ارتش مردمی عنوان سرمقاله امروز روزنامه جمهوری اسلامی است که در آن می خوانید:
امروز را که روز 29 فروردین است روز ارتش نامیده اند هر چند هر روز می تواند روز ارتش و نیروهای مسلح باشد زیرا حضور مقتدرانه نیروهای مسلح در عرصه های مختلف و تلاش آنان در عرصه دفاع از مرزهای جمهوری اسلامی ایران به زمان خاصی محدود نمی شود. خوشبختانه به لطف الهی و رهبری داهیانه بنیانگذار نظام جمهوری اسلامی هیچگاه فاصله و جدایی میان ملت و ارتش ایجاد نشد.
شاید هیچکس به اندازه امام خمینی (ره ) در جایگاه مصلح و انقلابی بزرگ قرن که با رهبریهای جامع و شگفت انگیز خود خط بطلان بر رژیم 2500 ساله شاهنشاهی در ایران کشید و ارتش را در مسیر تحول و خدمت به دین و میهن و ملت به تلاش و حرکت هدایت کرد اهمیت و منزلت ارتش را نشناخته باشد. ایشان درست در همان روزهای پیروزی انقلاب که جو سنگینی از سوی برخی گروهکهای ضدانقلاب و افراد کوته بین و ساده اندیش درباره ارتش ایجاد شده و شعار « انحلال ارتش » بر سر زبانها افتاده بود در روز 26 فروردین ماه سال 1358 در پیامی خطاب به ملت ایران روز چهارشنبه 29 فروردین را « روز ارتش » اعلام کردند تا به این شعار انحرافی پایان دهند و اعلام نمایند حساب بدنه ارتش از سران و فرماندهان طاغوتی جداست و هیچ تجانسی بین سربازان درجه داران و افسران ارتش با امرای وابسته به رژیم طاغوت وجود ندارد و جدا شدن ارتش از نظام شاهنشاهی و پیوستن به مردم در روز 12 بهمن 57 نقطه اوج عزت و تحول روحی ارتش است . از این رو امام در پیام خود به مناسبت روز ارتش که به فاصله حدود دو ماه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و درست دو هفته پس از برگزاری همه پرسی در مورد نظام سیاسی آینده
کشور و رای مردم به تغییر رژیم شاهنشاهی و برپایی حکومت جمهوری اسلامی ایران صورت گرفت از ملت ایران خواستند تا در این روز از « ارتش اسلامی » استقبال کنند و پشتیبانی خود را از ارتش اعلام نمایند زیرا ارتش اکنون در خدمت ملت و اسلام است .
براستی نحوه رفتار حضرت امام خمینی با ارتش چه در زمان اوجگیری نهضت اسلامی مردم ایران و چه در لحظه پیروزی انقلاب اسلامی و چه پس از آن درسهای عظیمی را به همه ملتهای جهان بویژه آنان که می خواهند از زیر سلطه استکبار و حاکمان دیکتاتور رهایی یابند می دهد که برای بررسی شیوه برخورد مدیریتی امام با ارتش نیاز به سالها مطالعه و صرف وقت در کلاسهای درس دانشکده های نظامی باشد ولی مهمترین تدبیر امام شیوه جذب ارتش به نهضت و سپس در آغوش گرفتن ارتش توسط ملت و سرانجام روشن کردن وضعیت ارتش پس از انقلاب و تثبیت وضعیت ارتش برای دفاع از اسلام و قرار گرفتن در خدمت انقلاب است .
امام خمینی در بیانات خود در سال 57 با تشریح وابستگی سران ارتش به بیگانگان مقدمات ایجاد جدایی میان بدنه ارتش که همان فرزندان این ملت بودند با امرای وابسته را فراهم ساخته و در روزهای پیروزی انقلاب آفات جدایی ارتش از ملت را بیان کرده و ارتش را برای پیوستن به ملت و آمدن به آغوش ملت فرا خوانده و سرانجام پس از پیروزی انقلاب با ایستادن در مقابل تفکر جدایی ارتش از ملت وابسته بودن ارتش به بیگانگان عدم توانایی ارتش در پاسخگویی به تهدیدات خارجی و... به شایستگی مدیریت و فرماندهی ارتش را در اختیار گرفتند و تمام توان ارتش را حفظ نموده و توطئه هایی را که برای از کار انداختن انقلاب و خالی کردن ظرفیتهای نظامی آن درحال شکل گیری بود خنثی کردند.
