جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

قصه این روزهای ما بچه‌های جنگ...

گفته‌ام زندگی‌ام را روزگار هرجا که بُرد، بعد از مرگ مرا بیاورند و به خاک خوزستان بسپارند. روزی آخر، در این خاک آرام می‌گیرم و راحت می‌شوم از این دلهره‌های دور که بوی اشک و خون و ترس می‌دهند. این خاک با من مهربانی می‌کند، همین خاک که تن خونین هم‌کلاسی‌ها و همسایه‌ها و همشهری‌هایم را آرام داد.

کد خبر: ۱۲۷۷۳
قصه این روزهای ما بچه‌های جنگ...

صبح بود، یک صبح ساکت، و در خیابان‌ها پرنده هم پر نمی‌زد. بعد از حمله موشکی شب قبل انگار هیچ آدم زنده‌ای در شهر نبود، و بابا در سکوت خاکستری اول صبح می‌راند.

چند ساله بودم؟ سه؟ چهار؟ بیش‌تر نبود. با پیراهن و شلوار قرمز راحتی دیشب، بی‌حرکت مثل عروسک کوچکی روی صندلی عقب نشسته بودم و نگاه می‌کردم به روسری ظریف مامان و دست‌های ضخیم بابا که روی فرمان بود.

چه‌قدر همه جا ساکت بود. گوش‌هام هنوز از سکوت آن اول صبح سنگین است، سنگینی‌اش جوری است که هرچه می‌خواهم از آن فرار کنم نمی‌شود، انگار این سنگینی هیچ وقت سایه از سر آن صبح ساکت بر نمی‌دارد و هیچ راهی نیست جز این که هر بار همان جور بر صندلی عقب ماشین بنشینم و از آن خیابان بگذرم، از آن خیابان هیچ راهی برای فرار ندارم.

هیچ راه دیگری جز آن خیابان نبود، خیابان‌های اصلی شهر بسته بود، موشک‌ها به همه جای شهر خورده بود. فرق بین بمباران و حمله موشکی این بود که از هر چند بمب، ممکن بود چند تا عمل نکند و چند تا هم به این ‌ور و آن ‌ور بخورد، ولی موشک همیشه کارش را خوب می‌دانست. هر بمب یک خانه را خراب می‌کرد ولی هر موشک یک محله را محو می‌کرد، یک کوچه با همه خانه‌هایش، و از آن تنها یک گودال عمیق و وسیع می‌ماند، و این‌ها را خوب یادم هست، از بس آن سال‌ها از کنار کوچه‌های ویران گذشتیم.


بابا برای رفتن از این سر شهر به آن سر شهر هیچ راهی نداشت جز آن که از خیابان‌های فرعی و کوچه و پس کوچه‌ها بگذرد. از کنار مغازه‌هایی که کرکره‌هایشان از انفجار کج و کوله شده بود می‌گذشتیم و هرچه پیش می‌رفتیم گرد و غبار نابودی و ویرانی و نیستی روی در و دیوار خیابان بیش‌تر می‌شد، یکی از موشک‌ها به جایی در آن خیابان خورده بود.

هنوز همه چیز آن صبح مانده، جایی زیر انبوه چیزهایی که از جنگ دارم، و هیچ وقت نشد که زیر تلنبار چیزها له بشوند و راحت شوم. هنوز همه چیز مثل همان روز است، انگار هر بار چهار ساله می‌شوم و چشم‌های مورب‌ام سر برمی‌گردانند و از شیشه بیرون را نگاه می‌کنند.

سر برگرداندم و بیرون را نگاه کردم. بابا آرام می‌راند و هر سه مبهوت نگاه می‌کردیم. گودالی عمیق حفر شده بود و هیچ نشانی از هیچ چیز در آن نبود. عمقش به چشم‌های کودکانه‌ام اندازه دره‌ای عمیق بود که ته آن را از توی ماشین نمی‌دیدم. آرام نگاهم از گودال کنار خیابان بلند شد و بالا رفت و همان بالا ماند. بابا اشاره‌ای به مامان داد و مامان فوری ولی آرام گفت: افسانه، بیرون را نگاه نکن. من داشتم نگاه می‌کردم.

