هستی از دیدگاه امام خمینی(ره) عنوان یادداشتی است از روزنامه رسالت که در آن می خوانید:
هستیشناسی امام خمینی به عنوان یک فرد مسلمان، هستیشناسی دینی و اسلامی است. در نگاه ایشان جهان هستی و نظام خلقت، مخلوق خالق احدیت است. بر این اساس توحید محور اصلی و بنیاد هستیشناسی امام است، چه او خود اذعان دارد: "اعتقادات من و همه مسلمین همان مسائلی است که در قرآن کریم آمده است و یا پیامبر اسلام و پیشوایان به حق بعد از آن حضرت بیان فرمودهاند که ریشه و اصل همه آن عقاید، که مهمترین و با ارزشترین اعتقادات ماست، اصل توحید است" و بر اساس این اعتقاد، جهان را به آفریننده و آفریده تقسیم میکند و میگوید: "خالق آفریننده جهان و همه عوالم وجود و انسان تنها ذات مقدس خدای تعالی است که از همه حقایق مطلع است و قادر بر همه چیز است و مالک همه چیز".
حضرت امام در ادامه با استناد به دلیل عقلی، وجود خالق هستی را اثبات میکند. "ما اگر فرض کنیم که یک فضایی هست و این فضا هم همیشگی است، این فضا که فقط فضاست، نمیشود که بیخود متبدل شود، این فضا به یک موجودی یا موجودی در او بدون علت پیدا شود. آنهایی که میگویند از اول در دنیا یک فضای نامتناهی بوده است - علیرغم اشکالی که در نامتناهی هست- و بعد هم یک هوایی، بخاری پیدا شده است، آن وقت به دنبال آن از این موجود چیز دیگری پیدا شده است، این بر خلاف ضرورت عقلی است که یک چیزی خودش [بیدلیل] یک چیز دیگری بشود، بدون این که یک علتی از خارج در کار باشد، یک چیزی به خودی خود یک چیز دیگری بشود... و لهذا این اجمالی که هر معلولی محتاج به علت است و هر ممکنی محتاج به یک علتی است، جزء واضحات عقول است که هر کس مسئله را تامّل و تصور بکند، تصدیقش هم میکند که محال است یک چیزی که میشود، باشد و میشود نباشد، بیخودی بشود یا بیخودی نباشد. نبودن از این باب که چیزی نیست تا باشد، آن دیگر علت نمیخواهد، اما یک چیز ممکن که نیست، بیخودی بشود هست، امتناع این از ضروریات عقول است".
ایشان در ادامه، به بحث پیرامون "واجب" و "ممکن" پرداخته و میفرماید: "این واقعیتی است که یک موجود غیر متناهی درهمه اوصاف کمال، یک موجودی که در تمام اوصاف کمال غیر متناهی است، حد ندارد، موجود لاحد است، ممکن نیست ـ اگر موجود حد داشته باشد، "ممکن" است ـ موجود است و هیچ حدی در موجودیتش نیست، این به ضرورت عقل باید دارای همه کمالات باشد. برای اینکه اگر فاقد یک کمالی باشد، محدود میشود، محدود که شد، ممکن است. فرق مابین ممکن و واجب این است که واجب غیر متناهی است در همه چیز، موجود مطلق است و ممکن، موجود محدود است. اگر بنا باشد تمام اوصاف کمال به طور لامتناهی، به طور غیر محدود نباشد در او، متبدل میشود [به ممکن]، آن که ما خیال کردیم واجب بوده، واجب نبوده، ممکن بوده. یک چنین موجودی که مبدأ یک ایجاد میشود و مبدأ یک وجود میشود، تمام آن موجوداتی که به مبدائیت او وجود پیدا میکنند، اینها مستجمع همان اوصاف هستند به طریق نقص، منتها مراتب دارد".
در نگاه امام خمینی (س)، جهان هستی دارای مراتبی است و سه عالم ملک، ملکوت و لاهوت از مراتب هستی میباشند. عالم ملک، دنیاست و عالم ملکوت، عالم غیب است که ملکات صالحه و فاسدة انسان در آن ظاهر می شود. در عالم غیب، آخرت وجود دارد که در آن، جهنم و بهشت است و انسان در این دنیا، به سمت آن در حرکت است. پس از این دیدگاه مرگ، خود زندگانی است و آن جهان دار بقاء و سرای جاویدان میباشد. عالم ناسوت، عالم کثرت و عالم لاهوت، عالم وحدت است. عالم محسوس [عالم ناسوت]، مرتبه نازل هستی میباشد، بعلاوه، عالم الوهیت، مرتبه اعلای هستی و "مقصد اعلی" است و هر چه که در این عالم وجود دارد، در کمال نقص است، در حالی که در جهان آخرت به گونهای در میآید که در کمال قوت و تمامیت است.
