. در یک جا می فرمایند که «زنان محله چهار مردان قم، رهبران این انقلابند» حال چرا خانم ها از این حرکت حمایت کردند و هنوز این را باور دارند؟ پانزده سالی که حضرت امام در تبعید بودند، از سال 42 تا سال 57، یک دوران روشنفکری دینی و نگاهی دوباره به دین با عنوان یک مکتب برای زندگی کردن بود. این حرکت در حسینیه ارشاد آغاز شد و شریعتی به عنوان یک روشنفکر و استاد مطهری به عنوان یک روحانی روشنفکر، هر دو قرائت های صحیح از دین را مورد توجه قرار دادند. این حرکت جدید دینی و قرائت درست از دین به روشنفکران آن زمان، دانشگاهیان و حتی بخشی از طلاب منتقل شد و مورد توجه همه قرار گرفت. زن ها که همواره به مسایل روحی، روانی و معنوی توجه بیشتری دارند، به دلیل اینکه کمتر درگیر حرکت های غلط اجتماعی شده اند، استقبال بیشتری نیز داشتند. هنگامی که فریادی در جهت عدالت برمی خیزد، آنهایی که بیشتر مورد ظلم و ستم هستند، چه ستم تحجر و چه ستم بی دینی، زودتر پاسخ می دهند و زنان نیز به پیامی پاسخ دادند که بر ضد تحجر و در مسیر درست فطرت و عدالت داده می شد.

افرادی که با آرا و اندیشه‌های امام خمینی مخالف هستند، معتقدند که امام در مقطع انقلاب در مقابل عمل انجام شده قرار گرفتند و سعی کردند که با آن مخالفت نکنند وگرنه ایشان متعلق به روحانیون سنتی هستند و روحانیون سنتی هم اساسا موافق فعالیت اجتماعی زنان نیستند، حال چه رسد به این که زنان بخواهند به زنان انقلابی یا مسوولان ارشد مملکتی تبدیل شوند. پاسخ شما به عنوان فردی که از ابتدا با این حرکت همراه بودید، چیست؟

پاسخ من این است که عملکرد حضرت امام به آن شکل نبود. هنگامی که ایشان آمدند و جمهوری اسلامی مستقر شد، پیرو همان جمله ای که فردا زنان باید در مقدرات اساسی مملکت دخالت کنند، به خانم های بیت خود و خانم هایی که در رده های فعال و موثر زنان در جامعه آن روز بودند، رهنمود و ماموریتی برای تشکیل یک جمعیت سیاسی دادند.

منظور شما «جمعیت زنان جمهوری اسلامی» است که خانم مصطفوی ریاست آن را به عهده دارد؟

بله! مشاهده می شود امام حتی در زمانی که برای گورباچف پیام می فرستند، به همان دلیل یاد شده یعنی دخالت دادن زنان در مقدرات اساسی مملکت، خانم دباغ را همراه آیت الله جوادی آملی می‌فرستند. در اولین مجلس خبرگان نیز خانم منیره گرجی انتخاب می شود که همواره فعال، اندیشمند و در صراط مستقیم بوده اند. این مسایل در شرایطی بود که به طور مثال در راهپیمایی روز تاسوعا و عاشورا مقابل منزل زنده یاد آیت الله طالقانی، عده‌ای از خود خانم ها می گفتند خانم ها شعار ندهند! در این میان طلبه ای فعال و خوشفکر روی ماشین رفت و شعار داد تا خانم ها با او همراهی کنند. حضرت امام چنین شرایطی را به یک جنبش فعال زنان تبدیل کرد. همه حرکت های صورت گرفته برای استیفای حقوق زنان نیز با حمایت ایشان بوده است، حتی در جاهایی نسبت به این مساله مقاومت شد اما امام به خانم ها این میدان را دادند. با نگاهی به تاریخ مشاهده می شود در زمانی متحجران، زن ها را از رشته های فنی، مهندسی و هر چه غیر از پرستاری، پزشکی و معلمی در دانشگاه ها حذف کردند اما پس از آن امام در دیداری گفتند که خانم ها می توانند در همه مسایل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و ...دخالت داشته باشند. در حقیقت هر گاه هجومی صورت می گرفت، ایشان بودند که با حرکت های سمبلیک یا آشکار و بنیادی تلاش می کردند شرایط را تغییر دهند.