آن بالا بود، روی تیر چراغ برق، زنی آویزان. دولا و معلق مانده بود، دست‌هایش بین زمین و آسمان بود و پاهایش را ندیدم. پیرهنش سفید بود با گل‌های ریز، و موهای سیاهش ریخته بود پایین. موهایش موج داشت، انگار از بالای تیر چراغ برق موهای دنباله‌دارش چین می‌خورد و می‌وزید.

همه چیزش با همه جزئیات ثبت شد. سفیدی پیراهنش با هیچ چیز از یادم پاک نمی‌شود و سیاهی موهایش هنوز جایی دور، ته آن سال‌ها دارد می‌وزد.

هیچ‌وقت نخواستم باور کنم که آن زن، آن صبح روی پایه برق آویزان بود، نخواستم باور کنم موج انفجار موشک از رختخواب بلندش کرده بود و پرت‌اش کرده بود آن‌جا، نخواستم باور کنم که دیده بودم‌اش.

هنوز موهایش دارند می‌وزند. هنوز وقتی موهایم بلند می‌شوند تاب نمی‌آورم، شانه‌شان که می‌زنم، می‌زند به سرم و موهایم سیاهی می‌روند جلوی چشم‌هام و انگار از جایی آویزان می‌شوم، بین زمین و آسمان.

شاید برای او است که هیچ وقت تحمل موهای بلند را نداشته‌ام.

***

با نگاهی به آمار کودکان کشته شده ایرانی در هشت سال جنگ تحمیلی که در شهرهای بی‌دفاع، آماج حمله‌های وحشیانه می‌شدند، نقض هر قانون انسانی را آشکارا می‌بینیم. کودکان بی‌دفاعی که بی‌هیچ گناهی در خون خود غلطیدند و امروز پس از سال‌ها از پایان جنگ تحمیلی حتی سنگ‌های مزار کوچک آنان نیز در معصومیتی خاموش به گرد و غبار فراموشی سپرده شده است.

آمار کلی شهدای جنگ تحمیلی 213 هزار و 255 نفر بوده که از این تعداد، 155 هزار و 81 نفر در درگیری مستقیم با دشمن، 16 هزار و154 نفر در حملات دشمن به شهرها، 11هزار و 814 نفر در حوادث متفرقه و 9889 نفر به دیگر دلایل شهید شده‌اند.

از مجموع شهدا، 7 هزار و54 نفر 14 سال و کمتر داشته‌اند که از این تعداد، 2 هزار و 906 نفر در سنین ابتدایی کودکی بوده‌اند.

65 هزار و 575 نفر 15 تا 19 ساله، 87 هزار و 106 نفر بین 20 تا 23 ساله، 22 هزار و 703 نفر بین 24 تا 29 ساله و 30 هزار و 817 نفر نیز 30 ساله و بالاتربوده‌اند.

در این سو، ولی، کودکانی از سال‌های جنگ مانده‌اند که امروز در نیمه‌های جوانی هنوز بار اضطراب و وحشت کودکی را به دوش می‌کشند و بی‌شک هویت و زندگی آنان تا به آخر با حادثه‌های ناگوار آن روزها عجین خواهد ماند. کودکان زخم‌خورده‌ای که بی‌راه نیست اگر بگوییم جانبازان روحی هشت سال جنگ تحمیلی عراق علیه شهرهای مظلوم کشورمان بوده‌اند.

آنان که سال‌های کودکی را در وحشت شب‌های بمباران گم کرده‌اند، امروز شاهدان خاموش هشت سال تجاوز وحشیانه دشمن به حریم آسمان شهرهای این سرزمین‌اند.

این بازماندگان، بسیار بیشتر از کودکان کوچکی هستند که زندگی کوتاهشان زیر سنگینی آوار و خاک به پایان رسید. اینان که مانده‌اند، روزگاری دارند غریب.

«ندا عالیوند» که در شهر هفت‌تپه خوزستان به دنیا آمده است،می‌گوید: توی جنگ بزرگ شدم. مضطرب شدن از آن موقع به سراغم آمد، از همان وقت‌ها که فاصله بین آژیر قرمز و سفید را سکوت می‌کردم و ناخن می‌جویدم. یک روز از آن روزها بود که هرگز وضعیت سفید نشد و دیگر آرامش به محله ما برنگشت، حتی الان که سال‌های سال از آن روز می‌گذرد.

