امیر سرتیپ دکتر سید رضا پردیس متولد سال ۱۳۲۵ در قزوین، مهرماه سال ۱۳۴۴ پس از اتمام تحصیلات در مدرسه دارلفنون، وارد نیروی هوایی ارتش میشود و در سلک همافران به عنوان هنرجو آموزشهای نظامی را آغاز میکند.
وی دورههای آموزشی متعددی را در خارج از کشور گذرانده و درجه معلمی رادار هواپیما را نیز کسب کرده است. پس از انقلاب نیز در پایگاههای هوایی بوشهر، همدان و شیراز مسولیتهای خطیری را در شرایط حساس بعهده داشته که معاونت عملیات چابهار، جانشینی و سپس فرماندهی پایگاه شهید نوژه همدان، معاونت عملیات قرارگاه پدافند هوایی، معاونت عملیات و سپس فرماندهی نیروی هوایی ارتش از آن جمله است.
امیر سرتیپ پردیس که هم اکنون مشاور نظامی فرماندهی معظم کل قوا میباشد دارای دکترای علوم استراتژیک از دانشگاه عالی دفاع ملی است.
وی گفتوگو با ایلنا از ورود خود به نیروی هوایی ارتش، خاطرات روزهای آغازین انقلاب، حماسه ۱۹ بهمن و سالهای دفاع مقدس بیان میکند.
امیر بزرگوار ابتدا از علاقه خود به نظامیگری و ورود به ارتش بگویید
من از کودکی به خلبانی علاقه داشتم و در سال ۱۳۴۴ نیز که تصمیم به استخدام در نیروی هوایی گرفتم به یاد دارم مادر خدابیامرزم با این موضوع مخالف بود و موافقت نمیکرد. پس از اینکه در سال ۱۳۵۰ در رشته خلبانی قبول شدم و معاینات را نیز گذراندم به دلیل اینکه نمیخواستم بدون اجازه و رضایت مادرم خلبانی را ادامه دهم و از طرفی علاقه شدید به خلبانی داشتم، دچار آشفتگی ذهنی شدم تا جایی که شب هنگام در خواب صحبت میکردم و مادرم نیز از این موضوع مطلع شده بود یک روز صبح که از خواب بیدار شدم وی به من گفت «پسرم اگر علاقه داری خلبانی را ادامه بدهی اشکالی ندارد من هم نذر میکنم که برایت اتفاقی نیافتد» و فکر میکنم نذرهای مادرم در موفقیت من خیلی هم موثر بود.
قبل از سپری کردن دوره خلبانی، دو بار به آمریکا اعزام شده بودم؛ یکبار برای طی دوره رادار هواپیما و یکبار هم در کارخانه مک دانل- تولید کننده هواپیماهای اف ۴ و اف ۱۵- دوره ۷ ماهه معلمی رادار را طی کردم. سپس در سال۱۳۵۱ برای آموزش خلبانی به آمریکا اعزام شدم و پس از بازگشت به ایران وارد خدمت در بخش هواپیمای اف ۴ شدم، پس از آغاز جنگ نیز در پایگاه نوژه همدان خدمت کردم، البته مدتی هم معاون عملیات چابهار بودم.
زمینههای فکری و اعتقادی همافران نیروی هوایی ارتش که منجر به خلق حماسه ۱۹ بهمن در سال ۱۳۵۷ شد را چگونه تبیین میکنید؟
برای پاسخ به این پرسش باید به وضعیت ارتش در دهههای قبل از پیروزی انقلاب اشاره کرد، تفکر حاکم در منطقه راجع به ارتش ایران و خصوصا نیروی هوایی به لحاظ بکار گیری تکنولوژیهای بسیار پیشرفته غربی این بود که ایران ژاندارم منطقه خواهد بود، انگلیس از منطقه خلیج فارس خارج شده بود، جزایر تنب و ابوموسی در اختیار ما قرار گرفته بود، بخشی از کشور ما یعنی بحرین را از ایران جدا کرده بودند و به آن استقلال داده بودند و این توافقی بود که شاه انجام داده بود. بنابراین تدبیری وجود داشت که انگلیس و غرب با توجه به نفرتی که از آنها در بین ملتهای منطقه احساس میشد، دیگر مستقیما وارد منطقه نشوند، بلکه با امکانات و منابع طبیعی در خلیج فارس تجهیزاتی را در اختیار شاه قرار دهند تا اهداف و نیاز آنها را تامین کند.