تابوشکنی هایی که حضرت امام در دوران رهبری خود در مورد زنان داشتند، چه مواردی بود؟

یکی همین حرکتی بود که گفته شد یعنی تاکید ایشان بر اینکه زنان در مقدرات اساسی مملکت دخالت کنند. بیان این جمله از طرف رهبر کاریزمایی که همه مردم تابع او بودند و عاشقانه حمایتش می کردند، دارای اهمیتی فراوان است. بیان این جمله از طرف یک مرجع تقلید، آن را تبدیل به یک حکم می کند. ایشان نگفتند زنان بیایند شعار دهند و بعد از آن در خانه، جنس دوم و اولین فردی باشند که صبح ها چراغ خانه را روشن می کنند و آخرین فردی که شب ها آن را خاموش می کنند، فقط هم خدمتکار باشند. امام فراتر از حکم، باید و فتوا در مورد حقوق شخصی و اجتماعی زن ها عمل کردند و این دید را در مسوولان کشور به وجود آوردند. اینکه مساله تا آنجا پیش رفت که زن ها توانستند به جایگاه های اجرایی و علمی دست پیدا کنند، نتیجه همان عملکرد ایشان است. در سال ها پیش که برخی می خواستند در کلاس های دانشگاه بین دختران و پسران، دیواری بکشند با مخالفت امام مواجه شدند. حضرت امام فرموده بودند که «این را شبانه خراب کنید.» تابوشکنی های ایشان عمل به اعتقا ایشان مبنی بر این بود که زنان حق دارند و در مواقع مناسب با رفتارهای افراط گرانه برخورد می کردند. نمونه های آن از جمله این است که خانواده خود را در کار سیاسی وارد می کنند، حتی در این زمینه از آنها حمایت مالی دارند، از طرف دیگر با حدو مرز قایل شدن بین زن و مرد بخصوص در تعلیم علم و دانش مخالفت می کنند. همیشه با این مساله برخورد داشتند و اقتضای زمان یا برای دست یابی به قدرت نبود، اتفاقا در زمانی که به قدرت می رسند به این موارد به صورت بنیادی می پردازند و در طول حیات بعد از انقلاب ایشان این امر هیچ گاه فراموش نمی شود.

نکته دیگر این است که نقش فعال زنان برخاسته از خانواده های مذهبی در انقلاب در کنار حضور زنانی که احیانا حجاب اسلامی نداشتند، غیر قابل انکار است. خود شما یکی از دختران جوانی بودید که در مقطع انقلاب از یک خانواده متدین و مذهبی وارد فعالیت های اجتماعی شدید. طبیعتا نگاه به زن در خانواده های متدین و مذهبی، چندان نگاه مدرنی مانند امروز نبود که زن هم می تواند فعالیت اجتماعی، سیاسی و حتی مبارزاتی داشته باشد. زنان خانواده های سنتی و متدین چگونه وارد فعالیت های اجتماعی شدند؟ چه پشتوانه و اعتباری آنها را از خانه ها به مراکز مهم تصمیم سازی و تصمیم گیری رساند؟

البته خانواده من مذهبی بودند اما روشنفکری مذهبی هم درون خانواده نفوذ کرده بود. پدر من فردی بسیار روشنفکر بود یعنی در همان زمان نیز یک قشر مذهبی وجود داشت که برای رشد و اعتلای اجتماعی بین دختر و پسر تفاوتی قایل نبود. می توان گفت دقیقا همین ها بودند که توانستند در دانشگاه نقش آفرینی کنند. به طور مثال دختران زنده یاد شهید دانش که در هفتم تیر به شهادت رسید، از جمله محبوبه دانش از فعالان دانشگاهی، دانش آموزی و اجتماعی بودند. مذهبی بودند اما به تحصیل و فعالیت زنان نیز قایل بودند. در آن زمان چنین قشری به وجود آمده بود که در نهایت باعث شد راه را برای آنهایی که با مخالفت ها در مورد فعالیت اجتماعی رو به رو بودند، باز کنند و برای آنها جویای یک راه درست در زندگی بودند که دنیا و آخرت آنها را داشته باشد. نکته دیگر این بود که این مساله برای اولین بار از طرف یک مرجع تقلید مطرح شد. امروز هم مشاهده می شود بعضی از مراجع هنوز نتوانسته اند یا نخواسته اند آن اندیشه را مطرح کنند یا به این تشخیص نرسیده اند.