در دیدگاه امام خمینی، این مراتب هستی، تجلّی قدرت خدای قادر متعال است. در دیدگاه توحیدی، جهان هستی، به صورت نفسالامری با وصف نظام احسن و نظام اجمل و به طور کلی و بالاتر از همه نظام عدل، توصیف میگردد.
خلقت و آفرینش از جانب خداوند حکیم، عبث و بیهوده نبوده، بلکه غایتمند و هدفدار میباشد. بر اساس این نگرش جهان بر اساس عدل تحقق یافته است.
بنابراین، همانطور که اشاره شد، حضرت امام با استناد به براهین عقلی مثل "برهان علیت" به اثبات خالق هستی میپردازد و سپس درباره "ممکن" و "واجب" بحث میکند. نظام هستی را نظامی عقلانی میداند که بر اساس عدل پایهریزی شده که از جانب خداوند حکیم، برای آن هدف و غایتی منظور گشته است.
نقش باورهای دینی و رهبری امام خمینی در تعمیق روح حماسی رزمندگان دفاع مقدس عنوان یادداشتی است از روزنامه جمهوری اسلامی که در آن می خوانید:
شماره 27 فصلنامه راهبردی دفاعی را مرکز راهبردی و دفاعی با عناوین زیر منتشر کرده است : مقدمه ای بر ابعاد و ماهیت روحیه حماسی عوامل تقویت و کاهش روحیه دفاعی تاثیرگذاری عملیات روانی در تضعیف و شکست روحیه دشمن نقش روحیه در توان رزمی عوامل موثر بر روحیه ارتش آمریکا عوامل و روش های توسعه روحیه حماسی در دوران دفاع مقدس و تعدادی عناوین دیگر.در ذیل بخشی از مقاله اخیر را برای بهره برداری خوانندگان درج می کنیم .
منظور از باورهای دینی به عنوان یکی از عوامل موثر بر ارتقای روحیه حماسی و پیروزی های دوران دفاع مقدس باورها و اعتقادهای اسلامی است که ملت مسلمان ایران به طور عام و رزمندگان اسلام به طور خاص آنها را از عمق جان داشتند و از آن منظر به دفاع مقدس می نگریستند. این باورها شامل ایمان به خدا ولایت ائمه معصومین (ع ) باور به مشروعیت الهی نظام جمهوری اسلامی باور به نصرت و امدادهای الهی اعتقاد واطمینان به ولایت ورهبری الهی حضرت امام خمینی (ره ) به عنوان ولایت مطلقه فقیه و اعتقاد به احدی الحسنین (پیروزی یا شهادت ) می باشد. ایمان مذهبی یک عامل قدرتمند در ایجاد و حفظ روحیه بالا و پیروزی در نبرد است . برای یک مسلمان معتقد و باورمند هرگاه انجام تکالیفی که خداوند از جمله جهاد فی سبیل الله بر دوش او گذاشته است یک وظیفه الهی به شمار آید به طور قطع به راه خود اطمینان خواهد داشت و در این راه حاضر به گذشت ازهمه چیز خود خواهد بود.
یکی از دستاوردهای ایمان به خدا قدرت و توان روحی است که مومن در آزمون های دشوار زندگی به آن نیازمند است که دشوارترین آن صحنه نبرد با دشمنان می باشد. این حقیقت در دفاع مقدس در مردم و رزمندگان ما به طور شگفت انگیزی آشکار شد; به طوری که هیچ جنگ افزار مخرب و ویرانگری نمی توانست ایمان مستحکم مردم و رزمندگان را متزلزل سازد. از وعده های قطعی و تخلف ناپذیر الهی یاری رساندن به مومنان مجاهد و رزمندگان سختی ناپذیر در برابر قدرت های اهریمنی و دشمنان اسلام است . از نظر قرآن کریم هرگاه مومنان در راه خدا و برای خشنودی پروردگار خویش به مجاهدت دست زنند و از عوامل و اسباب مادی که در اختیار دارند به خوبی بهره گیرند خداوند نیز آنها را یاری می کند. حضرت امام خمینی (ره ) در این باره می فرمودند : « تکلیف این است حفظ کنیم اسلام را . کشته شویم تکلیف را عمل کرده ایم بکشیم هم تکلیف را عمل کرده ایم » (صحیفه نور جلد 8 ـ16 ) .
« شما برادرها با قدرت ایمانی و قدرت اسلامی این پیروزی ها را به دست آورده اید » (صحیفه نور ج 16 ـ70 ) . « مادامی که ایمان در قلب شما هست پیروزید و باید کوشش کنید که این نور نور ایمان را در قلبتان زیاد کنید » (صحیفه نور ج 14 ـ86 ) .
بدیهی است فردی که با این نگرش در صحنه دفاع مقدس هشت ساله با دشمنان اسلام و انقلاب اسلامی شرکت می کند در چارچوب عمل به تکلیف خود را در هر شرایط پیروز دانسته و از روحیه دفاعی و آمادگی مناسبی برخوردار می باشد. مقام معظم رهبری حضرت آیت اله العظمی خامنه ای در مورد نقش عامل ایمان در پیروزی رزمندگان و شکست دشمنان می فرمایند :
« ما با اتکا به خدا و نیروی ایمان جوانان خود و فداکاری هزاران هزار انسان های پاکدل توانسته و خواهیم توانست ضربات خود را بر دشمن وارد کنیم . » (روزنامه جمهوری اسلامی 28 مرداد 1372 : 12 ) .
