دکترنجفقلی حبیبی گفت: حرفهای امام (س) به دلیل اینکه رهبر کبیر انقلاب اسلامی بودند و 10 سال هم این انقلاب را اداره کردند، برای ملت و انقلاب راهگشا بود و به عنوان دستورالعمل محسوب میشد. در عین حال این خطر نیز وجود داشت که این حرفها تحریف شده و نسبتهای ناروا به ایشان داده شود و یا با توجه به حوادث مختلف، مسایلی پیش بیاید که اسناد اصلی انقلاب اسلامی که راهنمای مردم است دچار آسیب شود. در نتیجه مرحوم سید احمد خمینی نامهای نوشتند که در صورت اجازه امام (س) دفتری برای حفظ این آثار و نظم دادن و ساماندهی و بیش از همه، نگهداری آنها به وجود بیاید.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران به نقل از ایسنا، دکتر نجفقلی حبیبی معاون پژوهشی پیشین موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س) در تشریح وقایعی که به موجب آن حاج سید احمد خمینی نگرانی خود را با امام (س) درمیان گذاشت و خواستار تشکیل چنین موسسهای شد، عنوان کرد: مکاتبات مذکور سرآغاز تشکیل موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س) بود، موسسهای که وظیفه بزرگی را به عهده گرفته است و هنوز هم باید این وظیفه بزرگ را با قوت و قدرت به انجام برساند؛ چرا که حفاظت از آرمانهای انقلاب اسلامی به عنوان آرمانهایی که امام مطرح کردهاند، تنها راه نجات ملت ماست و موسسه از این این بابت نقش موثری دارد.
این استاد و محقق دانشگاه که نقش بسزایی نیز در تاسیس پژوهشکده امام خمینی (س) (وابسته به موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)) ایفا کرده است، در ادامه با یادآوری برخی وقایع سال 67 که اولین جرقههای شکلگیری موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س) بود، اظهار کرد: در آن روزها نسبتهایی به امام داده میشد و در همان زمان دغدغه نسبت به آینده به وجود آمد تا حرفها و بیانات حضرت امام (س) مستند شود. امام میفرمودند ممکن است فردا از زبان من چیزهایی نقل کنند که درست نباشد پس این حرفها باید مستندسازی شود تا معلوم شود من گفتهام یا نه، بنابراین یا نوشتههای قطعی و یا سخنرانیهای روشن من باید در اختیار باشد؛ البته امام حتی به این مساله هم توجه داشتند که اینها ممکن است تحریف شود بنابراین میفرمایند که خط شناسان و کارشناسان امر باید تشخیص دهند که صدا و دست خط مربوط به من است یا خیر. امام میدانستند که این بیانات بعدها بسیار اثرگذار خواهد بود بنابراین برای جلوگیری از چنین مسائلی اقدام به تشکیل موسسه کردند که بسیار هم موثر بود.
وی یادآور شد: تیزبینی حاجاحمدآقا بود که آینده را به خوبی تشخیص و این پیشنهاد را به حضرت امام داده بودند و امام هم طی حکمی خود سید احمد خمینی را مسوول راهاندازی مرکزی برای ساماندهی آنچه از امام به عنوان اسناد فکری، انقلابی و اسلامی موجود بود قرار دادند.
حبیبی درباره تیم اولیه تشکیل دهنده موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، گفت: دفتر امام نقش اساسی را در این رابطه داشت. حاج آقا محمدعلی انصاری رکن اصلی بود و از طرف حاج احمدآقا برای این کار مامور شده بود. برادرشان آقای حمید انصاری هم خیلی کمک کردند و بقیه در جنب اینها فعالیت میکردند و بیشترین نقش را برادران انصاری ایفا کردند. البته کسانی هم از دفتر امام با اینها همکاری داشتند، بعدها هم که موسسه بیشتر شکل گرفت، از اساتید دانشگاه کمک گرفته شد؛ به ویژه در راهاندازی اولیه تبیانها اساتید جامعهشناسی کمک خوبی کردند. بعدها که دفتر توسعه پیدا کرد و واحدی در قم تاسیس کرد، در آنجا هم تعدادی از فضلای حوزه زحمت زیادی در این باره کشیدند.
معاون پژوهشی سابق موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س) ادامه داد: در ابتدای تاسیس این موسسه قرار شد هر آنچه مربوط به حضرت امام است جمع آوری کنند. این جمعآوریها در چند بخش بود، یک بخش مربوط به سخنرانیهای امام بود که توسط تلویزیون یا مطبوعات ضبط شده بود و بخشی دیگر نیز در دفتر امام نگهداری میشد. بخش دیگر مربوط به چندین هزار نامهای بود که مردم و مقامات مختلف از سراسر جهان به حضرت امام نوشته بودند و بعضا در کنار اینها جوابیههای امام نیز وجود داشت و بسیار مهم بود. بخش بعدی، نامهها و احکامی بود که امام برای افراد صادر کرده و یا دستورالعملهایی داده بودند که در این بین حتی نامههایی که سال ها پیش از انقلاب توسط امام نوشته شده بود نیز وجود داشت.