ندا می‌گوید: 22 مهر سال 66؛ آن روز به محل تولدم، هفت‌تپه، و محله‌ای که در آن بزرگ شدم، حمله هوایی شد. صدای وحشتناک هواپیما قلبم را از جا کند. مادر ما را محکم میان بازوهایش گرفته بود و "الله‌اکبر" می‌گفت... آن روز برگی از زندگی من ورق خورد و من ماندم. اما فردا...

دیگر صندلی فاطمه و سعیده در کلاس ما خالی بود. به صندلی‌های خالیشان که نگاه می‌کردم مضطرب می‌شدم و ناخن می‌جویدم.

سکینه سلمان‌دریس، ماهشهری است. او می‌گوید: پنج ساله بودم. بابایم جبهه بود. آن روز با برادرهایم در حیاط خانه بازی می‌کردیم. صدایی مثل صدای موتورگازی از دور آمد. صدای وحشتناکی بود. من نفهمیدم صدای چیست ولی داداشم گفت: بچه‌ها فرار کنیم! بعد از آن دیگر چیزی یادم نیست، فقط یادم هست که همه چیز وحشتناک بود، ناگهان باد شدیدی آمد و همه چیز را به هم ریخت و دیگر چیزی نفهمیدم.

دو هفته بعد از کما درآمدم.

برایم گفته‌اند که مرا از زیر آوار بیرون آوردند. پاهایم از زیر خرابه‌های خانه‌مان بیرون مانده بود. برادر کوچکم که هنوز دو ساله نشده‌ بود کاملا زیر آوار بود. او را به سختی نجات دادند. مادرم در انفجار خانه‌مان به چندین متر دورتر از خانه پرت شده بود. بمب توی خانه ما خورده بود. صورت من هم از شدت جراحت قابل تشخیص نبود.

وقتی مرا از آوار بیرون آوردند تا به بیمارستان بردند به هوش بودم، می‌دیدم که سر تا پایم از خون قرمز شده، فکر می‌کردم چیزی روی سرم ریخته‌اند، هیچ چیز را نمی‌فهمیدم. خانه‌ ما با خاک یکسان شده بود. می‌گویند عمویم که آمده بود ما را از زیر آوار دربیاورد نمی‌توانست تشخیص دهد خانه ما کجای آن کوچه بوده است چون خانه‌های همسایه‌ها هم ویران شده بودند.

سکینه می‌گوید: وقتی به هوش آمدم و مرا از بیمارستان به خانه بردند هنوز نمی‌فهمیدم چه شده است، فقط می‌دیدم که مراسم عزاداری است. نمی‌دانستم که مراسم عزاداری پدرم است. همزمان با خراب شدن خانه‌مان، پدرم هم در جبهه شهید شده بود. وقتی ما در بیمارستان بودیم خبر شهادت او را به ماهشهر آورده بودند.

بعد از آن بمباران، همه ماهشهر عزادار بود، هر خانواده‌ای در آن بمباران کسی را از دست داده بود.

او می‌گوید: حالا که سال‌ها گذشته است نگرانی همیشه با من است. از جنگ خیلی می‌ترسم و از اینکه بار دیگر جنگی اتفاق بیافتد، وحشت دارم. آوارگی و خراب شدن خانه‌مان و از دست دادن پدرم همه با هم یک جا بر سر ما آمد. خانه‌مان با خاک یکسان شد. بعد از آن نه خانه داشتیم و نه پدر.

آرامشی که حالا بقیه دارند را من ندارم. از صداها خیلی می‌ترسم. حتی از همین صدای موتورسیکلت هم وحشت دارم. وحشت جنگ جبران ناپذیر است.

پدر به خانواده امنیت می‌دهد، من، پدرم و خانه‌مان را یکجا از دست دادم. بقیه خیالشان همیشه راحت است که پدری هست ولی من نه. وجودش در زندگی‌ام همیشه لازم بود، ولی من پدر نداشتم. نگرانی و ترس و اضطراب چیزی است که بعد از خراب شدن خانه‌مان بر سرم برایم باقی مانده است.

زهره محمدی‌زاده سال‌های جنگ را در مسجدسلیمان گذرانده است. او می‌گوید: 26 خرداد 64 بود. من کلاس اول راهنمایی بودم. صبح که بیدار شدم مادرم سفره صبحانه برایم چید. خواهرم، گلپر، شب‌ را خانه خاله‌مان مانده بود.

دور بر خانه ما حسابی موشک خورده بود ولی تا آن روز موشک راه کج نکرده بود و به خانه ما اصابت نکرده بود. ما هنوز سالم مانده بودیم.