اعتقاد به امدادهای الهی از فروع ایمان به خداوند و برخورداری از باورهای دینی است . به عبارت دیگر هرکس به خدای متعال ایمان راسخ داشته باشد بر این باور است که از یاری و کمک الهی برخوردار خواهد بود و این سرمایه گران قدری است که ضعف و سستی را ازبین می برد و ملت در حال دفاع از اسلام و ارزش های اسلامی و مجاهد در میدان نبرد را قدرت و توانایی بسیار فراوانی می بخشد. ملت ایران و رزمندگان اسلام در طول دفاع مقدس بر این باور بودند که چون دین خدا را یاری می کنند همواره از لطف و یاری خدای متعال برخوردارند. بنابراین نسبت به راه خود اطمینان داشتند و از قدرت های استکباری بیم و اندوهی به خود راه نمی دادند. اعتقاد به نصرت الهی و پیروزی در جنگ باعث به وجود آمدن اعتماد به نفس و افزایش توانایی می شود. از این رو در ابتدای جنگ تحمیلی حضرت امام (ره ) می فرمایند : اگر این جنگ بیست سال هم طول بکشد ایستاده ایم .
همان گونه که اشاره شد شاخص های رفتاری روحیه حماسی رزمندگان اسلام در دوران دفاع مقدس مانند مقاومت و پایداری آمادگی داوطلبانه فعالانه و آگاهانه مردم ایران و رزمندگان اسلام برای دفاع از کشور و نظام جمهوری اسلامی شجاعت و ایستادگی ایثار و فداکاری اعتماد به نفس و خودباوری عشق به نظام و رهبری حضرت امام خمینی (ره ) اعتماد به نصرت الهی متاثر از عامل تعیین کننده باورهای دینی بود. بنابراین باید حفظ و تقویت این عامل در همه شرایط به عنوان یکی از مولفه های قدرت نرم جمهوری اسلامی و توان رزم در نیروهای مسلح به ویژه در شرایط تهدید و جنگ با دشمن مورد توجه قرار گیرد.
رهبری حضرت امام خمینی (ره )
رهبری مهم ترین عامل پیروزی و شکست و حفظ روحیه و پیشگیری از آسیب های روانی در جنگ است . شخصیت عرفانی و حماسی حضرت امام (ره ) از ایشان رهبر و فرمانده ای بی نظیر در دوران دفاع مقدس ساخته بود که نگرش آموزه ها و سیره ایشان تاثیر عمیق انکارناپذیری بر روحیه ملت و رزمندگان و آمادگی های آنان در برابر دشمنان داشت . عشق و محبت وصف ناپذیر آحاد ملت و رزمندگان اسلام به ایشان از باورهای دینی آنان سرچشمه می گرفت . حضرت امام (ره ) جنگ تحمیلی را به دفاع مقدس و حماسه باشکوه ملت ایران تبدیل نمود انسان های فراوانی را از چارچوب جهان مادی خارج ساخت و با الهام از تعالیم و آموزه های غنی دینی و سیره پیشوایان معصوم (ع ) آنها را برای میدان نبرد با دشمنان آماده ساخت و اعجاب و شگفتی سیاستمداران و نظامیان دنیا را برانگیخت . رزمندگان اسلام افزون بر محبت بسیار زیاد به حضرت امام (ره ) باور داشتند که ایشان جانشین امام عصر(ع ) است و از ولایت امام معصوم (ع ) و شان مرجعیت دینی و رهبری سیاسی جامعه اسلامی برخوردار است . از این رو در چارچوب این باور ولایت حضرت امام (ره ) را در ادامه ولایت معصوم (ع ) پذیرفته و به لوازم آن پایبند بودند و
اطاعت و پیروی از ایشان را بر خود واجب می دانستند. بنیاد شهید انقلاب اسلامی در تحلیل محتوای وصیت نامه های شهدای دفاع مقدس در یک پژوهش آماری بیان کرده است :
« در هر وصیت نامه به طور میانگین چهار بار رزمندگان اسلام جایگاه امام ولایت و به ویژه امام زمان (ع ) و ولی فقیه را مورد تاکید قرار داده و رهبری امام و ولی فقیه را به عنوان کسی که از سوی خداوند متعال در مکتب ما اطاعت فرمانش واجب است . مورد تاکید قرار داده اند » . نقش رهبری حضرت امام (ره ) به عنوان مهم ترین عامل موثر بر حفظ و ارتقای روحیه حماسی ملت ایران را در دفاع مقدس در محورهای زیر می توان به اختصار توضیح داد :
تبیین ماهیت جنگ
امام جنگ را به عنوان جنگ حق و باطل و کفر و ایمان تعریف نمودند. بنابراین به جنگ ماهیت ایدئولوژیک و اعتقادی دادند و به حضور مردم در جبهه های جنگ مشروعیت دینی بخشیدند. دفاع ملت ایران و رزمندگان اسلام به عنوان دفاع از اسلام و ارزش های آن و همچنین انجام تکلیف دینی معرفی گردید و با این نگرش موقعیت نیروهای انقلابی و مومن به راه و آرمان و اندیشه دفاعی امام در مدیریت جنگ مستحکم شد و مدیریت لیبرالی در اداره کشور و جنگ در چند ماهه اول به چالش کشیده شد و در نتیجه راهبرد جنگ متحول گردید و حماسه های بزرگی از سوی بسیج همه جانبه ملت و مدیریت دینی ـ انقلابی جنگ آفریده شد. امام (ره ) در همین رابطه می فرمایند : « جنگ با ایران جنگ با اسلام است جنگ با قرآن است جنگ با رسول الله (ص ) است . » (صحیفه نور ج 13 : 93 ) .