وی جمعآوری اعلامیهها، مکاتبات و عکسها و تصاویر مختلف از امام خمینی (س) را به عنوان بخش دیگری از کار موسسه تنظیم و نشر آثار امام برشمرد و عنوان کرد: این بیانات و نوشتهها بسیار مهم بود چرا که خطوط حرکت انقلاب، دیدگاههای حضرت امام به عنوان رهبر انقلاب و مراحل سیر تکاملی انقلاب را مشخص میکرد. پس از جمعآوری، بنا شد آن طور که امام فرمودند چاپ و منتشر شود و در دسترس مردم قرار بگیرد و این قسمت دوم کار موسسه محسوب میشد.
حبیبی درادامه اظهار کرد: در تحولات مختلف اجتماعی و سیاسی انقلاب، مردم و مسوولان نگاه میکردند به این که حضرت امام در این رابطه چه فرمودهاند، عدهای نیز در صدد تحریف بودند و میخواستند جمله یا کلمهای را حذف یا اضافه کنند تا به اغراض سیاسی خود دسترسی پیدا کنند. بدین ترتیب حفاظت و انتشار اسناد مربوط به امام به حفظ اسناد انقلاب اسلامی کمک شایانی کرد. و امروز پس از گذشت 20 سال از تاسیس این موسسه معلوم میشود چقدر این کار مفید و موثر بوده است.
این استاد و محقق دانشگاه، تحقیق در آثار امام خمینی (س) و تفسیر آنها را به عنوان بخش مهمی از کار این موسسه توصیف کرد و افزود: یکی از کارهای بسیار مهمی که صورت گرفت این بود که آثار و اسناد حضرت امام دستهبندی موضوعی شد و در کتابهایی تحت عنوان "تبیان " به چاپ رسید که تعداد مجلات آن به ده ها جلد رسیده است، در هر کدام از این دستهها بیانات مختلف امام در مورد موضوعات گوناگون توسط اساتید متخصص حوزه و دانشگاه جمعآوری، عنوانبندی و شمارهگذاری شده است.
وی با بیان اینکه از انتشار این آثار، امکان تحقیق درباره امام فراهم شد، خاطرنشان کرد: انقلاب اسلامی بزرگترین انقلاب مردمی جهان محسوب میشد و در دنیا تاثیر زیادی گذاشت چرا که پس از آنکه دین فراموش شده بود، به نام خدا یک انقلاب رهبری شد، بدین ترتیب کار امام، به عنوان رهبر این انقلاب کار بسیار پر درخششی در عرصه جهانی بود و مسایل مختلفی را برای محققان و جامعهشناسان جهان بوجود آورد، بنابراین در محیطهای علمی و آکادمیک دنیا بحث درباره امام و انقلاب اسلامی فوقالعاده گسترش یافت و کارهای موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س) به دامنه وسیع تحقیقات درباره امام، انقلاب اسلامی و اسلام کمک قابل توجهی کرده است و از این بابت باید به زحمتکشان این موسسه به ویژه حاج احمد آقا که بنیانگذار موسسه بودند درود فرستاد.
حبیبی در ادامه به نمونههایی از تاکیدات صریح امام اشاره کرد و گفت: یکی از بحثهایی که در طول این سال ها پیش آمده این است که عدهای میگفتند ما فقط به اسلامیت توجه داریم و جمهوری و رای اهمیتی ندارد و اگر هم امام آنقدر به این مساله اهمیت داده به دلیل برخی ملاحظات سیاسی بوده است ولی چون مستندات صریح، محکم و جدی امام در اختیار بود ثابت شد که چنین ادعایی درست نیست.
این عضو اسبق موسسه تنظیم و نشر آثار امام یادآور شد: یکی از بحثهایی که مدتها به ویژه از اوایل دهه هفتاد شروع شد، بحث عدالت و جنگ بین فقر و غنا بود و عدهای در این بحثها گفتند که اصول اقتصادی قانون اساسی برگرفته از مارکسیستهاست و امام هم تحت تاثیر اینها چنین اصولی را پذیرفته است. مستندات امام در این رابطه آنقدر زیاد بود که میتوانست نشان داد ایشان تحت تاثیر کسی نبوده است بلکه این اصول بر اساس فهم دینی یک مرجع تقلید بزرگ بوده که توانسته است از اسلام این برداشتها را داشته باشد.