کافی است بدانیم کسانی که در سالهای اولیه پیروزی انقلاب شعار انحلال ارتش را سر می دادند همانهایی بودند که می خواستند با انحلال ارتش و در اختیار گرفتن سلاحها به جان مردم افتاده و در صدد سقوط نظام برآیند ولی پیام امام در روز 29 فروردین 1358 روحیه ای به ارتش داد و عزت و اقتداری را در میان ارتشیان ایجاد کرد که مردم در آن روز که شاهد نخستین رژه نیروهای مسلح آزاد شده از اسارت بیگانگان در خیابانهای کشور بودند فریاد می زدند : « ارتش برای ملت » و ارتشی ها هم پاسخ می دادند : « ارتش فدای ملت » و امام به این صورت به همه توطئه ها پایان داده و نگرانی های احتمالی مردم را برطرف کرده و ملت را پشتیبان ارتش قرار داده و از نظر روانی فاصله ای که بین مردم و ارتش در زمان حکومت رژیم شاهنشاهی برای رو در رو قرار دادن ارتش با مردم ایجاد شده بود برطرف کرده و مردم به این احساس شیرین دست یافتند که از این پس یک ارتش برآمده از اراده و خواست ملی در اختیار دارند که باید تقویت شود تا بتواند از کشور در مقابل تهدیدات خارجی دفاع کند.
از این رو ارتش جمهوری اسلامی ایران به نیرویی تبدیل شد تحول یافته به رشد و کمال رسیده و دارای مشخصه هایی در تضاد و تعارض کامل با ارتش سابق و متفاوت با ارتش های موجود در جهان .
این ارتش توانست با قرار گرفتن در کنار نیروهای مردمی که در قالب بسیج و سپاه برای دفاع از انقلاب سازماندهی شده بودند تهاجم بزرگ دشمنان انقلاب در هشت سال جنگ تحمیلی را به خوبی دفع کند و با تقدیم کردن حدود 50 هزار شهید در دوران دفاع مقدس تبلیغات مسموم برخی عناصر مزدور را که می خواستند نقش ارتش را در دوران دفاع مقدس کم رنگ کنند نقش بر آب نماید.
امروز به برکت همان مدیریت داهیانه امام خمینی است که ارتش جمهوری اسلامی ایران توانسته به قدرت اول در میان ارتش های منطقه تبدیل شود و در مسیر خدمت خالصانه به ملت و صیانت و حراست از استقلال و تمامیت ارضی ایران اسلامی حرکت کند. امروز روحیه خودباوری و خودکفایی که دمیدن روح معنوی در میان فرزندان غیور این مرز و بوم توسط بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران بود و ادامه آن توسط رهنمودهای فرمانده معظم کل قوا ارتش جمهوری اسلامی ایران توانسته از طریق بالا بردن روحیه معنوی و اعتماد به نفس و با مجهز کردن خود به سلاحهای پیشرفته و با افزایش توان بازدارندگی قدرتهای استکباری و مزدوران منطقه ای آنها را به هراس افکند.
امروز درسی که ارتش ما از امام و احیاگر خود گرفته در این رمز حیاتی نهفته است که باید با افزایش قدرت بازدارندگی خود به حصن حصین انقلاب تبدیل شود و به پشتوانه حماسه های دیروز قدرتمندی امروز را بیافریند به گونه ای که دشمنان انقلاب هرگز به فکر تعدی و تجاوز به میهن اسلامی نیفتند و از دیگر سو به دیگران بفهمانند که برتری ارتش ما فقط به سلاح و تجهیزات جنگی نیست بلکه به نیروی انسانی متعهد مومن و فداکاری است که در راه حفظ دین و صیانت از وطن آماده هرگونه جانفشانی است.