راهبرد دفاع همه جانبه
حضرت امام خمینی (ره ) برای دفع تجاوز دشمن در شرایطی که کشور فاقد قدرت بازدارنده دفاعی لازم بود انرژی و توانایی ناشناخته ملت را به جریان انداختند و راهبرد دفاع همه جانبه بسیج مردمی را در جنگ پیگیری نمودند و با این راهبرد مدیریت مردمی و انقلابی و تحول آفرین در جنگ به وجود آمد. ایشان با نگرش اعتقادی ـ معنوی خود ملت را بر آفریدن حماسه های پرشکوه و شگفت انگیز دفاع مقدس از روزهای آغازین بسیج نمودند. مقاومت های اولیه مردمی را در اطراف شهرهای مرزی شکل دادند و از همان ابتدا راهبرد عراق در تحمیل جنگ پر شدت و کوتاه مدت برای تصرف هدف های راهبردی را با شکست مواجه ساختند. ایشان با بینش عمیق و بصیرتی که داشتند پیش از وقوع جنگ فرمان تشکیل ارتش بیست میلیونی را دادند که متاسفانه این راهبرد کلان در ابتدای انقلاب در نظام جمهوری اسلامی مورد توجه دولتمردان قرار نگرفت . در جنگ قلمرو سازمانی نیروهای رزمی را از محدوده نیروهای آموزش دیده نظامی کلاسیک توسعه دادند و همه اقشار ملت را به عرصه نبرد فراخواندند. این راهبرد بسیج همه جانبه مردمی موجب توسعه روحیه حماسی در جامعه گردید.
وحدت و یکپارچگی راهبردی
دراندیشه سیاسی حضرت امام خمینی (ره ) وحدت و یکپارچگی راهبردی ملت (انسجام ملی ) عامل اصلی پیشبرد هدف های انقلاب اسلامی و شکست دشمنان در جنگ تحمیلی بود. این راهبرد ایشان دارای اجزایی بود که افزون بر انسجام ملت ایران وحدت مسئولان نظام و نخبگان احزاب و گروه های سیاسی و به طور ویژه هماهنگی همدلی و وحدت نیروهای مسلح را برای دستیابی به پیروزی در جنگ دربرمی گرفت و موجب حفظ و توسعه روحیه حماسی در کشور و روحیه رزمی در جبهه های جنگ می گردید. « وحدت فرماندهی از مسائل مهم و سرنوشت ساز است که بدون آن پیروزی میسر نیست و بی توجهی به آن فاجعه آفرین است و کسانی که به آن سر ننهند مسئول می باشند » (صحیفه نور ج 14 : 8 ) .
یکی از اقدام های محوری حضرت امام (ره ) در تامین این هدف راهبردی در جنگ هماهنگی فعالیت های جبهه های جنگ با اقدامات سیاسی تبلیغاتی و تدارکاتی پشت جبهه بود تا وقفه ای در پشتیبانی از تلاش های رزمندگان جبهه و برنامه های دفاعی کشور بوجود نیاید. از این رو حضرت امام (ره ) همه مسئولان و کارگزاران نظام را بر محور قراردادن جنگ و دفاع در کشور فرا می خواند و مکرر مردم را به حضور در صحنه و پشتیبانی از جنگ دعوت می فرمودند. « آنی که در راس امور است همه می دانید که الان جنگ است » (صحیفه نور ج 11 : 166 ) .
