حادثه 19 دی ماه 1356 قم که جرقهای مهم بر آتش زیر خاکستر مردم ایران در برخاستن علیه حکومت شاهنشاهی بود، بر اثر چاپ مقاله یی در روزنامه اطلاعات در توهین به ساحت امام خمینی رخ داد: مقاله یی که در 17 دی ماه 1356 به قلم نویسنده یی با نام مستعار «احمد رشیدی مطلق» در صفحه 7 این روزنامه به نمایش درآمد: مقالهای که با انتشار آن حکومت شاهنشاهی که گمان میبرد در اوج قدرت و به قول کارتر رییس جمهور وقت ایالات متحده «جزیره ثبات» است در سراشیبی سقوط و زوال قرار گرفت تا جای خود را به انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی دهد.
با وجود آنکه شاه دهه 1350 را با جشن های شاهنشاهی که مظهر و نماد قدرت و مشروعیت سیاسی وی بود، آغاز کرد و نیمه اول دهه را نیز بدون حادثه خاصی پشت سر گذاشت، اما از اواسط سال 1355، شاه تحت فشار افکار عمومی جهان مبنی بر عدم رعایت حقوق بشر در ایران، از شدت اختناق و سرکوب کاست و فضای سیاسی را باز کرد. البته در ایجاد فضای باز سیاسی علاوه بر تحولات بین المللی (مانند پیروزی کارتر در انتخابات ریاست جمهوری امریکا) تحولات اجتماعی، سیاسی جامعه و وضعیت جسمانی خود شاه نیز موثر بوده است. اما در دوران اوجگیری مبارزات مردمی علیه رژیم شاه، چند حادثه به گسترش دامنه مبارزات و تعمیق آن کمک موثری کرد:
سخنرانی روشنفکران در انجمن های ادبی، نامه های سرگشاده آنان، اعلامیه های علما در مخالفت با عملکرد شاه و تظاهرات دانشجویان ایرانی در امریکا هنگام مسافرت شاه به آن کشور و مهم تر از همه رحلت مشکوک آیت الله مصطفی خمینی در اول آبان 1356. رحلت ایشان موجی از انزجار از رژیم در نزد پیروان امام ایجاد کرد زیرا آنان رژیم و در نهایتشاه و ساواک را مسوول اصلی قتل معرفی می کردند. البته چنین تحلیلی مبتنی بر عملکردهای ساواک در قتل مرموز چهره های مخالف در گذشته بوده است.
چنین ذهنیتی نیز با رحلت مشکوک جهان پهلوان تختی - دی ماه سال1347 - و دکتر علی شریعتی - خرداد سال1356 - در مردم پیدا شد و رحلت حاج آقا مصطفی به آن تشکیک دامن زد. مجلس ترحیم ایشان در شهرهای مختلف ایران به ویژه تهران و قم - در فضای باز سیاسی - به مجلس تجلیل از امام خمینی و کانون مخالفت علنی با رژیم تبدیل شد. این نوع مجالس ترحیم نه تنها از طرف روحانیون بلکه از جانب نیروهای روشنفکر مخالف نیز برگزار شد. واقعه 19 دی به عنوان حلقه آغازین زنجیره چهلم ها بوده، که رخداد این پدیده، یکی پس از دیگری جریان انقلاب را تسریع کرد. 19 دی 56 ضربه بسیار بزرگ تر از آن چیزی که رژیم تصور می کرد را به آن وارد کرد و امام خمینی را در موقعیتی بسیار مناسب از نظر جایگاه قرار داد. شاه که در این زمان می اندیشید در اوج قدرت قرار دارد و موفق شده بود در شب سال نو میلادی میزبان کارتر، رییس جمهور وقت ایالات متحده در ایران باشد، در مذاکرات صلح سادات - بگین نقش فعال ایفا و کنگره رستاخیز ملت ایران را با آن شکوه برگزار کند، به ناگاه اسیر وسوسه مقاله یی شد که در آن مردی را به تمسخر می گرفت که تاریخ ایران را 13 ماه بعد عوض کرد. 19 دی 56 بدون شک روزی بود که تاریخ سازشد.
منبع: اعتماد