جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

امام خمینی و انقلاب اسلامی در رسانه ها

امام خمینی و انقلاب اسلامی در رسانه ها "عنوان گزارش روزانه ای خواهد بود که در آن هر روز آخرین مطالب رسانه های مکتوب درباره حضرت امام خمینی (س) و انقلاب اسلامی منعکس می شود .در این ستون فارغ از تایید یا رد محتوای مطالب منتشر شده در رسانه ها تنها به انعکاس و اطلاع رسانی این مطالب که تنها درباره امام خمینی و انقلاب اسلامی است ،می پردازیم

کد خبر: ۱۴۳۰۰
امام خمینی و انقلاب اسلامی در رسانه ها
امام خمینی و نقد سکولاریسم عنوان یادداشتی است از روزنامه جمهوری اسلامی که بخش هایی از آن را می خوانیم:
درباره دیدگاه حضرت ا مام خمینی (ره ) باید گفت که از نظر شناختی عقلانیت در جهان بینی دینی فراتر از ادراکات حس و تجربه حقیقت محور است و بنیادین . بدین معنا که نه تنها عقل شهودی و قدسی را انکار نمی کند بلکه معتقد به وجود حقایق ثابت است . جهان منحصر به عالم مادی نیست و مسلم است که حقایق از منظر حضرت امام (ره ) با توجه به جهان بینی توحیدی وی فراتر از حس و تجربه است . از این رو عقلانیتی از جنس دینی برگرفته از حقایق برتر است . حضرت امام خمینی (ره ) در نامه تاریخی خود به گورباچف ضمن نقد معیارهای شناختی سکولار جهان بینی توحیدی را شامل حس و عقل می داند البته عقل نه بدان معنا که در بررسی سکولاریسم به آن پرداخته شد.
« مادیون معیار شناخت و جهان بینی خود را حسی می دانستند و چیزی را که محسوس نباشد از قلمرو علم خارج دانسته هستی را همتای ماده می داند و چیزی را که ماده ندارد موجود نمی دانند. قهرا جهان غیب مانند وجود خداوند تعالی و وحی و نبوت و قیامت را یکسره افسانه می داند و درحالی که معیار شناخت حقایق در جهان بینی الهی اعم از حس و عقل می باشد و چیزی که معقول باشد داخل در قلمرو علم می باشد اگرچه محسوس نباشد. لذا هستی اعم از غیبت و شهادت است و چیزی که ماده ندارد نمی تواند موجود باشد و همان طور که موجودی مادی به مجرد استناد دارد شناخت حسی نیز بر شناخت عقلی متکی است » (نامه به گورباچف ). بنابر این جهان بینی توحیدی شاخصه عقلانیت دینی در سطح شناخت فراتر از حس و تجربه مبتنی بر وحی و حقایق ثابت است و شناخت عقلانی در پرتو وحی متبلور می شود.
باید گفت برخلاف عقلانیت سکولار که مبتنی بر جدایی « دانش از ارزش » حذف اخلاق والای انسانی تجزیه وحدت حیات معقول و تجزیه وحدت شخصیت است در عقلانیت دینی اخلاق مفسر معقول آدمی و عامل پیروزی انسان بر صفات حیوان است . هیچ انبساط و نشاطی نمی تواند با آن ابتهاج و سروری که در دوران انسان های اخلاقی به وجود می آید برابری کند. احساس تکلیف مبتنی بر فضیلت های اخلاقی عالی ترین حسی است که در دورن بشر شکوفا می شود. اگر اخلاق والای انسانی را حذف کنیم با موجود پیچیده و خطرناکی روبرو خواهیم شد که خود را انسان نامیده است .
از این روست که حضرت امام خمینی (ره ) باتاسی به سیره حضرت رسول (ص ) و توضیح حدیث مبارکی انی بعثت لاتمم مکارم الاخلاق می فرمایند : « غایت بعثت و نتیجه دعوت خاتم الانبیا(ص ) اکرام مکارم اخلاق است . و در احادیث شریفه مجملا و مفصلا به اخلاق پیش از هر چیز ـ بعد از معارف ـ اهمیت دادند... و اهمیت آن بیش از آن است که ما از عهده بیان حق آن برآییم . این قدر معلوم است که سرمایه حیات ابدی آخرت حصول اخلاق کریمه و اتصاف به مکارم اخلاق است و آن بهشتی که به واسطه کرایم اخلاقی به انسان عطا می شود که بهشت صفات است .