خودباوری و اعتماد به نفس
خودباوری و اعتماد به نفس در یک ملت از این احساس ناشی می شود که آن ملت باور داشته باشد که می تواند در راه آرمان های خود بر هر موقعیتی چیره شود و این احساس توانایی را به شکل یک روحیه حماسی ـ دفاعی در برابر دشمنان بروز دهد. یک رزمنده در میدان جنگ باید به شخصیت و توانایی خود همرزمان فرماندهان و همچنین طرح های عملیاتی و کارآیی سلاح ها تاکتیک های جنگی و کیفیت پشتیبانی از صحنه نبرد اطمینان داشته باشد. این اعتماد و باورمندی به شدت می تواند روحیه رزمی یگان را در طول نبرد تحت تاثیر قرار دهد. نیروی دشمن نباید در ذهن یک رزمنده شکست ناپذیر مطرح شود. همچنین سابقه رزمی و پیروزی های آن یگان و فرماندهان آن در عملیات های گوناگون و یادآوری خاطره ها و دستاوردهای آن می تواند به توسعه اعتماد به نفس و خودباوری و در نهایت روحیه رزمی کمک نماید.
حضرت امام خمینی (ره ) نقش تعیین کننده ای در دمیدن روح خودباوری و اعتماد به نفس در ملت ایران در طول دفاع مقدس داشتند. هنگامی که خبر هجوم ناگهانی عراق به ایشان می رسد به مصداق آیه شریفه « الا بذکرالله تطمئن القلوب » (رعد آیه 28 ) هیچ اضطراب و شتابزدگی از خود نشان نمی دهند. مرحوم حجه الاسلام سیداحمد خمینی در این باره می گوید : « پس از اینکه عراق به ایران تجاوز کرد و چند فرودگاه را بمباران نمود در همان ساعات اولیه شروع جنگ از ستاد مشترک به بنده خبر رسید و من هم به خدمت امام (ره ) رفتم و به وی خبر دادم ایشان هیچ عکس العملی که ناشی از دستپاچگی باشد نشان ندادند و به حرف من گوش کردند » . ایشان نه تنها از خبر هجوم دشمن متزلزل نشدند بلکه نگرانی مسئولان و فرماندهان را به آرامش اعتماد به نفس و خودباوری تبدیل کردند. آقای محمدعلی انصاری در مجموعه خاطرات خود به عنوان یکی از اعضای دفتر امام خمینی (ره ) می گوید : « در جریان حمله عراق به ایران روزی که هواپیماهای متجاوز عراقی آمدند و تمام مرزهای جنوب و غرب کشور مورد حمله و تجاوز قرار گرفت مسئولان و فرماندهان در حالی که گیج و مضطرب بودند به خدمت امام (ره ) رسیدند و چند
لحظه امام با آنها دیدار داشت و آنها را راهنمایی فرمود. هنگامی که بیرون آمدند چنان روحیه گرفته بودند که یکی از آنها می گفت عراق را نابود می کنیم یکی دیگر می گفت تا بغداد پیش می رویم ! » . همچنین در ساعات اولیه تجاوز عراق به کشور برای ایجاد خودباوری اعتماد به نفس و آرامش قلبی در مردم می فرمایند :
« ملت ایران نباید خیال کند که جنگی شروع شده است و حالا فرض کنید که دست و پای خودمان را گم کنیم نه این حرف ها نیست یک چیزی آوردند و یک بمبی این جا انداختند و فرار کردند و رفتند » (صحیفه نور ج 13 : 91 ) . « یک دزدی آمده یک سنگی انداخته و فرار کرده . » (صحیفه نور ج 13 : 191 ) . بیان این جملات نشانگر طمانینه و آرامش قلبی حضرت امام خمینی (ره ) در نقش فرماندهی و رهبری جنگ است . این ویژگی برجسته ایشان اضطراب و نگرانی را از مسئولان فرماندهان ملت ایران و نیروهای مسلح از بین برد و تاثیر شگرفی بر روحیه حماسی ملت ایران در طول دفاع مقدس داشت . سردار سرلشکر محسن رضایی دیدار خود را با حضرت امام (ره ) پیش از عملیات سرنوشت ساز فتح المبین که به دلیل مشکلات از جمله پیشدستی عراق در حمله به مواضع رزمندگان به وجود آمده بود این گونه وصف می کند : « وقتی به خدمت امام رسیدم ایشان را با وجود آن همه نگرانی و اضطرابی که ما داشتیم بسیار خوشحال مسرور و خونسرد دیدم . وقتی جریان وقایع را برای امام تعریف کردم ایشان با خونسردی فرمودند : شما پیروزید ادامه بدهید. من از خوشحالی و سرور امام (ره ) تعجب کردم .