دکترین «چکش تعادل» که ایران بازوی نظامی و عربستان بازوی اقتصادی این استراتژی بود برای آن بود که غرب بتوانند به راحتی سیطره خود را در منطقه حفظ و ثروتهای موجود را چپاول کند.
با توجه به اینکه جنگ سرد نیز در جریان بود و کمونیست هراسی هم از سوی غرب ترویج میشد زمینه پذیرش این تفکر از سوی نظامهای سرسپرده هموار میشد. در این راستا واگذاری سلاحهای پیشرفته به کشورهای منطقه در دستور کار غرب بود. تسلیح نیروی زمینی ایران به تانکهایام ۴۷،ام ۶۰، انواع کامیونها و جیپهای ویلیز، جرثقیلهای بزرگ، توپهای ۱۰۰ میلیمتری، پلزنهای انگلیسی، هلیکوپترهای ۲۰۵، ۲۰۹، ۲۱۴ و کبرا، هلیکوپترهای شنوک، توپخانه خودکششی کمک مستقیم ۱۵۵ میلیمتری و انواع نفربرها، در نیروی دریایی واگذاری ناوهای ببر و پلنگ، ناوچه کلاس پیکان، سهند، هاورکرافتها، هلیکوپترهای اس اچ ۳ دی،ای بی۲۱۲ و آر اچ ۵۳، موشکهای سیکت و سیکلر از آن جمله بود.
در بخش تسلیحات هوایی نیز انواع هواپیماهای ترابری سبک و سنگین از جمله ۷۴۷ و ۷۰۷، جنگنده شکاریهای اف ۴، اف ۵ را به ما واگذار کردند و همچنین هواپیمای اف ۱۴ را که به هیچ کشوری نداده بودند به ما واگذار کردند با این سلاحها و البته انواع رادارها، موشکهای هاگ و راپیر و دیگر تسلیحات، ایران به قدرت برتر در منطقه تبدیل میشد.
به دنبال این سرمایهگذاری عظیم در بخش نظامی، موج عظیم استخدامها نیز در نیروی هوایی شروع شد، همافران از میان دیپلمهها به عنوان کمک مهندس استخدام شدند، همافران افرادی بودند که پس از ورود به نیروی هوایی نیز بیش از ۲ سال آموزش میدیدند و از تواناییهای فنی و تخصصی بالاتری برخوردار بودند. و البته در اعطای درجه و حقوق دریافتی میان کارکنان و پرسنل مختلف ناعدالتی وجود داشت. اما نکته ظریف این گونه جذب نیرو را در جای دیگری باید جستوجو کرد؛ آنجا که تعداد بسیار زیادی از استخدامشدگان برای آموزش به خارج از کشور اعزام میشدند، با توجه به اینکه امکان برگزاری برخی از دورهها در داخل کشور قابل فراهم شدن بود اما این کار با هدف تحمیل هزینههای گزاف به کشور و از آن مهمتر ترویج مولفههای فکری، فرهنگی و اعتقادی غرب صورت میگرفت.
آنها از این نکته غافل بودند که این نیروها از طبقه متوسط به پایین جامعه بودند و از لحاظ مذهب و اعتقادات، دارای اعتقادات بسیار عمیقی بودند. یعنی اگرچه ممکن بود به ظاهر تاثیراتی را بر این نیروها داشته باشند اما عملا نمیتوانستند بر عمق فکری و فطرت ایشان تاثیری بگذارند. رژیم سابق نیز که تصور میکرد با این سرمایهگذاری عظیم نیرویی را برای حفاظت از تاجوتخت خود تربیت میکند هیچگاه فکر نمیکرد که همین جوانان روزی در مقابل او و درکنار مردم قرار گیرند.
تبعیضات در نظام شاهنشاهی که نظامی کاملا پلیسی بود و عوامل اطلاعاتی شدیدا ارتباطات را کنترل میکردند نیز از دیگر دلایلی بود که آتش زیر خاکستر را در این قشر برمیافروخت.