روز ارتش جمهوری اسلامی ایران مبارک باد عنوان یادداشتی است از روزنامه کیهان که در آن می نویسد:
29 فروردین ماه به فرمان امام خمینی (ره) به نام ارتش جمهوری اسلامی نامگذاری شده است، ارتشی که سرافرازانه نه تنها در برابر رژیم بعث عراق در کنار برادران سپاه ایستاد بلکه امروز هم با گذشت حدود 22 سال از قبول قطع نامه 598 و آتش بس در مقابل عراق هنوز محکم و استوار در مرزها و مناطق عملیاتی حضور دارند و به حفاظت از این خاک و بوم می پردازند.امیر سرتیپ محمد حسن باقری معاون هماهنگ کننده نیروی زمین ارتش جمهوری اسلامی میزبان ما در این ایام بود تا کمی از خود و رشادت های ارتش جمهوری اسلامی بگوید. او با سمت فرمانده گروهانی پس از دانشگاه افسری وارد جنگ شده است و در عملیات های بدر و قادر مجروح شد. در سال 63 و پس از پایان دوران دانشجویی ازدواج کرده است و وقتی از این موضوع از او پرسیدم لبخند شیرینی به شیرینی تمام این 26 سال زندگی زد و گفت همسرم همیشه همراهم بوده است و به نوعی کوله پشتی اش روی دوشش بوده و مرا همراهی کرده است. شهادت آبشناسان که فرمانده لشکرش بوده تلخ ترین خاطره دوران دفاع مقدس و رحلت امام تلخ ترین خاطره بعد از دفاع مقدسش است که هیچگاه این تلخی برایش کم نشده است. گفتگوی ما گرچه به طول انجامید اما بسیار
صمیمی بود و شاهد سخنانی نو در موضوعات مختلفی از زبان این فرمانده دلاور بودیم .
در بیان تاریخ جنگ کم کاری نشده ولی حق مطلب هم ادا نشده است.
تاکید مقام معظم رهبری بر بحث زنده نگهداشتن دفاع مقدس یک تکلیفی را برای تمام آحاد کسانی که در حوزه فرهنگ و رسانه فعالیت می کنند و به نوعی نقش آفرینی می کنند، ایجاد کرد و این تکلیف وظیفه ما را هم سنگین تر کرد تا اگر کاستی هایی هم بوده است از این به بعد کاستی ها را نداشته باشیم و به همین دلیل هم ما به عنوان یکی از سازمانهای نیروی مسلح که بطور مستقیم در این جنگ حاضر بودیم و هم شما به عنوان رسانه و هم بسیاری از سازمانها و نهادهایی که توان این کار را دارند وظیفه دارند تا این تاریخ را به خوبی به نسل های بعد منتقل کنند.
البته در این زمینه کم کار نشده اگرچه حق مطلب به خوبی ادا نشده است زیرا کار، کار بزرگی است.
دفاع مقدس یک تاریخ است؛ 8 سال یک عمر؛ 8 سال در 1300 کیلومتر خط مرز و همه عقبه کشور! چراکه این طور نبود که تمام جنگ مثلا در پیشانی جبهه مثل منطقه فکه باشد بلکه فردی هم که در خراسان جنوبی در شرقی ترین نقطه کشور در پشتیبانی جنگ نقش داشته است هم در این جنگ سهم داشت.
در جنگ ما همه آحاد مردم نقش داشتند، در واقع نیروهای مسلح به معنای واقعی یک نیروهای مردمی بودند و با همه توان به صحنه آمده بودند در نتیجه این کار آنقدر بزرگ است که هرچه بگوییم باز کم گفتیم.
نباید فکر کنیم در این جور کارها فقط یک دستگاهی متولی کار است یعنی نباید تصور شود که فقط ارتش یا سپاه که مستقیما در جنگ بودند وظیفه دارند، تاریخ جنگ رابیان کنند و به آیندگان منتقل کنند بلکه دستگاهی مانند آموزش و پرورش هم این وظیفه را دارد که در نوشته ها و کتاب هایش این تاریخ را زنده نگه دارد و یا دانشگاه ها در قالب موضوعات پژوهش و تحقیق باید دانشجویان را به این کار وادارد؛ رسانه هم این نقش را دارد چون اگر این مطالبه فقط از ارتش یا سپاه باشد قطعا نمی توان حق مطلب را ادا کرد .
یادداشت در بخش دیگری ادامه می دهد:زمانی زدن پل بر روی رودخانه ای مانند اروند از همین افرادی پدید آمد که سنگر خود را بخوبی تشخیص داده بودند و امروز هم سد ها و بسیاری از سازندگی ها را انجام می دهند.زمانی در جنگ آخرین دستاورد های نظامی دنیا در اختیار دشمن ما قرار گرفته بود به طوری که سامانه های ضد هوایی هاگ ما که ساخت آمریکا بود دیگر جواب مدلهای جدید هواپیما را نمی داد و اگر روشن می شد خودش بعنوان هدف شناسایی و منهدم می شد لذا مغز ها بکار افتاد تا این اشکالات مرتفع شوند و همین ها مبنایی شد که سامانه های ما امروز بهینه شده است و با آنچه که آمریکا به ما واگذار کرده بود کاملا متفاوت است .