مدیریت راهبردی رسانه ها در جنگ
رسانه های تبلیغی به ویژه صداوسیما و مطبوعات در آگاهی بخشی و تحلیل مسائل سیاسی و نظامی جنگ نقش موثری داشتند و می توانستند در تقویت یا تضعیف روحیه حماسی و رزمی ملت و رزمندگان تاثیرگذاری جدی باشند. ایشان ضمن ساماندهی و بسیج همه جانبه ملت و نیروهای مسلح برای حضور هماهنگ و موثر در عرصه دفاع مقدس همه فعالیت های سیاسی تبلیغی و رسانه ای را با مسائل جنگ به عنوان مسئله اصلی کشور مرتبط می ساختند تا دفع تجاوزهای دشمن در راس سیاست های کلان نظام جمهوری اسلامی باشد و همواره رزمندگان اسلام به طور همه جانبه پشتیبانی شده از هر گونه آسیب به روحیه مردم و رزمندگان جلوگیری شود. حضرت امام خمینی (ره ) با هوشمندی و آگاهی کامل از نقش و جایگاه رسانه ها در روزهای اول جنگ دستورهای اکیدی را می دهند. « روزنامه ها در وضع کنونی از نشر مقالات و اخباری که روحیه قوای مسلح را تضعیف می نماید به طور جدی خودداری نمایند » . « امروز اگر یک کلمه برای شکست روحیه قدرت های نظامی انتظامی پاسداران و عشایر گفته شود بر ضد اسلام است » .
رسالت اهل قلم و نویسندگان متعهد از دیدگاه حضرت امام (ره ) روشنگری افزایش آگاهی های لازم و تقویت روحیه حماسی است . از این رو ایشان نویسندگان متعهد را به دعوت مردم در پشتیبانی از دفاع مقدس و ایستادگی و مقاومت فرا می خواند. « این نویسندگان این گویندگان این اطمینان را بر ملت ایجاد کنند که ما تا آخر ایستاده ایم » .
توجه به روحیه رزمندگان اسلام
کلمات دلنشین و روح بخش حضرت امام خمینی (ره ) پیام ها و سخنرانی های ایشان در دل و جان رزمندگان اسلام اثر معجزه آسا و شگرفی داشت . جملاتی که ایشان خطاب به رزمندگان در پیام های تبریک به مناسبت پیروزی در عملیات های گوناگون می نوشتند خستگی های عملیات را از یاد می برد و نشاط شور و شوق اولیه رزم و روح حماسه را در آنان زنده می کرد. جملاتی مانند « آفرین بر شما که میهن خود را بر بال ملائکه الله نشاندید و در میان ملل جهان سرافراز نمودید » . « ما چنان سیلی خواهیم زد به صدام و حزب بعث عراق که دیگر بلند نشود از جای خودش » . « ما برنده جنگ هستیم و هیچ تردیدی در این نیست » . از ویژگی های دیگر رهبری حضرت امام خمینی (ره ) در دفاع مقدس این بود که تلاش ها و زحمات فرماندهان را نادیده نمی گرفتند و اگر به دلایلی مشکلات ناخواسته خسارت ها ضایعات تلفات انسانی و ناکامی وجود داشت . هیچگاه روحیه ها را تضعیف نمی کردند. بلکه با ظرافت و لطافت ویژه و با به کارگیری واژه ها و تدابیر زیبا روحیه فرماندهان و رزمندگان را تقویت می نمودند. عملیات ناموفق بدر از دشوارترین شرایط پیش آمده در دفاع مقدس بود. سختی شرایط عملیات دشواری وضعیت
جغرافیایی منطقه نبود امکان پشتیبانی نیروهای تکرو در خط مقدم آتش شدید و پر حجم دشمن در منطقه و استفاده از سلاح های شیمیایی باعث ناکام ماندن طرح های عملیاتی فرماندهان و عقب نشینی رزمندگان اسلام شد. به طور طبیعی این شرایط سخت و دشوار موجب فشار روحی و روانی بر فرماندهان جنگ و از هم گسیختگی یگان های رزمی در منطقه می شد و حالت یاس و دلسردی را بر جبهه ها مدیریت جنگ حاکم می کرد. مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنه ای مدظله العالی درباره این ناکامی ظاهری در دفاع مقدس و تعبیر جالب و روحیه بخش حضرت امام (ره ) می فرمایند :
« در سخت ترین اوقاتی که در جنگ به ما ضربه وارد می شد امام با آن دل بزرگ و با آن ناصیه منور الهی امید می داد در ماجرایی ضربه سختی خوردیم خدمت امام آمدند و گفتند ما شکست خوردیم . فرمودند : نه شکست نبود عدم فتح بود یعنی ما پیروز نشدیم . شما ببینید یک حادثه را دوگونه می شود معنی کرد هزار نفر از ما کشته شدند پنج هزار نفر کشته شدند اما دو گونه می شود تفسیر کرد. تفسیر شکست تفسیر عدم فتح معنی فرمایش امام این بود که طوری نشده است می خواستید پیروز بشوید اما هنوز نشده اید. همیشه این طور به ما امید می داد » (حدیث ولایت ج 8 : 54 ) .
در جمع بندی این بخش می توان گفت رهبری فرهیخته و الهی حضرت امام خمینی (ره ) یکی از عوامل پراهمیت و بی بدیل در پرورش روحیه حماسی و جهادی در شهروندان جامعه و رزمندگان در طول دفاع مقدس است . به تعبیری رهبری در این دوره حساس توانست شور و شعف وصف ناپذیری در رزمندگان و شهروندان جامعه ایجاد و آنان را مستعد هر نوع جان فشانی ایستادگی و مقاومت سازد.