ساعت 8 صبح موشک زدند. همه چیز به هم ریخت. خاک از زمین و آسمان می‌ریخت. برادر کوچکم زود از خانه بیرون رفت تا ببیند موشک به کجا خورده است. با پاهای خونی برگشت و گفت: نزدیکی‌های خانه خاله را زده‌اند. ما باز هم فکر نکردیم که ممکن است برای گلپر اتفاقی افتاده باشد. دایی‌ام آمد و گفت: زود سوار شوید که از شهر بیرون برویم. الان دوباره می‌زنند. مادرم گفت: نه، اول برویم گلپر را برداریم.

رفتیم. گفتند گلپر را به بیمارستان برده‌اند. گلپر وقت حمله موشکی جلوی در ورودی خانه در اتاق نشسته بود. موج انفجار درها و پنجره‌ها را از جا کنده بود و خورد کرده بود. چیز سنگینی که نفهمیدیم چه بود به گوشه ابروی او خورده بود.

گلپر را دو ساعت بعد با هلی‌کوپتر به اهواز منتقل کردند. آن روزها بیمارستان گلستان سرو سامان درست و حسابی نداشت. جنگ بود و هیچ چیز درست انجام نمی‌شد. او را یک پزشک که طرح‌اش را در اهواز می‌گذراند عمل کرد. تجربه نداشت. او بعد از عمل به کما رفت. هفته بعد و دوم تیرماه گلپر را به خاک سپردیم. او 16 ساله بود.

تا قبل از کشته شدن گلپر، مادرم ما را از این شهر به آن شهر و از این محله به آن محله می‌برد تا زنده بمانیم و موشک بر سر ما فرود نیاید. آخر سر اتفاقی که نباید می‌افتاد، افتاد. آن قدر این ور و آن ور آواره بودیم ولی قرار بود این اتفاق بیافتد و کاری نمی‌شد کرد.

زهره می‌گوید: هرچه بگویم از خاطرات آن روزها کم است. زندگی‌مان تباه شد، ما همان روزها مردیم.

شب‌ها تا آقام به خانه نمی‌آمد نمی‌خوابیدم. آقام ارتشی بود. می‌ترسیدم. هر شب با فکر مرگ می‌خوابیدیم. آن وقت‌ها، وقت بمباران و موشک باران مادرم «امن‌یجیب...» را با گویش بختیاری برایمان می‌خواند تا برایش بمانیم. من که کودکی بودم همان جور که مادرم می‌خواند آن را یاد گرفتم و وقت ترس می‌خواندم. معنی‌اش را نمی‌دانستم فقط می‌خواندمش. بعدها فهمیدم که معنی‌اش چیست.

و می‌گوید: همیشه « شعری برای جنگ» قیصر امین‌پور را می‌خوانم. فکر می‌کنم حال ما را این شعر خیلی درست و واقعی می‌گوید. هنوز وقتی می‌ترسم یا چیزی می‌شود این جای شعر یادم می‌آید:

دیگر ستارگان را

حتی

هیچ اعتماد نیست

شاید ستاره‌ها

شبگردهای دشمن ما باشند

اینجا

حتی

از انفجار ماه تعجب نمی‌کنند

اینجا

تنها ستارگان

از برج‌های فاصله می‌بینند

که شب چقدر موقع منفوری است

اما اگر ستاره زبان می داشت

چه شعرها که از بد شب می‌گفت

گویاتر از زبان من گنگ.


نمی‌دانم، ولی این که می‌گوید "اینجا حتی از انفجار ماه تعجب نمی‌کنند"، انگار همان حال ما است.

شیما عباس‌زاده که سال‌های کودکی را در شوشتر سپری کرده است، می‌گوید: من آن روز در مهد کودک بودم، ظهر بود، یادم هست. سه ساله بودم. سالنی که ما بچه‌ها در آن بازی می‌کردیم خیلی بزرگ بود، مهدکودک ما در کنار کارخانه شرکت کشت و صنعت نی‌شکر کارون بود. پدر و مادرم کارمند این شرکت بودند. داشتم بازی می‌کردم که به کارخانه حمله هوایی شد. در آن حمله همکارهای پدر و مادرم شهید شدند.