نیروی زمینی در حوزه مستند کردن تاریخ جنگ اقدامات موثری انجام داده است
جنگ ما سالها حرف برای گفتن دارد، از جنگ جهانی دوم هم اکنون حدود 60 سال می گذرد و هنوز هم اروپا و آمریکا برایش فیلم می سازد و شاید به هزاران ساعت فیلم برسد که البته در آنها بیشتر پیروزی متفقین را نشان می دهد درحالی که متفقین تنها در دو سه سال آخر پیروز بودند و در سه چهار سال اول متفقین همواره شکست خوردند ولی تنها شکست آلمان را نشان می دهند.
همچنین در تمام کشورها و در تمام شهرهای درگیر جنگ جهانی دوم مقبره سربازان گمنام وجود دارد و یکی از بزرگترین یادمانهایی که رؤسای کشور ها رابرای نثار گل به آنجا می برند همین مقبره سربازان گمنام است لذا باید گفت که جنگ برای همه کشورها و همه ملت ها یک تاریخ است و برای ما یک امر ویژه است زیرا زمان تحمیل و شرایط تحمیل و دیگر عوامل آن را ویژه کرده است از جمله اینکه بنابر اسناد می توان گفت که این جنگ یک جنگ جهانی بود ما از حدود 22 کشور اسیر داشتیم، در اواخر جنگ هم که آمریکایی ها به طور مستقیم وارد جنگ شدند در حالی که ما با عراق رو در رو بودیم.
یادداشت در بخش دیگری می افزاید:دشمن برای جنگ از سال 57 زمینه سازی کرد.
نباید نادیده بگیریم که جنگ وقتی شروع می شود که از قبل از آن خود دشمن و عناصر وابسته به دشمن زمینه سازی آن را انجام داده بودند و اینطور نیست که فی البداهه در شهریور 59 جنگ شروع شده باشد خیلی از
زمینه هایی که لازمه شروع جنگ بود و به زعم دشمن زمینه ساز موفقیت دشمن بود از قبل پیاده شده بود.
طرح یکساله کردن سربازی که طی آن حدود 200 هزار نفر از بدنه ارتش جدا شدند یکی از این زمینه سازی ها بود در حالی که هنوز جنگ شروع نشده نبود. وزیر دفاع دولت موقت، آقای مدنی فکر کنم در زاهدان پس از بازدیدی که داشت سربازی را یکساله اعلام کرد .خب ارتش در کشور ما قاطبه اش نیروی وظیفه است و نیروی زمینی که باید از مرزهای پاسداری کند با دو اتفاق مهم روبرو شد یکی اینکه سربازان با تجربه از بدنه ارتش جداشدند و دوم اینکه 50 درصد سربازان کم می شوند و سربازان نیروی زمینی از 400 هزار نفر به 200 هزار نفر رسید که نمی توان آن را یک امر تصادفی دانست.
همچنین لغو قراردادهای نظامی و تسلیحاتی در دولت موقت در اول انقلاب که با توجه به وابستگی ارتش از لحاظ تسلیحات به خارج خسارات زیادی به بدنه نیروهای نظامی وارد کرد و یا طراحی کودتای نوژه که دشمن امیدی به پیروزی نداشت اما در بی اعتمادی مردم نسبت به ارتش تاثیرگذار بود و یا راه اندازی جنگ داخلی که دست به دست هم داد تا ارتش را تضعیف کند و به همین دلیل است که مرحوم ظهیرنژاد(فرمانده سابق ارتش) در مورد جنگ می گوید که یگان های ارتش با تمام توان در صحنه حاضر می شوند اما نفراتی برای چیدن در مقابل دشمن وجود ندارد.
من به عنوان یک محقق و نه به عنوان یک مسئول به روایت اسناد می گویم که اگر از شهریور 59 تا دو سه ماه اول جنگ عملکرد یکان های قلیل نیروی زمینی را در جنوب که بررسی کنیم با احترام به نقش نیروهای مردمی که در همه دوران های جنگ قابل ستایش است می بینیم که با 4 گردان در خرمشهر نقش بی بدیل داشتند اما متاسفانه کمتر از این نقش سخن گفته می شود .