فرهنگ و نمادهای عاشورای حسینی
تامل و ژرف نگری در همه جلوه های دفاع مقدس همچون چشمه هایی بود که از قله های مرتفع کربلا سرچشمه می گرفت . گویی خونی که در روز عاشورا بر خاک داغ کربلا چکید در رگ های نوجوانان جوانان و پیران جاری شده بود. رزمندگان که در جبهه سنگر به سنگر بی خوف و بی پروا شوریده و عاشق می جنگیدند و زخم و شهادت و اسارت را به جان می خریدند. فرهنگ عاشورا جریان ذهن و روح آنها بود خواندن زیارت عاشورا برپایی مراسم سوگواری برای اباعبدالله یادآوری همواره حماسه ها ایثارها و شهادت خانواده و اصحاب اباعبدالله و تطبیق صحنه ها با عاشورای اباعبدالله ویژگی همه رزمندگان بود.
فرهنگ و ادبیاتی که در دفاع مقدس تولید شد و بر رفتار و تولیدات تبلیغی ما حاکم بود آمیزه ای از حماسه و عرفان و مبتنی بر نگرش عاشورایی بود. عشق به سالار شهیدان کربلا یک بنیان و فرهنگ بود درون مایه همه اقدام ها از جمله تبلیغات جبهه و جنگ بود. هر مجاهد فی سبیل الله و هرکس که می خواست در میدان خطر و جنگ وارد بشود از ماجرای کربلا و نهضت حسینی مایه می گرفت و آن را پشتوانه روحی خود قرار می داد. مقام معظم رهبری حضرت آیت الله العظمی خامنه ای در این باره می فرمایند :
روح نهضت ما و جهت گیری و پشتوانه پیروزی آن همین توجه به حضرت ابی عبدالله (ع ) و مسائل مربوط به عاشورا بود. شاید برای بعضی ها ـ این مسئله قدری سنگین به نظر برسد ولی واقعیت همین است . هیچ فکری ـ حتی در صورتی که ایمان عمیقی هم با آن همراه باشد ـ نمی توانست توده های عظیم میلیونی مردم را آن چنان حرکت بدهد که در راه انجام آنچه احساس تکلیف می کردند در انواع فداکاری ذره ای تردید نداشته باشند » (بیانات مقام معظم رهبری 68 5 11 ) . حضرت اما خمینی (ره ) شهادت ها پیروزی ها و فداکاری های مردم را نتیجه کربلا می دانست و پس از هر پیروزی می کوشید تا حلقه اتصال به کربلا را قوی تر و ارتباط روحی و معنوی رزمندگان را با عاشورا مستحکم تر سازد در عملیات ظفرمند فتح المبین در پاسخ به پیام فرماندهان نظامی فرمودند :
« اکنون ملت ما دریافته است که « کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا » . مجالس حال و دعای اینان (رزمندگان اسلام ) شب عاشورای اصحاب سیدالشهدا را در دل زنده می کند » (صحیفه نور ج 16 : 99 ) . بنابراین در دفاع مقدس با استفاده از سرمایه فرهنگ و روح عاشورایی و نهضت اباعبدالله الحسین (ع ) و فداکاری فرزندان و یاران او فرهنگ و ادبیاتی رویش پیدا کرد که در همه گفتارها خطابه ها رهنمودها مکاتبه ها داستان ها وصیت ها بیانیه ها شعارها و سرودها محتوای مراسم تودیع استقبال و اعزام رزمندگان به جبهه ها مراسم تشییع شهدا سفارش ها آداب و سلوک رزمندگان و آزادگان و... ظهور و بروز می یافت و رفتار و روحیه رزمندگان را متاثر می ساخت . همان گونه که انقلاب اسلامی با این منطق برای اولین بار در جهان معاصر مهره اصلی استکبار جهانی را شکست در همه عرصه های انقلاب اسلامی از جمله دفاع مقدس سرمایه اصلی و اطمینان بخش همه مجاهدان فی سبیل الله بوده است . روح و درون مایه اصلی تبلیغات جنگ و شیوه ها و روش های آن متاثر از فرهنگ عاشورا بود و در همه تولیدات و فعالیت های تبلیغاتی ادبیات عاشورایی جلوه گر نمود. نمونه هایی از آن در نامگذاری عملیات ها و رمزهای
آنها نامگذاری یگان ها و محورهای عملیاتی متن پیشانی بندها پرچم ها و تابلو نوشته دفاع مقدس مشاهده می شد.
