در برخی از مجالس عزاداری وسیله جای هدف را گرفته و از هدف مهمتر شده است، اگر عزاداریهای ما آن قدر رنگ و لعاب پیدا کند که جای هدف را بگیرد قطعا دیگر مطلوب دین نیست و حتی خاصیت وسیله بودن خود را هم از دست داده و تبدیل به مانع میشود.
حجتالاسلام و المسلمین محمدرضا جباران، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در گفتوگو با ایکنا، در مورد فقه عزاداری و شیوههای مورد تأیید عزاداری از نظر ائمه معصوم(ع) گفت: آنچه که اهل بیت(ع) بر اساس آن عمل کردند برپایی مجلس و خواندن اشعار و مرثیهسرایی برای اباعبدالله(ع) بوده اما آنها بر روش خاصی تکیه نکردند و شیوههای عزاداری برای امام حسین(ع) متناسب با عرفیات هر جامعه باید باشد.
وی با اشاره به اینکه یک قانون کلی در فقه ما وجود دارد که عزاداری برای امام حسین(ع) نباید مغایر با قوانین اسلام و شرع باشد، ادامه داد: یعنی این طور نباشد که عزاداریهای ما منجر به گناه شود ائمه معصوم(ع) چارچوب اصلی را برای ما معین کردهاند و انتخاب مصادیق را بسته به عرف هر جامعهای به افراد واگذار کردهاند.
جباران تصریح کرد: دو معیار کلی برای عزاداری وجود دارد که در مورد آنها نهی صورت گرفته است اول اینکه برای عزاداری مرتکب کاری نشویم که در فقه اسلامی ما حرام است و دوم اینکه افعالی که در عزاداریهای ما صورت میگیرد موجب وهن در دین نشود.
حضرت امام خمینی (ره) قمه زنی را از جمله مصادیق وهن در دین برشمردند
وی ادامه داد: انتخاب مصادیق دو معیار کلی که ذکر شد بر عهده مراجع است و آنها مشخص میکنند که چه مصادیقی موجب وهن در دین میشود برای مثال در شرایطی حضرت امام خمینی(ره) قمهزنی را از جمله مصادیق وهن در دین برشمردند. شیعه برای عزاداری امام حسین(ع) باید عرفیات جامعه جهانی را هم در نظر بگیرد؛ یعنی ما نمیتوانیم بگوییم که برای خودمان عزاداری میکنیم! نمیتوانیم بگوییم چه کار به کار غریبهها داریم. غریبهها با ما کار دارند، آنها با رفتار ما نسبت به اسلام خوشبین یا بدبین میشوند، ما حق نداریم کاری انجام دهیم که جوامع دیگر از اسلام رمیده شوند.
وی با اشاره به اینکه ما باید شیوههایی را انتخاب کنیم که با عرف جهانی هم سازگار باشد ادامه داد: ما حق نداریم از شیوههایی برای عزاداری استفاده کنیم که دنیا به ما بخندد یا آن را درک نکند.
وی با تأکید بر اینکه عزاداریهای ما نباید جوری باشد که موجب فرار افکار عمومی از مکتب اسلام و اهل بیت(ع) شود، اظهار کرد: انتخاب مصادیق برای قاعده کلی به عهده ما گذاشته شده است.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با انتقاد از برخی عزاداریها گفت: در برخی از عزاداریهای ما دروغهایی گفته میشود، مداحمحوری که در عزاداریهای ما رایج شده آفتی است که عزاداریهای ما را تهدید میکند، صدا و سیما هم متأسفانه این دروغها و مداحمحوری را ترویج میکند.
وی با طرح این سؤال که آیا عزاداری برای ما موضوعیت دارد یا وسیله است؟ ادامه داد: در تعابیری که اهل بیت(ع) به کار بردهاند از کلمه احیا استفاده کردند و فرمودهاند: «رحمه الله من احیا امرنا» و ما این احیا را به قالب عزاداری در آوردهایم و عزاداری هم برای احیای امر اهل بیت(ع) وسیله خوبی است.
جباران تصریح کرد: سؤالی که در حال حاضر مطرح است این که در حال حاضر که کلمه احیا منحصر به عزاداری شده است آیا عزاداری برای ما موضوعیت دارد؟ یک مطلوب دینی است؟ یا اینکه عزاداری وسیلهای است برای مطلب عالیتر و بهتری؟
وی با اشاره به اینکه هیچ کس نمیتواند بگوید خود عزاداری موضوعیت دارد، گفت: خود اهل بیت(ع) میفرمایند احیای امر ما، و وقتی راوی میپرسد آقا این احیای امر چگونه است؟ میفرمایند با هم بنشینید و سخنان ما را برای هم بگویید که منظور ایشان از سخنان ما بیان احکام دین بوده است.
جباران تصریح کرد: ما نباید وسیله عزاداری را آن قدر توسعه بدهیم که جای هدف والاتر را که بیان معارف دین است بگیرد، وعظ و خطابه در مجالس ما معارف دین را بیان میکند عزاداری وسیلهای است که مردم را جمع میکند تا آن احکام را بشنوند.
وی با اشاره به اینکه در برخی از مجالس ما وسیله جای هدف را گرفته است و از هدف مهمتر شده است، عنوان کرد: اگر عزاداریهای ما آنقدر رنگ و لعاب پیدا کند که جای هدف را بگیرد قطعا دیگر مطلوب دین نیست و حتی خاصیت وسیله بودن خود را هم از دست میدهد و خود تبدیل به مانع میشود.
جباران با اشاره به اینکه وقتی عزاداری تبدیل به مانع شود نه تنها مطلوب نیست بلکه مبغوض هم هست، اظهار کرد: عزاداری تا آنجا مطلوب است که مقدمه باشد؛ یعنی مجلسی برپا شود مداح عزاداری کند تا مردم جمع شوند و آنها را مرتب کند تا عالمی برای مردم سخنرانی، و احکام دین را برای آنها بیان کند.