در خرمشهر 2 گردان فقط دانشجویان دانشگاه افسری حاضر بودند و این گردان ها شهید و اسیر دادند و خرمشهر وقتی سقوط می کند که دانشجوی دانشگاه افسری امام علی(ع) فعلی در خرمشهر اسیر می شود یا گردان تفنگداران دریایی خرمشهر حضور دارد.
فرماندهان ارتش و سپاه، فرماندهانی هستند که در کوران عملیات ها رشد کرده اند و فرمانده شدند جنگ را تجربه کردند، عملیات ها و بمباران ها را دیدند و با دشمن نبرد کردند که این تجربه در هیچ آکادمی و دانشگاه نظامی دنیا آموزش داده نمی شود بنابراین ارتش امروز هم از بابت تجربی و هم از بابت تجهیزات و از همه اینها مهمتر بنابر تعریفی که قانون اساسی از ارتش دارد و آن را ارتشی مکتبی و مردمی معرفی می کند امروز به تمام معنا ارتشی مردمی مکتبی و ولایی است کارکنان ما در ارتش و به ویژه نیروی زمینی در هر لحظه که نیاز باشد از آقا به یک اشاره از ما به سر دویدن. عمق این آمادگی در دل و رگ و پوست همه نیروهای نظامی نهفته است چراکه ما در زمان جنگ هم بسیاری از کاستی خود را با نیروی ایمان جبران کردیم الان هم در برابر دشمنان آنچه که ما را یک سر و گردن بالاتر نگه می دارد همین برتری روحی و روانی و انگیزه ای است لذا خوشحالم عرض کنم ارتش امروز مهیا پا در رکاب و آموزش دیده و محک خورده است و قابل مقایسه با ارتش اول انقلاب نیست و قطعا نگاه ما در آینده هم رو به تعالی است.
بخشی دیگری از یادداشت به این موضوع می پردازد که وقتی سربازی می بیند که نماینده امام در کنارش است دیگر سر از پا نمی شناسد و ادامه می دهد:
شاید یکی از مواردی که در جنگ کمتر گفته شده باشد نقش مقام معظم رهبری در جنگ است در حالی که در اولین روزهای جنگ در صحنه های جنگ در کنار رزمندگان حضور داشت نه فقط به عنوان فرمانده و در بعضی جاها شرکت می کند به عنوان رزمنده. در منطقه نبرد فولاد خوزستان ایشان پیشروی
می کنند، خب رزمنده ای که می بیند یکی از مسئولان ارشد نظام و روحانیت در کنار اوست دیگر سر از پا نمی شناسد یعنی این حرکت هم حرکت آفرین بود برای رزمندگان در حضور و نقش آنها و ماندگاری در جبهه.
شناخت لشکریان عقل و جهل عنوان یادداشتی است از روزنامه رسالت که در آن می خوانید:
کتاب "شرح جنود عقل و جهل" از آثار گرانقدر امام خمینی(ره) مشتمل بر مباحث عرفانی، فلسفی و کلامی است. "امام راحل از جایگاه رفیع علم و عمل و با تبحر در علوم عقلیه و نقلیه و استجماع توشه کافی از فقه اکبر و فقه اصغر به شرح نورانی جنود رحمان و شیطان پرداخته و در تبیین لطایف نهفته در آن گوی سبقت از صاحبان کتب عرفانی و اخلاقی و شرح حدیث ربوده و از نفس قدسی روح الهی در آن چنان دمیده که قلب سالک را مطمئن و قدم او را راسخ کند... چرا که راهیابی به بارگاه کلمات قدسی ایشان بدون اجتهاد در عرفان نظری و فلسفه الهی و جهد وافر در تفقه مغزای کلام و جهاد در راه محبوب و جحود غیر او، میسور نیست".