در عقلانیت دینی حضرت امام خمینی (ره ) انسانیت انسان وقتی اعاده می شود که در حصول اخلاق کریمه کوشا باشد. اسلامی که حضرت امام خمینی (ره ) مفسر آن است بر حقیقتی متعال اندیش استوار است که به نظر حضرت امام (ره ) ماده گرایان سکولار از آن رو که اخلاق و مکارم را از وجود انسان حذف می کنند در نگرش معرفتی : « با دیدی مادی و محاسبات غلط به این پدیده الهی می نگرند و ارزش ها را با دیدهای خود در سلطه جویی و استضعاف ملت های دیگر می بنند » .
سومین و عادی ترین سطح عقلانیت در اسلام عقلانیت ابزاری و عقل معیشت اندیش است . عقلانیت در سطح عمل از آنجا که با معیشت و زندگی انسان ها مرتبط است به عقل معاش هم تعبیر شده است . در واقع در چارچوب عقلانیت معیشت محور است که در عقلانیت سکولار همه چیز رنگ و بوی مادی می گیرد و مشوق استحصال هرچه بیشتر سود و تمتع فارغ از سود و زیان اخروی می شود. نفس در عقلانیت سکولار سود و تمتع را به هر قیمتی طلب می کند در حالی که عقلانیت دینی علی رغم بها دادن و به رسمیت شناختن لذایذ و منافع آدمی به نوعی تعادل در ملاحظات ناظر به دنیا و آخرت دعوت می کند و انسان ها را به ابعاد وسیع تری از سود و زیان توجه می دهد. اسلام ضمن توجه و اهتمام به تمتعات دنیوی انسان را متوجه سود و زیان اصیل می کند. در اینجاست که عنصر مسئولیت متبلور می شود که از نظر حضرت امام خمینی (ره ) دقیقا عنصری عقلانی است و سعادت و کمال به حدی در نزد وی حقیقی جدی و عینی است که بی توجهی به آن عین سفاهت و جنون خواهد بود : « سعادت و کمال انسان و جوامع تنها در گرو اطاعت از قوانین الهی است که توسط انبیا به بشر ابلاغ شده است و انحطاط و سقوط بشر به علت سلب آزادی او و تسلیم در برابر انسان ها است . بنابراین انسان باید علیه این زنجیرها قیام کد » .
یادداشت در ادامه به بیان نظرات حضرت امام خمینی(ره) در خصوص خصوصی شدن عرصه دین می پردازد و می نویسد:
یکی دیگر از شاخص های سکولاریسم رویکردی فردگرایانه به دین است که کارکرد آن را در عرصه های خصوصی زندگی بشر می داند نه عرصه عمومی و اجتماعی بنابراین مذهب و دیانت به رابطه ای شخصی میان انسان و خدا تقلیل می یابد.
خصوصی شدن دین در ایران جریانی سیاسی بود که در تضاد با فقاهت سکولارهای معروف ماقبل یا در جریان انقلاب مشروطه مانند آخوندزاده و ملکم خان متاثر از جنبش پروتستانیسم بیان و ترویج کردند. از این رو حضرت امام خمینی (ره ) با شیطانی خواندن این جریان به تبیین این مسئله و رابطه آن با سیاست می پردازد : « اخیرا هم که راه شرق و غرب به دولت های اسلامی باز شد این امر در اوج خودش قرار گرفت که اسلام یک مسائل شخصی بین بنده و خداست و سیاست از اسلام جداست و نباید مسلمان در سیاست دخالت کنند و نباید روحانیون وارد سیاست شوند آن ها در همان مسجدها محبوس باشند و همه کارشان این باشد که بروند نماز بخوانند و چند کلمه هم دعا کنند و برگردند منزل . این یک نقشه ای بوده است که از صدر اسلام ریشه دارد و امروز که دولت های شرق و غرب در مقابل اسلام ایستاده اند به اوج خود رسیده است » .