برخی کارشناسان یکی از دلایل متقاعد شدن خانواده های مذهبی برای حضور زنان و دختران آنها در فعالیت های اجتماعی را وجود یک مرجع تقلید و رهبر روحانی می دانند که از سادات بود و مردم بخصوص زنان را به فعالیت اجتماعی دعوت می کرد. این مساله برای خانواده های اطمینانی ایجاد می کرد تا اجازه دهند دختران و زنان وارد فعالیت های اجتماعی شوند. درست است؟

بله! دقیقا همین طور است. این موضوع موجب شد مطالعات بسیاری در مورد شخصیت زنان صدر اسلام شکل بگیرد و این معرفت نسبت به جایگاه زن در نظام اجتماعی و سیاسی اسلام به وجود آید. در آن زمان زن ها هر کاری از جمله جراح بودن می توانستند انجام دهند. آنها حتی در جنگ حضور داشتند و حمایت می کردند. مشاهده می شود که اسلام در شرایطی با وجود عرب هایی که زن را جنس دوم که هیچ بلکه برای زیر خاک مناسب می دانستند به فعالیت اجتماعی زنان اجازه می دهد، پیامبر(ص) با زنان بیعت می کند و در حقیقت یک مشارکت در تصمیم سازی برای آنها ایجاد می کند تا این حق در تاریخ بماند. نوع برخورد حضرت امام باعث شد که زنگارها از چهره زن در صدر اسلام زدوده شود و جایگاه واقعی زن در ابعاد مختلف روحی، روانی و اجتماعی نمایان شود.

با وجود این تاکید بر نقش پررنگ زن و آن جمله معروف حضرت امام که «زنان باید در مقدرات اساسی مملکت حضور داشته باشند» اما مشاهده می شود بعد از انقلاب، برخورد مناسب با این جمله صورت نگرفت. به طور مثال یک وزیر زن پس از گذشت سی سال از انقلاب، تبدیل به اولین پدیده می شود یا اینکه برای وزیر شدن باید از هفت خوان بگذرند و بسیاری از مسایل دیگر. همواره زنان به رغم فعال بودن در زمینه های اجتماعی و حضور چشمگیر در قشر دانشگاهی، از ابتدای انقلاب همچنان بین 10 تا 15 کرسی کم و زیاد می شود و کرسی های مجلس به آنها نمی رسد. آیا این برداشت درست است که مواجهه با زنان متناسب با توان آنها نیست؟

همواره دو گروه عمده تصمیم ساز و سیاست گذار در جامعه ایران وجود داشته است. عده ای با حضرت امام صادقانه برخورد کردند، همه اندیشه او را باور و تلاش کردند به آن عمل کنند. عده ای دیگر هنوز اعتقادات پیشین خود را دارند که در اقتصاد خود را به شکل طبقات اجتماعی و اینکه انحصار باید در اختیار آنها باشد، نشان می دهد. این گروه در سیاست معتقد هستند که باید قدرت در دست آنها بلوکه شود و به افرادی که مطیع محض باشند و بردگی آنها را کنند، در باغ سبزی را نشان می دهند. در مورد جنسیت فکر می کنند زن باید بردگی کند. این نگاه از خانه آنها شروع می شود و همسران آنها باید به این شکل یعنی خدمتکار باشند. در جامعه نیز به همین شکل زنان جامعه را همان جنس دوم تصور می کند، حقوق و جایگاه جنس دوم و نهایت به کمال رسیدن او را خدمتکار خوبی بودن مطرح می کند. این دو جریان پا به پای هم وجود دارند. این جریان متمایل به تحجر است که از زن هم استفاده می کند برای اینکه اصول مهم تر خود یعنی اقتدارگرایی را از دست ندهد، در حقیقت نوعی فریبکاری است. با دقت در دوره قبلی دیده می شود با وجود اینکه یک زن را وزیر هم کردند اما وقتی آن زن خواست یک حرکت درست انجام دهد، با او چه برخوردی داشتند؟ در برنامه پنج سال پنجم که حاصل عمل مشترک دولت و مجلس بوده است، دیده می شود به طور نامحسوس زن ها را از تمام شوراهای تصمیم سازی، برنامه ریزی و حتی اجرا حذف کرده اند. به طور مثال مشاهده می شود در جایی که بودجه در استان ها تقسیم می شود، در آن ستادی که می خواهد این بودجه را تقسیم کند، زن ها حذف شده اند. در مرحله بالاتر در تمام شوراهای عالی دیگر مانند شورای عالی اشتغال و... نماینده ای از زن ها حضور پیدا نمی کند. مجلس آن از 14 نماینده زن یک دفعه به حدود هفت نماینده می رسد و در لیست ها دیده می شود که به تدریج در کل استان ها این حالت پیش می آید. لیست ها از زنان، تهی و تعداد زن ها در تصمیم سازی به طور نامحسوس کمتر می شود. در ظاهر از آنها استفاده ابزاری می شود اما در باطن عموم زنها از قدرت و موقعیت خود محروم و حذف می شوند. چند خانمی هم که هستند، سعی می کنند یا به طور مثال یک همراه باشند یا در مسایل زیربنایی به خانم ها توجه نکنند و این مشکل پیش می آید. این مساله هم برای امنیت ملی هم برای توسعه خطرناک است، در نتیجه آن زنان مصرف کننده جنس خارجی می شوند چون می بینند در داخل کسی به آنها نگاه نمی کند. حال این جنس خارجی می تواند، فکر، ایدئولوژی یا لباس خارجی باشد. گرایش به سمت بیرون از مرزها به وجود می آید چون در درون مرزها علی رغم اینکه حقیقت دین، زن و مرد را از روح خدا، کرامت آنها را ناشی از روح خدا می داند، حقیقت دین فراموش می شود.