حضرت امام در مقدمهای که بر کتاب شرح حدیث جنود عقل و جهل نوشتهاند، هدف از تألیف آن را چنین بیان میفرمایند:
"چون احادیث شریفه اهل بیت عصمت و طهارت علیهمالسلام را که خلفاء رحمان و خلاصه بنیالانسانند، روحانیَّت و نورانیَّتی است که در دیگر کلمات و احادیث یافت نشود؛ بلکه نور کلام حق از گریبان احادیث آنها تجلّی فرموده؛" قُلْ کُلٌّ یَعْمَلُ عَلی شَاکِلَتِهِ" (اسراء/ 84). از این رو از کلمات حضرات معصومین علیهمالصّلوه والسلام، که از ارواح متعلقه به عالم قدس و نفوس منقطعه به حضرت انس صدور یافته، به "حبلِ ممدود بین آسمان و زمین" تعبیر میتوان [کرد]. چه که سروران ما علیهمالسلام آنچه در ارشاد خلق و اصلاح مخلوق بیان میفرمودند، از سرچشمة علم کامل لدُنّی رسول اکرم است که از صراح وحی الهی و علم ربّانی بوده و از قیاسات و اختراعات، که ساخته به دست تصرّف شیطان است، عاری و بری است و همان طور که درباره رسول اکرم (ص) وارد است که: "مَا یَنْطِقُ عنِ الْهوی إنْ هوَ إلاَّ وَحْیٌ یُوْحَی" (نجم / 3 ـ 2)، در حضرات ائمه هدی جاری و ساری است؛ چنانچه در احادیث شریفه بدان اشارت است لهذا این قاصر را به خاطر افتاد که حدیث شریفی که در کافی شریف، مشتمل بر "جنود عقل و جهل" است و متضمّن اُمّهات فضایل و رذایل است، به قدر میسور و به طریق
اجمال شرح کنم؛ شاید مؤمنی را از آن نفعی حاصل آید و این خود موجب جبران نقایص قاصر شود و مشتمل نمودم این و جیزه را بر مقدمهای و چند مقاله و یک خاتمه".
حضرت امام، بعد از مقدمه، "مقاله اولی" را به "نقل حدیث شریف تیمناً و تبرکاً" اختصاص میدهد. لازم به توضیح است که حدیث جنود عقل و جهل را "سماعه بن مهران" از امام جعفر صادق(ع) نقل کرده است و امام آن را از "الکافی" مرحوم کلینی نقل میکند و بعد ذکر متن عربی حدیث، در ترجمه آن مینویسد:
"سماعه بن مهران گوید که، من نزد ابوعبدالله جعفربن محمد علیهالسلام بودم و در نزد او جماعتی از دوستانش بودند، از عقل و جهل سخن جریان یافت، حضرت صادق علیهالسلام فرمود: عقل و لشکر او و جهل و لشکر او را بشناسید تا هدایت شوید.
سماعه میگوید، من گفتم: فدای تو گردم ما چیزی نمیشناسیم، مگر آنچه را که تو به ما بشناسانی.
آن حضرت فرمود: همانا خدای تعالی آفرید عقل را و آن اول مخلوق از عالم ارواح است، از طرف راست عرش از نور خود پس به او گفت: رو برگردان، او رو برگردانید. پس از آن به او گفت روی بیاور، روی آورد. فرمود خدای تعالی؛ آفریدم تو را آفریده بزرگی و کرامت دادم تو را بر جمیع مخلوقات خود.
فرمود حضرت صادق (علیهالسلام)، پس از آن خدا خلق فرمود جهل را از دریای شور تلخ تاریک. پس گفت به او پشت کن، پشت نمود. پس از آن گفت به او روی آور، روی نیاورد. فرمود به او، سرکشی کردی پس دور نمود او را.
پس از آن، قرار داد از برای عقل هفتاد و پنج لشکر. چون جهل دید آنچه را که حق به او اکرام کرد عقل را و آنچه را عطا فرمود به او، (پس) عداوت او را در نهاد خود گرفت.
پس جهل گفت: ای پروردگار! این آفریدهای است مثل من؛ آفریدی او را و تکریمش فرمودی و قوتش دادی و من ضد اویم و نیست برای من توانایی به او. به من نیز عطا کن از لشکر، مثل آنچه به او عطا فرمودی.
فرمود: آری، پس اگر بعد از این گناه کردی، تو و جند تو را از رحمت خود خارج کنم. گفت: راضی شدم. پس عطا فرمود به او هفتاد و پنج لشکر.