از نظر شما چرا ایران برای ژاندارمی منطقه انتخاب شده بود؟
فکر میکنم به لحاظ این است که ضریب هوشی ایرانیها بالاتر است و توانایی فنی و تخصصیمان نیز در آن زمان بسیار بالاتر از کشورهای عربی بود. ما به راحتی توانایی درک و فراگیری مسائل فنی و تکنولوژیکی را داشتیم در حالی که سایر کشورهای منطقه این گونه نبودند. البته این موضوع امروزه نیز با توجه به پشرفتهای کشور ما نیز ثابت شده است. در کنار این اتفاقات البته غربیها مستشاران زیادی را هم وارد کشور ما کرده بودند. مستشارانی که دارای ستاد مستشاری در ایران بوده و در پایگاههای متعدد و گروهای پدافندی متعدد در کنار کارکنان ما حاضر بودند، به صورتی که جز با نظر آنها فعالیتی در نیروهای ما صورت نمیگرفت. حتی در رابطه با تسلیحاتی که باید در اختیار ما قرار میگرفت و تاکتیکهای نظامی، باید نظر آنها اخذ میشد.
اما همانطور که اشاره شد کارکنان و پرسنل نظامی ایران بسیار باهوش و خلاق هستند، در همان زمان نیز از لحاظ درک فنی و پروازی آنقدر پیشرفت کرده بودند که حتی دانششان از کسانی که غرب به ایران میآورد برای آموزش بیشتر بود. یعنی نه تنها ما چیزی از آنها نمیآموختیم بلکه به آنها نیز میآموختیم.
تحلیلتان در خصوص نقش نیروی هوایی ارتش در دفاع مقدس با توجه به شرایط حساس کشور و تصور اینکه بدون حضور مستشاران خارجی تسلیحات نظامی در ایران زمین گیر خواهد بود چیست؟
پیش از انقلاب آمریکاییها به گونهای با ما برخورد و به ما تلقین کرده بودند که اگر آنها بروند دیگر ما هیچ فعالیتی را نمیتوانیم انجام دهیم. اساسا عراق هم چنین تصوری داشت و به او هم این گونه تفهیم کرده بودند که چند روزه میتواند به تهران برسد. به عنوان مثال وزیر دفاع وقت عراق به صدام گفته بود که خلبانان شجاع ما دقایقی قبل با ورود به آسمان ایران نقاطی را بمباران کردند که صدام هم گفته بود «احساس میکنم روح سعدابن ابی وقاص در من حلول کرده و من کمر ایران را خواهم شکست». این در حالی بود که ارتش و نیروی هوایی ایران چنان پای کار آمده و و با تجهیزات در کمتر از چند ماه صدمات و لطماتی به او وارد کردند که پریشانی در گفتار و رفتار او مشهود بود.
یعنی هواپیماها و تجهیزات در شرایطی در اختیار ما قرار گرفت که اگر همان روحیه جهادی و همت و تلاش کارکنان مؤمن و زحمتکش نبود چنین پیروزیهای برای ما حاصل نمیشد. در نیروی هوایی که سازوکار پیچیدهای دارد همافران توانمند، متخصص و کارآمد که بعدها به درجات افسری هم نایل آمدند به نحوی عرصه نزاع را اداره کردند که دشمن را در دستیابی به اهداف خود ناکام گذاشتند. ارتش عراق برای خود طول و عرضی را طراحی کرده بود که بر اساس آن توامان هم به سوی تهران و هم در عرضهای جنوبی و شمالی محورهای مورد تجاوز وارد شود. نیروی هوای ارتش در همان ابتدا همچون عقاب بر سر آنها فرود آمده و مسیرهای مورد هجوم آنها را بمباران میکرد و لطمات سنگین را به آنها وارد میکرد. یعنی نیروی هوایی با این اقدامات ابتدا باعث تضعیف دشمن میشد و در ادامه، زمان را برای نیروهای خود اعم از بسیج مردمی و سایر نیروها میخرید تا خود را به جبهه برسانند، زیرا قبل از آغاز جنگ که اگر نیروی زمینی میخواست با توجه به تحرکات دشمن جابجایی را انجام دهد ضد انقلاب بلافاصله شایعه میانداخت که ارتش در تدارک کودتا است.