این استاد دانشگاه در ادامه با تاکید بر اینکه درنظام جمهوری اسلامی هنوز پیروی از خط امام (س) یک ارزش تلقی میشود، اظهار کرد: میتوان با اطمینان گفت که حضور موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س) در حفاظت از آرمانها، ارزشها و اصول فکری انقلاب بسیار موثر بوده و در جلوگیری از تحریف و یا بازگرداندن سیاستمداران جامعه، رجال و متفکران به اندیشههای صحیح امام نقش اساسی داشته است.
وی بر ضرورت اجتهاد در اندیشههای امام خمینی (س) تاکید کرد و افزود: مرحله بعدی کار این است که در اندیشههای امام اجتهاد شده و متناسب با روز شود. نمیتوان منکر لزوم اجتهاد در این اندیشهها شد چرا که وقتی تحولات اجتماعی پیش میآید باید راهی داشته باشیم که با استفاده از آن اصول و درقالب آنها تصمیمات جدید بگیریم. به عنوان مثال کاری که محققان در تهیه "تبیان"ها انجام داده اند به نوعی اجتهاد در اندیشههای حضرت امام است.
وی در ادامه سخنان خود به برخی از بخشهای اصلی اندیشههای امام (س) اشاره کرد و گفت: مردم اصالتهای انقلاب را قبول دارند، ممکن است رفتارهای برخی افراد را قبول نداشته باشند، ولی اصالتهای انقلاب را باور دارند.
وی یکی از اصالتهای انقلاب و ارزشهای موجود اندیشههای امام خمینی (س) را مساله استقلال عنوان کرد و افزود: امام میگفت ما مردمی هستیم که به لحاظ اعتقادی، دین اسلام را داریم که هم توانا و هم جامع و کامل است و از نظر هویت تاریخی نیز ملتی هستیم که همواره تاریخساز بودهایم و از یک عقبه قدرتمند تاریخی برخورداریم. امام این سوابق تاریخی را به رخ این ملت کشید و در برابر چشم آنها قرار داد تا ثابت کند که استقلال گوارای این ملت است. مردم نیز که طعم زیردست بودن را چشیده بودند، با افتخار به این ارزش نگاه میکردند. درست است که ارتباطات امروز تغییر زیادی کرده است ولی استقلال هنوز هم به عنوان یک ارزش ملی اعتبار خود را دارد.
حبیبی، بحث معنویت و اخلاق را یکی دیگر از اصول اساسی اندیشههای امام برشمرد و اظهارکرد: سیاست باید با اخلاق همراه باشد. ویرانیهای امروز جهان به این دلیل است که اخلاق در سیاست جایی ندارد. گفته میشود که نمیتوان اخلاق را وارد سیاست کرد و در مقابل، امام میخواست اخلاق روح رفتار انسان ها را تشکیل دهد و معنویت وارد زندگی شود. وجود اخلاق در جامعه سبب میشود که افراد به یکدیگر اعتماد داشته باشند و در نتیجه فسادهای مختلف کنار رود.
این استاد و محقق دانشگاه ارزش دادن به هویت ملی را از دیگر اصول اندیشه امام خمینی (س) برشمرد و عنوان کرد: هویت ملی ما در دل هویت دینی ما قرار دارد و عملا یکی شده است، ما یک ملت مسلمان هستیم پس هویت ما یک هویت ایرانی، اسلامی است و امام (س) این هویت را بسیار بالا برد.
حبیبی، نوع تفسیر امام از اسلام و مساله اجتهاد را به عنوان اصل دیگری از اصول اندیشه امام خمینی (س) عنوان کرد و گفت: امام برداشتهایی تاریخی از اسلام را جمعبندی کرد و متناسب با زمانه دو اصطلاح اسلام ناب محمدی (ص) و اسلام آمریکایی را مطرح کرد که البته اصطلاح اسلام آمریکایی به فراخور آن روزها بود و به طور کلی به اسلامی غیر از اسلام محمدی(ص) اشاره دارد.
حبیبی با بیان اینکه فهم امام از اسلام جامعیت و توانایی آن را نشان میدهد اظهار کرد: ایشان معتقد بودند که مجتهدین باید اجتهاد کنند یعنی میگفتند مشکل در اسلام نیست بلکه در اجتهاد است و اجتهاد ناکافی بوده است. امام میفرمودند اجتهاد مصطلح کافی نیست بلکه باید نقش زمان و مکان را در اجتهاد دخالت دهیم.