حضرت امام خمینی (ره ) ضمن بیان تفاوت معنا و کارکرد مذهب در فرهنگ اسلامی مذهب را نه یک رابطه تقلیل یافته شخصی مابین انسان و خدا بلکه آن را جامع سیستم و نظام اجتماعی اقتصادی سیاسی و فرهنگی می داند که برای همه ابعاد و شئون گوناگون زندگی انسان برنامه دارد. « مذهب اسلام از هنگام ظهورش متوفی نظام های حاکم در جامعه بوده است و خود دارای سیستم و نظام اجتماعی اقتصادی و فرهنگی است که برای تمامی ابعاد و شئون زندگی فردی و اجتماعی قوانین خاصی دارد. » البته می توان جامعیت دین را با توجه به تعدد ساحت های وجودی انسان تبیین کرد. انسان ساحت های متعدد دارد که باید همه آن ها را بپرورد و رشد دهد. همه ادیان الهی به ویژه اسلام با هدف پرورش این ابعاد پایدار شده اند و خداوند و با آگاهی از همه نیازهای بشر در هر زمان دینی جامع فرو فرستاده است تا انسان به هدف کمالی خود نائل شود : « انسان چون یک مجموعه است که احتیاج به همه چیز دارد انبیا آمده اند که آن همه احتیاجات انسان را هرچه احتیاج دارد انسان ـ برای انسان بیان کنند که انسان اگر عمل بکند به سعادت تمام می رسد » .
بدین ترتیب همه ادیان در زمان خود جامع بوده اند و همه پیامبران آنچه را مردمان به آن نیاز داشته اند بیان کرده اند. « انبیا هم همان چیزهایی که مربوط به روح و مربوط به مقامات عقلیه و مربوط به مراکز غیبیه است برای ما بیان کرده اند » (همان ج 3 : 237 ) . هر دینی زمانی جامعیت داشته است تا دین اسلام که امتداد و کمال ادیان ابراهیمی است و در آن همه نیازهای بشر پیش بینی شده و راه های برآوردن آن نیازها دقیقا معین شده است : « هم آن چیزهایی که وظایف شخصیه است و دخیل در ترقیات انسان و تکامل انسان است در سنت و در کتاب بیان شده است و هم آن چیزهایی که مربوط به اجتماع و امور سیاسی است و تنظیم و تربیت اجتماع است » (همان ). با این نگرش است که می بینیم « ما یک همچو کتابی داریم که مصالح شخصی مصالح اجتماعی مصالح سیاسی کشورداری و همه چیز ما در آن هست » . کمترین تردیدی درباره جامعیت اسلام و کاستن از گستره آن به معنای نفی اسلام است . « آن هایی که اسلام را خلاصه می کنند در اینکه بخورند و بخوابند و یک نمازی بخوانند و یک روزه ای بگیرند و در گرفتاری این ملت در گرفتاری این جامعه دخالت نکنند به حسب روایت رسول اکرم این ها مسلم نیستند » . از نظر حضرت امام خمینی (ره ) « اسلام آیینی فقط ناظر به نیازهای روحی و شخصی نیست بلکه در اسلام برای این انسانی که همه چیز است یعنی از طبیعت تا ماورای طبیعت تا عالم الهیت مراتب دارد اسلام تز دارد برنامه دارد اسلام » .
باتوجه به اندیشه حضرت امام خمینی (ره ) اولا از نگاه ایشان دین نه تنها یک رابطه شخصی تقلیل یافته مابین انسان و خدا نیست بلکه در وحدت آشکار با سیاست جامع شئون گوناگون فردی ـ اجتماعی است . ثانیا تناقضی مابین رهبری دین و رهبری سیاسی وجود ندارد. بنابراین امام بر مبنای اعتقاد به جامعیت دین به شدت با مبنای بنیادی سکولاریسم یعنی خصوصی کردن عرصه دین به مخالفت برخاسته است .
یادداشت در ادامه به نظرات امام خمینی در خصوص جدایی دین از عرصه سیاست می پردازد ومی نویسد:
موضوع جدایی دین از سیاست نیز از شاخص های سکولاریسم و نتیجه تبعی ایدئولوژی سکولاریسم و فرایند سکولاریزاسیون تلقی می شود. با این حال موضوع جدایی دین از سیاست صفت و برچسبی است که همراه سکولاریسم و نماد بارز آن قلمداد می شود. اندیشه جدایی دین از سیاست در جهان مسیحیت به زمان های بسیار پیش تر از پیدایی سکولاریسم برمی گردد. در واقع با سقوط حکومت کلیسا و کوتاهی دست آن از دخالت در شئون گوناگون زندگی و حیات سیاسی محدودشدن وظیفه کلیسا در رسیدگی به امور مذهبی معنوی و اخلاقی و همراه با آن رشد و شکوفایی مکاتب غربی ازجمله « اومانیسم » و « لیبرالیسم » اندیشه عدم دخالت دین در عرصه های سیاست و اجتماع قدرت یافت .
