یک استاد حوزه علمیه قم گفت: عقلگرایی توام با مصلحتسنجی، جامعنگری دینی و توجه به مظاهر تمدن جدید نقطه کانونی استنباطات فقهی امام(ره) بود.
حجتالاسلام والمسلمین کاظم قاضیزاده، مدیر مؤسسه علمی ـ فرهنگی "فهیم" در نشست «فقه سیاسی امام خمینی(ره)» افزود: جامعنگری به دین و توجه به مظاهر و اقتضائات تمدن جدید به عنوان نقطه کانونی در تحلیل و استنباطات اندیشه فقهی ـ سیاسی ایشان مطرح است.
وی ادامه داد: برخی از استنباطات فقهی امام(ره) نوعی تحلیل اجتماعی داشته و متاثر از بازخورد اجتماعی برخی مسایل است.
قاضیزاده بیان کرد: ایشان در برخی تحلیلهای فقهی که با تمدن جدید مخالفت داشت تلاش میکردند تا با کاوش ادلههای تحلیلی بیشتر به نتیجه جدیدی برسند که این تعارض را نداشته باشد.
استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: مالکیت نفت و احیای اراضی موات بر طبق سنت فقهی بر عهده کسی است که زمین و یا چاه نفتی را احیاء کرده است، اما این موضوع در تعارض با مصالح جامعه است و بنابراین نیازمند ارایه ادلههایی برای رفع این مشکل به ویژه در ابتدای انقلاب بود.
وی افزود: شورای نگهبان فقه سنتی را مورد تایید قرار داده بود و از طرفی این موضوع میتوانست مشکلاتی برای کشور ایجاد کند، لذا امام(ره) با این استدلال که نفت سرمایه ملی و متعلق به همه مسلمانان و حتی نسلهای آینده است و ملتی در مقطعی حق استفاده از تمامی آن را ندارند مالکیت دولتی اعلام میکنند.
مدیر موسسه فهیم با بیان اینکه توجه به مظاهر تمدنی جدید محوری برای تحلیل فتواهای فقهی امام است، عنوان کرد: البته امام (ره) معتقد نبودند که هر چه تمدن جدید میگوید ما در فقه بریزیم.
استاد حوزه علمیه ادامه داد: بخش عظیمی از دستاوردهای امام راحل در انقلاب اسلامی ایران به تفکر، اجتهاد و روش تحلیل ایشان در فقه سیاسی و اجتماعی بازمیگردد.
قاضیزاده اظهار کرد: مواردی چون آزادی، تعیین حاکمیت ولی فقیه و نحوه برخورد با بلوک شرق و غرب از مصادیق خاص فقه سیاسی امام (ره) محسوب شده و مواردی نیز چون مساله زن و محیط زیست از مسایل خاص مربوط به فقه اجتماعی بنیانگذار انقلاب به شمار میروند.
وی با بیان اینکه فقه سنتی در مواردی مانند موضوعات فوق پاسخگو نبود، بیان کرد: امام راحل در مورد اصول و روشهای مورد پیگیری برای رفع معضلات اجتماعی و سیاسی به ابتکاراتی دست میزدند.
وی گفت: عقلگرایی و مصلحتگرایی محورهای خاص روش فقهی امام در تفاوت با سایر مجتهدان است.
قاضیزاده افزود: عقل یکی از منابع استنباط احکام است که نحوه توجه به آن میتواند در ساز و کارهای اجتهادی تفاوتهای جدی را ایجاد کند و امام(ره) یک نوع عقلگرایی را در ارتباط فکری خود داشتند که منحصر به فرد بود.
وی ادامه داد: در بحث حکومت اسلامی اولین مسالهای که از سوی امام خمینی(ره) مطرح میشود عقل است و ایشان اثبات حکومت و حاکم اسلامی را با عقل میسنجند.
این استاد درس خارج حوزه علمیه افزود: امام راحل در نصوص اجتماعی شرعی در حد و حدود مصالح و مقتضیات اجتماعی مصلحت را نیز در نظر میگرفتند.
وی گفت: نگاه به مصلحت در فهم نصوص فقهی یکی از ویژگیهای فقه سیاسی و اجتماعی امام (ره) است و به تعبیر دیگر ایشان نقش زمان و مکان را در اجتهاد مد نظر داشتند.