وقتی که بمباران شد، شیشه‌های مهد کودک شکست و فرو ریخت، ما بچه‌ها وحشت‌زده و مبهوت بودیم. من از وحشت و ترس درد را حس نمی‌کردم، فقط سرم را که پایین انداختم از دیدن پایم که خون تازه از آن جاری بود و لباس‌هایم که از خون سرخ شده بود، جیغ کشیدم و گریه کردم.

خاله زینب، مربی مهدکودک مرا که سرگردان میان خرده شیشه‌ها و گرد غبار انفجار مانده بودم، بغل کرد و من که به دنبال پناهی می‌گشتم آرام سرم را بلند کردم و به او گفتم: مرا دوست داری؟

شیما ادامه می‌دهد: بچه‌های مهد کودک که زخمی شده بودیم را به بیمارستان بردند، با سر و روی خونین در صف ایستاده بودیم تا به نوبت به ما برسند. همان جا می‌دیدیم که زخمی‌ها و شهیدها را به بیمارستان می‌آوردند. من هیچ وقت فراموش نمی‌کنم. من از کودکی‌ام چیز زیادی به یاد ندارم ولی آن روز را با همه لحظه‌هایش خوب یادم هست و همیشه آن وحشت و ترس همراه من است. هنوز می‌ترسم.

آذر بهادری که اهل مسجدسلیمان است،می‌گوید: ما جنگ‌زده بودیم. به خاطر حمله‌های هوایی و موشکی، بابایم من و خواهرهایم را به روستایی در نزدیکی شهر برده بود و ما در خانه‌ای در روستا زندگی می‌کردیم.

آن روزها وقتی حمله هوایی می‌شد، رادیو اعلام می‌کرد که چه مناطقی از شهرها بمباران شده است. داشتیم به گزارش رادیو گوش می‌دادیم که بدانیم در حمله هواپیماها به شهرمان کجای شهر خراب شده است. توی رادیو داشت درست نشانی خانه ما را می‌داد. دلم ریخت، انگار همه دنیا خراب شده بود. دیگر فکر می‌کردم پدرم کشته شده و خانه‌مان هم ویران شده است. از وحشت فکر از دست دادن او بهت‌زده بودم.

کمی بعد پدرم به خانه روستایی‌مان آمد. او زنده مانده بود ولی خدا می‌داند چه بر سرم گذشت تا او آمد.

آذر می‌گوید: از جنگ خیلی وقت گذشته است، من آن وقت‌ها شش ساله بودم ولی آزار آن روزها همیشه با من است. ترس از دست دادن و وحشت تقدیرهای ناگهانی هنوز در زندگی من مانده است، جنگ پر از ترس بود.

ندا شفیعی که اندیمشکی است، می‌گوید: من پنج ساله بودم. صبح زود همه دور سفره صبحانه بودیم، من رفتم و کنار پدرم نشستم و به او تکیه دادم، بعد دیگر هیچ چیز یادم نیست تا وقتی که به هوش آمدم. موشک به خانه همسایه خورده بود و خانه ما هم با خاک یکسان شد. من زیر آوار مانده بودم.

برایم تعریف کرده‌اند که هرچه گشتند، در خرابه‌های خانه‌مان مرا پیدا نکردند تا این که دستم را می‌بینند که از زیر آوار بیرون زده بود. برادر هشت ساله‌ام که ترکش به نزدیکی قلبش خورده بود، با دست‌های خودش آوار را کنار ‌زد و مرا بیرون آورد. می‌گویند پدرم همان طور که با وحشت مرا از برادرم گرفته و بغل کرده بود، سرگردان می‌رفت و می‌گفت: دخترم کجاست؟

من که از ناحیه سر مجروح شده بودم، تا سه روز بعد در کما ماندم.


او می‌گوید: اندیمشک شهری جنگی بود. اصلا به خاطر گذر خط آهن از اندیمشک و نزدیکی شهر به مناطق جنگی، ایستگاه نیروهایی بود که به جبهه اعزام می‌شدند. یک روز که با دو خواهر بزرگترم به مدرسه می‌رفتیم، با دیدن جمعیت انبوه سربازهایی که برای انتقال به جبهه در ایستگاه اندیمشک پیاده شده بودند و در میدان اصلی شهر منتظر بودند، خواهرم گفت: امروز با این همه نیرو که در اندیمشک پیاده شده‌اند، خدا رحم کند، حتما به شهر حمله می‌شود.