در سکولاریسم دین جایگاه اقتدارآمیز خود در ساحت های گوناگون اجتماع را از دست می دهد و بیشتر جنبه فردی و شخصی پیدا می کند. « جدایی دین از سیاست » در دنیای معاصر غرب آشکارترین نمود سکولاریزه شدن اجتماعی است . ظهور این اندیشه ها به تشکیل حکومت هایی در جهان غرب منجر شد که خود را ملتزم به مقررات دینی در سطح اجتماعی سیاست داخلی و امور خارجی نمی دیدند. این امر در بیشتر کشورهای اسلامی نیز فراگیر شد. به طوری که امروزه بسیاری از این کشورها یا به طور رسمی سکولار هستند یا عملا به شیوه لائیکی حکومت را اداره می کنند.
از علل پیدایش اندیشه جدایی دین از سیاست در بستر دیانت مسیحیت ارائه کارنامه افراد به ظاهر دینداری است که به نام دین حکومت کرده اند و نتیجه ای جز سرخوردگی و یاس آن ها از دین در پی نداشته است . یکی از روشنفکران مسلمان طرفدار این نظریه می گوید : « هزار سال ریاست بلامنازع پاپ ها و حاکمیت قهار کلیسای کاتولیک بر پادشاهان و اشراف مردم اروپای قرون وسطی یادگاری جز جهل و تاریکی رکود عقب ماندگی و اختناق افکار وحشتناک به جای نگذاشت . ضمن آنکه سرخوردگی و فرار از دین و خدا و بازگشت به فرهنگ یونانی به وجود آورد که با تجدد مذهبی همراه بود » . ولی آیا حکومت دین و شریعت اسلامی نیز ادامه جهل تاریکی و عقب ماندگی و اختناق است « از توطئه های مهمی که در قرن اخیر خصوصا در دهه های معاصر به ویژه پس از پیروزی انقلاب آشکارا به چشم می خورد تبلیغات دامنه دار با ابعاد گوناگون برای مایوس نمودن ملت ها خصوصا ملت فداکار ایران از اسلام است . گاهی ناشیانه و با صراحت بر اینکه احکام اسلام یک دین ارتجاعی است و با هر نوآوری و مظاهر تمدن مخالف است و در عصر حاضر نمی شود کشور ما از تمدن جهانی و مظاهر آن کناره گیرد و امثال این تبلیغات احمقانه و گاهی موذیانه شیطنت آمیز به گونه طرفداری از قداست اسلام که اسلام و دیگر ادیان آسمانی سروکار دارند با معنویات و تهذیب نفوس و تحذیر از مقامات دنیایی و دعوت به ترک دنیا و اشتغال به عبادات اذکار و ادعیه که انسان را به خدای متعالی نزدیک و از دنیا دور می کند و حکومت و سیاست و سر رشته داری به خلاف آن مقصد و مقصود بزرگ است چه این ها تمام برای تعمیر دنیاست و آن مخالف مسلک انبیا عظام است »
حضرت امام (ره ) ضمن نقد این جریان باور دارد : « این که دیانت باید از سیاست جدا باشد ... استعمارگران گفته و شایع کرده اند » و با پرداختن به جوانب گوناگون این نظریه به صراحت جدایی دین از سیاست و حکومت از معنویات را نفی می کند و مطرح می سازد که دین برنامه زندگی انسان است که با فطرت او انطباق کامل دارد . بنابراین نمی تواند نیازها و خواست های انسانی او را نادیده بگیرد وگرنه ناقص خواهد بود. از این نگاه دین صرفا معنویات محض نیست بلکه برای انسان از گهواره تا گور از آغاز شکل گیری نطفه انسان تا جهان آخرت طرح و برنامه دارد.