بعد حضرت صادق (علیهالسلام) شروع فرمود به شمارش جُند عقل و جهل که پس از این به تفصیل، ان شاءالله به بیان آنها پردازیم و ما ناچار، بر خلاف میثاق خود که در اول این رساله اشارت به آن نمودیم، که تعرّض به مطالب علمیّه نکنیم، به بعض نکات علمیه صدر این حدیث، که جز این طریق راهی ندارد، با اختصار و اجمال اشارتی مینماییم". حضرت امام درباره تحدید جنود عقل و جهل به عدد " هفتاد و پنج " مینویسد:
"تحدید جنود عقل و جهل را به این عدد خاص، از قبیل تحدید به کلیات و مهمات است نه آنکه جنود آنها به طریق بسط و تفصیل، عبارت از همین هفتاد و پنج باشد و لهذا در مقام تفصیل و تعدید، بیشتر از هفتاد و پنج تعدید شده است؛ گرچه میتوان بعضی از جنود را به بعض دیگر برگرداند تا عدد به هفتاد و پنج برگردد ولی از ملاحظه آنچه گفته شد، محتاج به این تکلیف و زحمت نیست. مثلاً خیر که وزیر عقل است و شر که وزیر جهل است، از امّهات فضایل و رذایل هستند که جمیع آنها برگشت به این دو کنند، معذلک در حدیث شریف، از جنود شمرده شده، در مقابل سایر جنود و همین طور عدل و جور را که از جنود شمردهاند، از امهات هستند که بسیاری از جنود تحت آن دو ملکه هستند و بسیاری از جنود نیز شمرده نشده و نکته اصلی آن، آن است که لسان انبیا و اولیا بلکه لسان قرآن شریف نیز، چون سایر مصنفان و مؤلفان نیست که در صدد فحص و تفتیش و بحث و جدال در اطراف مفهومات کلیه و در مقام تشقیقات و حصر و تعدید باشند که خود این امور از حجب غلیظه سیر الیالله است و باز دارد پیاده را ز سبیل".
حضرت امام خمینی (ره) بعد از ذکر حدیث، "در بیان شمهای از حقیقت عقل و جهل و بیان مراد حدیث" مینویسند:
"بدان که عقل و جهلی را که در محضر موالیان مورد بحث بود، به حسب ظاهر، عقل و جهلی است که در انسان است که آن قوة عاقله، یعنی قوة روحانیهای است که به حسب ذات، مجرّد و به حسب فطرت، مایل به خیرات و کمالات و داعی به عدل و احسان است، و در مقابل آن، قوة واهمه است که فطرتاً، تا در تحت نظام عقلی نیامده و مسخَّر در ظلِّ کبریایِ نفس مجرد نشده، مایل به دنیا ـ که شجرة خبیثه و اصل اصول شرور است ـ میباشد و پس از این ـ ان شاءالله ـ ذکری از این دو پیش میآید و اما عقلی که در لسان شریف حضرت صادق (علیهالسلام) از آن اسم برده شده ـ به مناسبت خصایصی که برای او ذکر شده از قبیل اینکه اوّل خلق از روحانیین است ـ عقل کلی عالم کبیر است که باطن و سرّ و حقیقت عقول جزئیه است و به فهم آن حقیقت، آنچه مورد نظر آنان بوده نیز معلوم شود و آن جوهری است نورانی مجرد از علایق جسمانی، و اول مخلوق از روحانیین است و تعیُّنِ اوّلِ فیض مقدس و مشیّت مطلقه است و کینونت عذبیّه ماء است و نور نبیِّ خَتمی در عالم تخلیق و ابداع است و انکار آن موجب و مستلزم انکار بسیاری از ضروریات عقل و دین است؛ از قبیل تصوّر اشرف از واجب تعالی در نظام وجود، و تحدید
واجب ـ جلَّت قُدرته ـ و تجسیم آن ذات مقدس، و راه یافتن جهل و عجز و بُخل در آن ساحت مقدس و امثال آن، که تعدیدش موجب تطویل است؛ فضلاً از بحث و تحقیقش. گرچه آنان که منکر آنند از بزرگان محدّثین، توجه به توالی فاسده و لوازم باطلة آن نداشتهاند؛ زیرا که این از لوازم خفیّهای است که با ممارست در علوم حقیقیه توحید و تجرید ظاهر شود و اهل حدیث و ظاهر از آن ذاهل و غافل بودند، لهذا در دامن قدس و طهارت آنها نقصی وارد نشود؛ زیرا که گمان نمودهاند که قول به عالم عقلی و مجرّد، مستلزم نفی حدوث عالم است؛ با آنکه بعضی از محققین و اکابر بزرگ، تشمیر ذیل تحقیق فرموده و اثبات حدوث زمانی عالم نموده، به طوری که منافی با قواعد توحید و تنزیه و تقدیس حق ـجلّ و علا ـ نباشد و ما ـبحَمدالله و حُسن عنایته ـ به وجهی مناسبِ مسلکِ اهل معارف و اصحاب قلوب، اثبات حدوث زمانی همه عوالم غیب و شهادت نمودیم که بیان آن با مقدّماتش، محتاج به افراد رسالة جداگانه است؛ "لَعَلَّ اللهَ یُحْدِثُ بَعْدَ ذلِکَ أمْراً" (طلاق/ 1) و توفیقی عنایت فرماید که به آن نایل شویم با آنکه، آن نحو حدوثی که بعض محدثین بزرگوار به مِلیّین نسبت دادهاند از ساحت آنها دور، و
قول آن مستلزم چندین محذور است که هر یک اساس تنزیه و توحید را متزلزل میکند و ایشان از آن غفلت داشتهاند.