ما به مدرسه رفتیم. من دبستانی بودم و آن‌ها در دبیرستان کنار مدرسه ما درس می‌خواندند. چیزی نگذشت که حمله هوایی آغاز شد. همه با وحشت از مدرسه بیرون دویدیم. آن روز، همان روزی بود که هیچ اندیمشکی آن را فراموش نمی‌کند، روزی که 57 هواپیمای جنگی عراقی یک ساعت و نیم بر سر شهر کوچک و بی‌دفاع اندیمشک پرواز کردند و جولان دادند و بی‌وقفه بمب ریختند.

من و دو خواهرم و دوست آن‌ها در خیابان می‌دویدیم. دوست خواهرهایم از ما جدا شد و توی بازار دوید، او چند دقیقه بعد کشته شد. در هر قدم صدای انفجار را نزدیکمان می‌شنیدیم. به میدان اصلی که رسیدیم ناگهان یکی از سربازهای اعزامی بر سر خواهرهایم فریاد کشید: بمانید، جلوتر نروید، همین جا روی زمین بخوابید. و مرا گرفت و زیر دستهایش پنهان کرد.

من فقط می‌دانستم که ما زنده نمی‌مانیم. صدای خواهرهایم که آن‌طرفتر روی زمین دراز کشیده بودند را می‌شنیدم که فریاد می‌زدند: "لا اله الا الله"... بعد ناگهان خواهرم گفت: آخ... نمی‌دانستم چه شده است، دست سرباز جلوی چشمهایم را گرفته بود که چیزی نبینم. ما همان جور ماندیم تا هواپیماها رفتند. نمی‌دانم چه طور زنده ماندیم، فقط من و دو خواهرم و آن سرباز.

سرمان را که از روی زمین بلند کردیم، آن چه دیدیم وحشتناک بود. ما بودیم و انبوه جنازه‌های سربازهای اعزامی که دور تا دور ما تکه تکه شده بودند و هر تکه روی زمین افتاده بود. وحشتناک بود، وحشتناک. تن سربازی از کمر نصف شده بود و جلوی روی ما افتاده بود. وقت اصابت ترکش او داشت می‌دوید و دستش که از تن جدا شد افتاده بود روی کمر خواهرم، شهلا. آخ او برای آن بود.

در خانه وقتی از پچ‌پچ مادر و زن‌عمویم فهمیدم که خون آن شهید روی مانتوی سرمه‌ای مدرسه‌ام پاشیده و خشک شده و من متوجه نشده‌ام، با وحشت جیغ می‌کشیدم و می‌دویدم و دکمه‌های مانتو را باز می‌کردم تا از خودم دورش کنم. دیگر هیچ وقت آن مانتو را نپوشیدم.

آن روز سرباز من و خواهرانم را به خانه‌مان رساند و رفت. موج انفجار او را گرفته بود و حال خوشی نداشت. خیلی دلم می‌خواهد بدانم آن سرباز که بود؟، حالا کجاست؟. اگر او نبود ما هم کشته می‌شدیم، حتما کشته می‌شدیم.

و ادامه می‌دهد: از جنگ متنفرم، از همه چیز می‌ترسم، هنوز وحشت آن سال‌ها همراه زندگی من است و می‌دانم که هیچ‌وقت رهایم نمی‌کند.

***

جنگ عاملی است که تمام مناسبات را خدشه‌دار کرده و خود به عنوان مانعی بزرگ در برابر رشد و سلامت فرد، جامعه و توسعه قد علم می‌کند.

جهانی شدن و وابستگی متقابل اعضای بشر به یکدیگر در عین به وجود آوردن فرصت‌های نوین، سبب چالش‌های جدیدی در درون و بین جوامع می‌گردد. بنابراین اعضای این جوامع اعم از توسعه یافته و یا در حال توسعه نیز با فرصت‌ها و تهدیدهای نوینی، متفاوت با گذشته مواجه خواهند شد. حال با توجه به فرایند فوق‌الذکر و نگرانی‌های بشر ازجنگ که همواره در طول دوران زندگی دغدغه‌ی اصلی او بوده و خواهد بود چه باید کرد؟

طرفداران صلح در ژانویه 2005 روزهای 19 و 20 مارس (29 و 30 اسفند) را به بهانه‌ سالروز حمله آمریکا به عراق روزهای جهانی مقابله با جنگ و دفاع از صلح اعلام کردند. زیرا جنگ نه‌تنها کودکان بلکه تمامی کره زمین را در خطر انهدام و نابودی قرار خواهد داد. بنابراین اقدام بر علیه جنگ و پایداری در دفاع از صلح را همه افراد بشر باید در دستور کار خود قرار دهند.