از تلاش های ارزنده حضرت امام خمینی (ره ) تفهیم پیوند دین و سیاست است . ایشان در حالی دست به این حرکت عظیم فکری زد که سال ها اندیشه جدایی دین از سیاست به همت سکولارها در میان مسلمانان حتی روحانیون شایع شده بود. بنابراین از نگاه ایشان تعریف دو متغیر « دین » و « سیاست » پیوندی فراتر از انفکاک ناپذیری بلکه انطباق و یکی بودن دارند.
در تعریف سیاست : « سیاست این است که جامعه را هدایت کند و راه ببرد تمام مصالح جامعه را در نظر بگیرد و تمام ابعاد انسان و جامعه را در نظر بگیرد و این ها را هدایت کند به طرف آن چیزی که صلاحشان است مصالح ملت است صلاح افراد است و این مختص به انبیاست . دیگران این سیاست را نمی توانند اداره کنند. این مختص به انبیا و اولیاست و به تبع آنها به علمای بیدار اسلامی (تعلق دارد) » تعریف دین را همان سیاستی می داند که « مردم را از اینجا حرکت می دهد و تمام چیزهایی که به صلاح ملت است و به صلاح مردم است و آن ها را از آن راه می برد که صلاح مردم است که همان صراط المستقیم است » .
با چنین تعریفی از دین و سیاست دیانت همان سیاست است و پیوند آن ها ذاتی تلقی می شود. « حکومت ... فلسفه عملی تمام فقه در تمامی زوایای زندگی بشریت است حکومت نشان دهنده جنبه عملی فقه در برخورد با تمامی معضلات اجتماعی سیاسی نظامی و فرهنگی است . فقه تئوری واقعی کامل اداره انسان و اجتماع از گهواره تا گور است » .
نمی توان دین اسلام را جدا از مسائل سیاسی و زندگی سیاسی مسلمانان فرض کرد. چون اسلام فقط قانونگذار نیست بلکه برنامه و تشکیلات حکومتی دارد. ولایت در طول تاریخ تنها برای بیان احکام نبوده است بلکه برای حکومت است . حضرت امام خمینی (ره ) تاکید دارند : « اسلام همان طور که جعل قوانین کرده است قوه مجریه هم قرار داده است و ولی امر متصدی اجرای قوانین می باشد » از نگاه تبلیغات استعماری خود کم بینی مسلمانان و عدم آشنایی با اسلام از عوامل پیدایی مسئله جدایی دین از سیاست است . « شعار سیاست از دین جداست از تبلیغات استعماری است » . « بعضی در حوزه ها نشسته اند مرتب در گوش هم می خوانند که این کارها (سیاست ) از ما ساخته نیست » « والله اسلام تمامش سیاست است اسلام را بد معرفی کرده اند » .
امام خمینی و جدایی اخلاق از سیاست
یکی دیگر از شاخص های سکولاریسم جدایی اخلاق از سیاست است . باید میان قواعد اخلاق و الزامات سیاست تفاوت قائل شد و لذا اخلاق و معنویت نه به سبب نفس عمل یا کنش بلکه بر اساس اصول مادی یعنی در نظر گرفتن منافع و مضار تعیین می شود و در واقع عمل اخلاقی تا جایی در نظر گرفته می شود که بر خلاف منافع و مطالع ما نباشد. بر اساس این رویکرد که واقع گرایی سیاسی خوانده می شود توجه به اخلاق در سیاست به شکست در عرصه حکومت منجر خواهد شد. پدر خوانده این نظریه ماکیاولی فیلسوف ایتالیایی است . وی اگر چه اخلاق را لازمه زندگی افراد می داند ولی پایبندی به آن را برای شهریار خطرناک توصیف می کند و او را از خطر تقوا بر حذر می دارد. « هرکس که بخواهد در همه حال پرهیزگار باشد در میان این همه ناپرهیزگاران سرنوشتی جز ناکامی نخواهد داشت ... »
امام خمینی اخلاق و سیاست دینی را یکی می شمارد و می فرماید : اسلام احکام اخلاقی اش هم سیاسی است . همین حکمی که در قرآن آمده است مومنین برادر هستند این یک حکم اخلاقی است یک حکم اجتماعی است یک حکم سیاسی است