عملکرد سازمانهای بینالمللی را در موضوع جنگ عراق و ایران چطور ارزیابی میکنید؟
سازمانهای بینالمللی در مسئله تجاوز عراق به ایران هیچ موقع به وظایف خود عمل نکردند، آنها آن زمان به ما میگفتند آتشبس را بپزیرید در حالی که قضیه اساسا آتش بس نبود، پذیرش آتشبس همان ترفند جنگ اعراب و اسرائیل بود که رژیم صهیونیستی تا کنون نیز سرزمینهای اشغالی را پس نداده است، به همین دلیل جمهوری اسلامی همواره تاکید میکرد که برای آتش بس باید به مرزهای بینالمللی بازگردیم. البته هدف سازمانهای بینالمللی از چانه زنی سیاسی برای برقراری آتشبس میان ایران و عراق و اتمام جنگ نیز این بود که عراق را به اهداف خود برسانند. در حالی که وظایف این نهادها دفاع از همه ملتها خصوصا ملل مظلوم است.
در زمان جنگ اول آمریکا با عراق شاهد بودیم که اقدامات گستردهای برای ایجاد اختلال در سیستمهای راداری هواپیماهای عراقی از سوی آمریکا صورت میگرفت، با توجه به اینکه منطقه رزم و رویارویی متخاصمین به فضای کشور ما نزدیک بود برای صیانت از آسمان کشور و همچنین تامین امنیت پروازی هواپیماهای خودی چه اقداماتی را انجام میدادید؟
زمانی که من درپایگاه همدان بودم جنگ اول خلیج فارس اتفاق افتاد. عدهای خیلی تلاش میکردند که ما را هم در این جنگ درگیر کنند، ولی تدابیر داهیانه مقام معظم رهبری باعث شد که ما وارد این معادله نشویم، ایستادکی و عملکرد ما نیز در این خصوص بسیار خوب بود، زمانی که یکسری از هواپیماهای عراقی آمدند داخل خاک ما، من شاهد بودم که چه وحشتی بین خلبانان آنها وجود داشت و تقریبا حالت فرار از جنگ را اتخاذ کرده بودند. آن زمان نیز ما بر فعالیتهای نیروهای فرامنطقهای در اطراف خود کنترل داشتیم. سامانههای شنود هوایی، رادارها و هواپیماهای ما به همراه دیگر تجهیزات ما، منطقه را رصد میکردند و مراقب فضای کشور بودند. خلبانان ما با مهارتهای ویژه در گشتهای هوایی مراقب بودند که چه اتفاقی در صحنه نبرد دو طرف رخ میدهد.
اشراف ما به تردد آنها بقدری بالا بود که حتی نسبت به کوچکترین ورودشان به فضای کشورمان - که ممکن بود در برخی موارد به لحاظ ماموریتها و تاکتیکهایشان صورت گیرد - بلافاصله اخطار میدادیم و این باعث شگفتی خود آنها از تشخیص به موقع سیستمها و تجهیزات نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران بود. به عنوان مثال در مواردی که ورود هواپیمای بیگانهای را به خاک کشور مشاهده میکردیم هواپیماهای ما برای برخورد با آنها بلافاصله به پرواز در آمده و آنها را فراری میدادند. در جریان این جنگ مواردی وجود داشت که موشکهای شلیک شده از اقیانوس هند که از بخشی از خاک ما عبور میکردند را با هواپیماها و بالگردهای خود منهدم و ساقط کردیم.
این توانمندی ما موجب شده بود که کشورهای متخاصم نیز به خود اجازه ورود به خاک و فضای کشور ما را ندهند. در مجموع ما در آن برهه حساس با توان بالای نیروی هوایی خود اجازه ندادیم هیچکدام از طرفین از خاک و فضای کشور ما استفاده کنند. لازم بود که ما حاکمیت خود را حفظ کنیم.