نجفقلی حبیبی در ادامه اظهار کرد: اینها مباحثی است که مردم هم آنها را قبول دارند و هم میفهمند در نتیجه پافشاری میکنند که این اصول و اندیشهها راهنما و راهگشای زندگی اجتماعی و سیاسی آنها باشد و مسوولین هم به لحاظ اینکه این ارزشها نزد مردم محترم و معتبر است سعی میکنند خود را به عنوان خط امام جلوه بدهند تا از اعتبار و وجاهت معنوی برخوردار باشند و این خوب است اما باید مراقبت شود که از آنها سوءاستفاده نشود چرا که بسیار خطرناک است.
وی افزود: ما اگر بخواهیم انقلاب اسلامی همچنان مسیر صحیحی را طی کند، چارهای جز این نداریم که همچنان راهنماییهای امام و خط مشی و اصول کلی که ایشان تعیین کردهاند را البته با اجتهاد راهنمای عمل خود قرار دهیم وگرنه شکست خواهیم خورد. نمیتوانیم هم بگوییم که این اصول کهنه میشود، زیرا اجتهاد همواره این اندیشهها را زنده و شاداب نگه میدارد.
حبیبی خاطر نشان کرد: آن اوایل بحثی در موسسه بود که تاریخ انقلاب اسلامی و تاریخ زندگی امام نوشته شود. اینقدر بر سر این مساله جدال و بحث بود که چه کسی بنویسد. بالاخره افرادی را پیدا کردند که قبل از انقلاب را بنویسند اما وقتی رسیدند به مقطع از انقلاب تا رحلت امام، هیچکس حاضر به نوشتن تاریخ این دوره نشد. هنوز هم این بخش انجام نشده است. به این دلیل که وقتی تاریخ قرار است نوشته شود بالاخره رجال سیاسی که اغلب هنوز هم در قید حیات هستند هر کدام به نوعی درگیر میشوند، ممکن است بخشی به مزاق کسی خوش نیاید و بخش دیگری برای کس دیگری خوش نیاید.
این استاد دانشگاه اضافه کرد: تلاش زیادی شد که این کار صورت گیرد اما نهایتا این نظریه عملا پیروز شد که تاریخ را باید خیلی بعدتر نوشت. ولی مشکل اینجاست که مستندات از بین میرود. این بود که بخشی در موسسه راهاندازی شد در خصوص مصاحبهها، مصاحبه با یاران امام، با همه کسانی که در انقلاب کنار امام بودند و به نوعی با امام مرتبط بودند، شخصیتهای مختلفی از طیفهای گوناگون. سعی شد این مصاحبهها از همه کسانی که به نوعی اطلاعات دارند و در این مسایل بودند صورت گیرد. بخشی از این مصاحبهها چاپ شده و بخشی مانده که چاپ نشده است. البته تاکید زیادی شد که این مصاحبهها با سرعت انجام شود تا مبادا این افراد از دنیا بروند و با مجموعه عظیمی از خاطرات دفن شوند. چنانکه حاج احمدآقا به تعبیر حاج حسن خمینی گنجینه اسرار انقلاب اسلامی بود که به خاک رفت.
رییس اسبق دانشگاه علامه طباطبایی افزود: هماهنگ کردن این مصاحبهها که بتواند تاریخ را به روشنی بیان کند کار سختی بود و به ویژه افرادی را میطلبید که عاشق تاریخ باشند. این مصاحبهها شاید به نوعی تاریخ شفاهی باشد. یکی از کارهایی که پژوهشکده به عنوان زیرمجموعه موسسه انجام میدهد کار روی تاریخ انقلاب اسلامی و اندیشهی سیاسی اسلام است که با تلاشهایی که داشتیم به عنوان رشته تحصیلی در وزارت علوم تصویب شد.
پژوهشکده الحمدالله پیشرفت خوبی کرده و محققینی را تربیت کرده، گرچه نمیشود گفت به طور کامل به اهدافش رسیده است چرا که هر چه جلوتر میرویم چشماندازهای جدید پیش میآید. مثلا اکنون لازم است، محققینی برای رایزنیهای فرهنگی در خارج از کشور داشته باشیم اما این کار انجام نشده است.
حبیبی در خاتمه یادآور شد: اگر اسلام بخواهد حاکم شود جز با فهمی که امام خمینی (س) به لحاظ تجربه طولانی و برداشت عمیق متناسب با یک مجتهد امین داشتند امکانپذیر نیست، به ویژه اینکه امام از نظر علمی موفق هم شد، امام با همین اسلام انقلاب به این بزرگی کرد آن هم در روزگاری که هیچکس باور نمیکرد بشود به نام خدا انقلاب کرد و شاید به نام هر چیزی میشد به جز خدا. اما امام نشان داد که این اسلام در عمل هم توانایی دارد. حالا باید با کمک اجتهادی که عرض کردم این راه انشاءالله ادامه پیدا کند.