چرا؟ در حال حاضر در کشورهای همسایه ایران به طور مثال افغانستان که مردمی مسلمان دارد، در عراق که مردم شیعه هستند و دولتی شیعی در قدرت است، زن ها نقشی بسیار تعیین کننده دارند سهم خود را از پارلمان و نهادهای تصمیم ساز ستانده اند. حتی در پاکستان با وجود نیروهای تندرو، مرحوم بی نظیر بوتو نخست وزیرشان بود. چرا آنها به این درجه رسیده اند اما ما با وجود این که انقلاب و اماممان، همه دیدگاهشان این بود که زن باید در مقدرات اساسی مملکت دخالت کند، طبق گزارش کوتاه خود حضرتعالی از چگونگی وضعیت زنان، به این شکل باقی مانده ایم؟ چه اتفاقی افتاده است؟ چه کسانی اجازه نمی دهند؟

همان هایی که می خواهند ثروت و قدرت، تنها در اختیار گروه خودشان باشد، برای به دست آوردن حمایت بخش قدرتمندی از به طور مثال حوزه های علمیه، آن هم نه حوزه علمیه ای که واقعا به علم زمان خود دست پیدا کرده باشد بلکه آن جاهای که حتی در زمان حیات امام در آن اوایل سعی می کردند به حضرت امام هم هجوم برند، کوزه شان را آب می کشیدند یا به نوعی ایشان را تکفیر می کردند. این گروه برای اینکه بتوانند حمایت آن بخش مذهبی را جلب کنند این مسایل را مطرح و به این شکل عمل می کنند کما اینکه اقداماتی که در جهت حجاب یا عفاف انجام شده یا انجام می دهند، موثر نبوده است. چرا؟ زیرا نیت واقعا این نبوده که اینها خداشناس و خداپرست شوند. مردم ایران، مردم بسیار خوبی هستند، حقیقت را در هر جا که باشد، پیدا می کنند. ما اگر به جای این همه خشونت، واقعا خداپرستی و خود خداوند را که همه حرف قرآن است، سعی می کردیم بشناسانیم، حتی با نگاه ساده ای به طبیعت، نتایج بهتری حاصل می شد. به طور مثال خود من در زمانی که دانش آموزی دبیرستانی بودم، کتابی از شهید هاشمی نژاد، «اثبات وجود خدا به قلم چهل تن از دانشمندان» را خواندم و منشا تمام تحولات من همین کتاب بود. پس از آن نیز کتاب «انسان و اسلام» شریعتی را خواندم، این ها از درون، انسان ها را متحول می کند، پس از آن بود که کتاب «مساله حجاب» استاد مطهری راخواندم. چرا؟ زیرا آنچه انسان بپذیرد، به آداب و مناسک آن هم عمل می کند. برخی این را نپذیرفتند و از اینجا حرکت نمی کنند. دین، مقدسات و زن به ابزاری برای رسیدن به قدرت تبدیل شده اند. مشاهده می شود برخی هیات های مذهبی روزی می شوند مبلغ افراد سیاسی و هنگامی که آن فرد اشتباهی هم می کند می گویند می رویم او را می کشیم! هر چه توسط انسان، ابزار می شود، برای یک هدف بوده است. اگر این هدف یک ابزار کردن در راه رضای خدا باشد، منجر به آزادی، به نعمت رسیدن و رشد و بالندگی آن عواملی می شود که ابزار شده اند اما اگر در جهت خودپرستی و قدرت پرستی و خلاف جهت خدا باشد موجب بدبختی و آبروریزی و شکست خوردن دنیا و آخرت ابزارها می شود. این مسایل از آیات قرآن است که می گویم. عده ای فریب می خورند و ابزار می شوند، می گویند این افراد ما را به آن راه بردند، آنها نیز می گویند خودتان این راه را آمدید یعنی این مسایل از دید قرآن یک جامعه شناسی و روانشناسی اجتماعی می شود که چرا این افراد ناگهان به این شکل شدند؟ یک زن را به عنوان وزیر قرار می دهند اما در تمام فضاهای تصمیم سازی، زن را حذف می کنند. فضاهایی که در برنامه پنجم، خانم ها حذف شده اند بررسی شده و در اختیار است و در صورت لزوم می توان آن را مشاهده کرد.

انتهای پیام

دیدگاه شما