جوهر اندیشه امام خمینی در باب اخلاق و سیاست و دیانت در هم تنیده شده است . ایشان دروغ ظلم بی عدالتی حق کشی و... را هم در سطح فردی و هم در سطح اجتماعی بد می دانند. حاکم اسلامی باید بکوشد تا همواره پایبند اصول اخلاق باشد و از حدود آن تجاوز نکند. این دیدگاه برخلاف اندیشه سکولاریسم است که اخلاق را از سیاست جدا می داند. علاوه بر این در اندیشه سکولاریسم دین از سیاست جداست که این امر کاملا خلاف دیدگاه امام خمینی است
در جوانی به خودسازی بپرداز!عنوان مطلب امروز در مکتب امام از روزنامه کیهان است که در آن می خوانید :
[پسرم]پس در جوانی که قدرت بیتری داری به مجاهدت برخیز واز غیر دوست«جل وعلا»بگریز،و
پیوند خود را هر چه بیشتر- اگر پیوند داری- محکمتر کن،و اگر خدای نخاسته نداری،تحصیل کن ودر تقویش همت گمار،که هیچ موجودی جز او «جل وعلا»سزاوار پیوند نیست.و پیوند با اولیای او اگر برای پیوند به او نباشد،حیله شیطانی است که از هر طریق سد راه حق کند. هیچ گاه به خود و عمل خود به چشم رضا منگر که اولیای خلص چنین بودند و خود را لاشیء [هیچ چیز]می دیدند،و گاهی حسنات خود را از سیئات می شمردند.پسرم!هرچه مقام معرفت بالارود،احساس ناچیزی غیر او«جل وعلا»بیشتر شود.
امام خمینی (ره) و مسئله اختیار عنوان یادداشتی است از روزنامه رسالت که به تحقیق وجوب معلول از ناحیه علیت می پردازد و می نویسد:یکی از اشکالات این است که فلاسفه می گویند:"الشی ءمالم یجب لم یوجود"یعنی هر چیزی تا بر مرحله وجوب نرسد وجود پیدا نمی کند و معنای وجوب آن است که تحقق یافتنش ضروری و تحقق نیافتنش ،محال باشد،بنابراین صدور فعل به عنوان شی ء از اشیا در صورتی از فاعل تحقق می پذیرد که به مرحله وجوب برسد و اگر چنین باشد فاعل در ایجاد آن مظطر و در انجام آن مجبور خواهد بود.
امام خمینی (ره) قبل از ورود به بحث تفصیلی در این بابا به طور اجمال می فرمایند:"گویا متکلمان قاده عقلی را مطابق میل خودشان درست کرده اند،نه بر طبق آنچه برهان آن را اقتضا می کند و گویا اینان از قاعده نتیجه نگرفته اند؛بلکه از نتیجه قانون درست کرده اند".
در اینجا امام به یک اختلاف مبنایی در دو بینش فلسفی و کلامی اشاره می کنند؛زیرا افیلسوف در مباحث خود عقل را معیار و میزان قرار می دهد و مطابق آن به تبیین وقایع و اعتقادات می پردازد،در حالی که متکلم شرع را معیار و میزان خود قرار می دهد و بر ای توجیه آن به دنبال دلیل می گردد و اگر دلیلی از دلایل آنان با ظواهر شرع هیچ گونه تعارضی پیدا کند در آن دلیل یا تجدید نظر می کنند و یا دایره دلیل را به گونه ای محدود می کنند که با شرع هیچ گونه تعارضی پیدا نکند و این اختلاف مبنایی در بسیاری از مسائل کلامی به چشم می خورد.امام خمینی(ره) در جواب ایشان می فرمایند:"تحقیق بیانگر آن است که قاعده مذکور،قاعده تمامی است که برهان بر اساس بدیهیات اولیه نهاده شده و قانونی کلی و همگانی است که شامل همه ممکنات و حوادث ذاتی و زمانی است،خواه از فاعل مختار صادر شود یا نه و با اختیار فاعل مختار نیز منافاتی ندارد؛اما اینکه قاعده ای تمام است،بعد از بیان اصولی روشن می شود...
یادداشت در بخشی دیگر می نویسد:از نظر امام (س) ریشه اختلاف دانشمندان در موضوع طلب و اراده ،اختلاف آنان در کلام نفسی و ریشه اختلاف کلام نفسی ،اختلاف در اثبات صفات زاید بر ذات باری تعالی و یا اثبات صفات متحد با ذات خداوند یا نفی صفات از او و نیابت ذات از صفات است که این سخنان به ترتیب به اشاعره و امامیه و معتزله منسوب است.
انتهای پیام

دیدگاه شما