خانواده‌ای که در فضای جنگ زیست می‌کند قادر به ارائه الگو‌های صحیح تربیتی واحترام به کودکان خود نخواهد بود. زیرا اضطراب ناشی از کمبودها، مرگ، جدایی‌ها، محرومیت‌ها و ... که جنگ بر خانواده تحمیل می‌کند، بستری است برای تربیت کودکان پرخاشگر، بدون اعتماد به نفس و بی‌مدارا در برابر دیگران.

کودک از کنش‌های دیگران اعم از بزرگ‌ترها، گروه هم‌سالان و دیگرانی که در اطراف او حضور دارند، الگوبرداری می‌کند و این الگوبرداری مهارت‌های ارتباطی او را شکل می‌دهد.

چرخه جنگ با اثر تخریبی خود عواقب غیرقابل جبرانی بر هنجارهای خانوادگی و اجتماعی می‌گذارد. بررسی‌ها نشان داده است که خانواده و عوامل اجتماعی در نوع واکنش کودک به شبیه‌سازی‌های خشونت‌آمیز بسیار تأثیر می‌گذارند و نکته مهم‌تر این که تأثیر جنگ و خشونت در محیط اجتماعی بر روی کودکانی که خانواده‌هایشان رفتارهای خشن دارند مؤثرتر بوده است.

صلح به معنای همزیستی مسالمت‌آمیز، تحمل و احترام به همه تفاوت‌ها و تکثرها است. بنابراین اگر کودکان به ‌گونه‌ای زیست کنند که عشق ورزیدن بدون قید و شرط را تجربه نمایند، یاد خواهند گرفت که عشق بورزند و اگر با احساس امنیت زندگی کنند، می‌آموزند که به دیگران اعتماد کنند.

بنابراین ترویج صلح صرفا به بیان محدود نمی‌شود بلکه مستلزم فرآیند عمیق‌تری برای تثبیت فرهنگ و ارزش‌های مبتنی بر صلح در تمامی بخش‌های جامعه است.

این فرآیند از زمان کودکی آغاز می‌شود و با افزایش امکاناتی چون،آموزش، قادرسازی مردم در ایفای نقش‌های مؤثر در حیطه‌های گوناگون و تشویق به رشد گروه‌های جامعه مدنی و سایر نهادهای غیررسمی ادامه می‌یابد.

بدین‌ ترتیب بنای صلح را باید از کودکان آغاز کرد، از آنچه آنها در فرآیند رشد می‌آموزند و این مهم امکان‌پذیر نخواهد بود مگر با عزم راسخ همه بازیگران و دست‌اندرکاران جهانی و ملی.

براساس مفاد ماده 28 کنوانسیون جهانی حقوق کودک " کشورهای عضو متعهد می‌شوند که هنگام مخاصمات مسلحانه‌ای که با کودکان ارتباط پیدا می‌کند، مقررات حقوق بین‌المللی بشردوستانه قابل اعمال را محترم بشمارند و احترام به مقررات مذکور را تضمین کنند."

همچنین بر اساس بند دیگری از مفاد این کنوانسیون،" کشورهای عضو، طبق تعهدات ناشی از حقوق بین‌المللی بشردوستانه مربوط به حمایت از افراد غیرنظامی در مخاصمات مسلحانه، کلیه اقدامات امکان‌پذیر را برای تضمین حمایت و مراقبت از کودکانی که به علت مخاصمات مسلحانه در معرض آسیب قرار می‌گیرند به عمل خواهند آورد ."

***

گفته‌ام زندگی‌ام را روزگار هرجا که بُرد، بعد از مرگ مرا بیاورند و به خاک خوزستان بسپارند. روزی آخر، در این خاک آرام می‌گیرم و راحت می‌شوم از این دلهره‌های دور که بوی اشک و خون و ترس می‌دهند. این خاک با من مهربانی می‌کند، همین خاک که تن خونین هم‌کلاسی‌ها و همسایه‌ها و همشهری‌هایم را آرام داد.

منبع: سرویس فرهنگ و حماسه ایسنا

انتهای پیام

دیدگاه شما