یکی از جلوه ها و نمودهای عاشورا در فرهنگ دفاع مقدس نامگذاری لشکرها گردان ها گروهان ها پادگان ها و قرارگاه ها و حتی سنگرهای رزمندگان به نام های آشنای کربلاست . لشکرهای 10 سیدالشهدا 14 امام حسین (ع ) 25 کربلا 31 عاشورا 41 ثارالله 32 انصارالحسین تیپ های 44 قمربنی هاشم 57 ابوالفضل 61 محرم 10 محرم 27 حضرت ابوالفضل یکم ثارالله 2 و 3 عاشورا 79 اباعبدالله 8 محرم 2 کربلا و گردان های علی اکبر سیدالشهدا زهیر قمربنی هاشم حبیب بن مظاهر مسلم زینب ابوالفضل حر علقمه ذوالجناح و... نمونه هایی از این نامگذاری ها می باشند. مناطق آزاد شده محورهای عملیاتی سنگرهای جمعی حسینیه ها و نمازخانه ها اغلب با نام هایی که با فرهنگ عاشورا پیوند داشت نام گذاری می شد. اعزام های سراسری محلی و منطقه ای چه به لحاظ شیوه اعزام و چه به لحاظ نامی که بر پیشانی رزمندگان و هر اعزام نقش می بست راوی عاشورا و عشق به کربلا بود. بدرقه پرشکوه مردم با صلوات زیارت عاشورا و شعارهای حسینی همراه بود . نخستین اعزام بزرگ را به نام کاروان « راهیان کربلا » در تاریخ 64 8 23 و اعزام کاروان « وارثان عاشورا » در تاریخ 65 7 26 و اعزام « کاروان نینوایی » را در تاریخ
65 7 17 برای نمونه می توان نام برد . همچنین بسیاری از عملیات ها در طول هشت سال دفاع مقدس از عملیات امام مهدی (عج ) در تاریخ 59 12 26 تا عملیات مرصاد در تاریخ 67 5 5 نام یا رمز عاشورایی و کربلایی دارند که از این تعداد نام 19 عملیات و رمز 14 عملیات عاشورایی است . این نام گذاری ها از ادراکات ایمان و معرفت عاشورایی رزمندگان اسلام سرچشمه می گیرد و گواه آن است که نام حسین (ع ) عاشورا و کربلای او الهام بخش راهنما و پشتوانه روحی و فکری هشت سال دفاع مقدس بوده است . ده عملیات به نام کربلا (کربلای 1 تا 10 ) چهار عملیات به نام عاشورا (عاشورای 1 تا 4 ) و عملیات های محرم و مسلم بن عقیل و استفاده از نام مبارک سیدالشهدا یا اباعبدالله الحسین یا زینب یا ابالفضل العباس یا حسین مظلوم و لبیک یا حسین در عملیات های مختلف به عنوان رمز نمونه هایی از این نام گذاری ها و الهام از فرهنگ و ادبیات عاشورایی است .
در اندیشه سیاسی امام خمینی وحدت و یکپارچگی راهبردی ملت عامل اصلی پیشبرد هدف های انقلاب اسلامی و شکست دشمنان در جنگ تحمیلی بود
رهبری الهی و حماسی امام خمینی یکی از عوامل بی بدیل در پرورش روحیه حماسی و جهادی مردم و رزمندگان در طول دفاع مقدس بود
عاشورای حسینی از عوامل مهمی بود که روح حماسه و ایثار و شجاعت را در میان مردم و رزمندگان به شدت افزایش می داد.
ولایت فقیه ضد دیکتاتوری است عنوان امروز ستون در مکتب امام از روزنامه کیهان است که در آن می نویسد:
شما از ولایت فقیه نترسید،فقیه نمی خواهد به مردم زور گودی کند.اگر یک فقیهی بخواهد زور گوئی کند،این فقیه دیگر ولایت ندارد.اسلام است،در اسلام قانون حکومت می کند.پیغمبر اکرم هم تابع قانون بود،تابع قانون الهی ،نمی توانست تخلف بکند. خدای تبارک و تعالی می فرماید که اگر چنانچه یک چیزی بر خلاف آن چیزی که من می گویم تو بگوئی من تو را اخذ می کنم و «وتینت» را قطع می کند. اگر پیغمبر یک شخص دیکتاتور بود ویک شخصی بود که از او می ترسیدند که مبادا یک وقت همه قدرتها که دست او آمد دیکتاتوری بکند،اگر او شخص دیکتاتور بود،آنوقت فقیه هم می تواند باشد. اگر امیر المومنین سلام الله علیه یک آدم دیکتاتوری بود ،آنوقت فقیه هم می تواند دیکتاتور باشد.دیکتاتوری در کار نیست،می خواهیم جلوی دیکتاتور را بگیریم. ولایت فقیه ولایت بر امور است که نگذارد این امور از مجاری خودش بیرون برود،نظارت کند بر مجلس،بر رئیس جمهور که مبادا یک پیا خطائی بردارد،نظارت کند بر نخست وزیر که مبادا یک کار خطائی بکند،نظارت کند بر همه دستگاه ها،بر ارتش که مبادا یک کار خلافی بکند.جلو دیکتاتوری را ما می خواهیم بگیریم.نمی خواهیم دیکتاتوری باشد،می خواهیم ضد دیکتاتوری
باشد.ولایت فقیه ضد دیکتاتوری است نه دیکتاتوری.