بالجمله، ثبوت عقل مجرد، بلکه عوالم عقلیه، موافق احادیث اهل بیت عصمت و اشارات بعض آیات شریفه الهیه و ضرورت عقول اُولواالألباب و نتیجه ریاضات اصحاب معارف است و این جوهر مجرد، عقل عالم کبیر است و در لسان بعضی، از آن به "آدم اوّل" تعبیر شده و این غیر آدم ابوالبشر است، بلکه روحانیت آدم علیهالسلام؛ ظهور آن است.
و در مقابل این حقیقت نورانیه، حقیقت دیگر است که آن "وهم کل" است در انسان کبیر، که به حسب فطرت و جبلّت، مایل به شرور و فساد و داعی به اُغلوطه و اختلاق است و آن بعینه، حقیقتِ ابلیس الابالسه و شیطان بزرگ است، که سایر شیاطین و ابالسه از بروزات و مظاهر آن است و از برای این حقیقت تجرّد است، تجرّد برزخیِ ظلمانی، نه تجرد عقلانی نورانی؛ چنانچه پیش اصحاب معرفت و یقین روشن و واضح است".
حضرت امام خمینی (ره) در "مقاله" بعدی، "در شمهای از خصایص و صفات این دو حقیقت عقلیه و جهلیه، به حسب آنچه در این حدیث شریف به آن اشاره فرموده" بحث کرده و خیر، ایمان، تصدیق، رجا، عدل، رضا، شکر، توکل، رأفت، رحمت، علم، فهم، عفت، زهد، رفق، رهبت، تواضع، تُؤَدَه، حلم، صَمت، استسلام، تسلیم، صبر و صفح را به عنوان جنود عقل نام برده و در مورد هر کدام به تفصیل بحث کرده است.
اختصاص کتابی با این حجم از مطالب و مباحث و بحث و بررسی پیرامون عقل و جنود آن، نشان دهنده اوج مقام و منزلت عقل در اندیشه حضرت امام است. طرح و بحث جنود عقل و جهل که بدین صورت از سوی حضرت امام صورت گرفته، در نوع خود کمنظیر است و امام با پرداختن به جنود و یاران عقل، در واقع تصویری از "حیات معقول" را به نمایش میگذارد و با برشماری یاران عقل، در واقع می خواهد این حقیقت کلی را نشان دهد که عقل، پایه و اساس همه فضایل و خوبی هاست و بدون بهره گیری از آن نمی توان به حیات معقول و طیبه نایل آمد.
محرومین قدرت شطانی طاغوت را شکستند عنوان مطلب امروز ستون در مکتب امام از روزنامه کیهان است که در آن می نویسد:
برای ما و برای هیچ کس پوشیده نیست که آن طبقه ای که این نهضت را به ثمره رساندند،آن طبقه مرحم از زن و مرد بود- ما- اینهائی که در خیابان ها ریختند و با صدای الله اکبر و با مشت فشرده و با اینمان،اعتنا ء به قدرت های شیطیانی نرکدند،هیمنن زن های محترم و مردهای عزیز محترم بودند که از طبقه محروم در آن رژیم بودند،اینها بودند که توانستند این قدرت شیطانی را بشکنند و این سد را خرد کنند. و اینها هستند که از این به بعد باز تکلیف دارند یعنی همه تکلیف داریم.