**تولید انبوه هواپیمای صاعقه که از اقدامات دوران فرماندهی شما در نیروی هوایی است امروز به کجا رسیده است؟
بله؛ طراحی و ساخت صاعقه در زمان من بود و به اتمام رسید، گزارش پروازها و تستهای آن را نیز من به مقام معظم رهبری ارائه کردم. این هواپیما، هواپیمای بسیار خوبی است، دو سکان عملی داشته و تواناییهای بالای مانوری نیز دارد که به دلایل امنیتی نمیتوان به همه آنها اشاره کرد. مراحل ساخت آن از صفر تا صد تقریبا در داخل کشور انجام میشود، امروز نیز وزارت دفاع این پروژه را دنبال میکند، البته گردانهای پروازی ما در دزفول و تبریز در حال حاضر از صاعقه استفاده میکنند و تقریبا به تولید انبوه رسیده است.
**خاطرهای از روزهای آغازین انقلاب و مبارزات انقلابیتان برایمان بیان کنید؟
پیش از انقلاب من در پایگاه هوایی همدان بودم، در آن روزها حرکتهای مختلفی از سوی کارکنان و خلبانان سر میزد که دلالت بر مخالفت با رژیم ستمشاهی داشت، به عنوان مثال صبحها در برنامه توجیهات و بریفینگ که روزانه در داخل سالن عملیات برگزار میشد و فرماندهان از وضعیت یکانها و هواپیماها گزارشاتی را ارئه میکردند سرفههای معنا داری از یک طرف آغاز و تا انتها ادامه مییافت. همچنین در مواردی کارکنان و خلبانان برای صرف غذا حاضر نمیشدند و اعتصاب میکردند که این حکایت از نارضایتی شدید آنها داشت.
تهدید و ارعاب فرماندهان نیز برای فرونشاندن این وضعیت بیسابقه، تاثیری نداشت؛ روزی که قرار بود عدهای را که به عنوان مخالف نظام شناسایی و بازداشت شده بودند برای محاکمه به تهران اعزام کنند، صف طویلی از خودروهای پرسنل پایگاه و خانواده کارکنان با چراغهای روشن و با صدای بوق در پایگاه حرکت کرده و اعتراض خود را نسبت به آن وضعیت اعلام کردند و در نتیجه بازداشت شدگان آزاد شدند. این رفتارها سست بودن نظام را آشکار میکرد و بدینترتیب اعتراضها در همه جا گسترش مییافت. در تهران نیز اعتراضها در اشکال مختلف از جمله حضور در راهپیماییها و تظاهرات خیابانی نمود مییافت. پس از ورود امام (ره) به کشور و حضور در مدرسه علوی که همافران در روز ۱۹ بهمن آن حماسه جاویدان را در تاریخ کشور رقم زدند، رژیم و ایادی او خیلی تلاش کردند تا بگویند تصویری که از دیدار کارکنان نیروی هوایی با بنیانگذار انقلاب ثبت شده بود مونتاژ و غیر واقعی است، اما این اقدام به سرعت پایههای نظام طاقوت را فروریخت. به اعتقاد من حرکت ۱۹ بهمن تیر خلاصی بود بر پیکره رو به زوال طاغوت که از سوی نیرویهای ارتش نواخته شد.
البته شب پیروزی انقلاب هم من در تهران بودم و یک قبضه کلت نیز در اختیار داشتم- این سلاح را به همه خلبانان میدادند تا در مواقع ضرورت از جمله دفاع از خود بکار بندد- من درحالی که این سلاح را به دست داشتم به خیال خود رفته بودم پادگان جی را در کنار دیگر همرزمان آزاد کنیم -غافل از اینکه کلت کمری با برد مخصوص چه کاربردی در آزادسازی یک پادگان میتواند داشته باشد- در تاریکی شب به یاد دارم که گلولههای بسیاری شلیک میشد و آتش آنها با فاصله کمی از بالای سر ما میگذشت، تقدیر خدا بود که ما در این مبارزات حضور داشته باشیم و من حضور در آن روزها را بهترین خاطره و افتخاری برای خود و نیروی هوایی ارتش میدانم، نیروی با پیشگامی در ماموریتهای نظامی که البته از پیشگامان انقلاب نیز شد.