احداث راهآهن همواره از آرزوهای مهم مردم و بازرگانان ایرانی از قدیم الایام بوده است. این آرزو در سال ۱۳۱۷ زمانی که رضاخان حکومت را به دست گرفت تحقق پیدا کرد. به گزارش خبرنگار جی پلاس، برای حمل و نقل آسان لازم بود تا خطوطی ساخته می شد که شمال و جنوب ایران را به هم وصل کند. یعنی خطوطی که از دریای مازندران شروع شده و به خلیج فارس ختم شود و به این ترتیب شهرهای بزرگ و پرجمعیت و نواحی کشاورزی کشور را به هم مرتبط سازد. طرح ساخت این راه آهن به سال ۱۳۰۴ برمی گردد. برای تامین هزینه ساخت خطوط برنامه ریزی شده بود؛ طبق قانون مجلس شورای ملی هزینه این طرح باید بدون کمک خارجی تأمین می شد که براساس قانون انحصار قند و شکر و چای که در ۹ خرداد ۱۳۰۴ به تصویب مجلس رسیده بود، مقرر شد که از سه کیلو قند و شکر وارد شده دو ریال و از هر سه کیلو چای شش ریال صرف هزینه ساخت راه آهن شود و باقیمانده هزینه ها از طریق بودجه عمومی کشور تأمین شود. به این ترتیب، در سال ۱۳۰۶ شمسی ساخت راه آهن از شمال به جنوب کشور شروع شد و ۱۱ سال بعد در ۲۹ بهمن ۱۳۱۷ راه آهنی که با هزینه ای بالغ بر ۳۰ میلیون لیره انگلیسی ساخته شده بود، به دست رضا شاه افتتاح شد. خط شمال از بندر گز (امام خمینی فعلی) در ساحل جنوب شرقی دریاچه خزر آغاز شد و از بین دشت و با عبور از جنگل به شهر ساری می رسید و با عبور از «گدوک و جلگه خوار» و ورامین به ایستگاه تهران ختم می شد. خط منتهی به جنوب نیز از «بندر شاهپور» آغاز و با عبور از پل های متعدد به ویژه پل کارون به بخش کوهستانی می رسید. بعد از عبور از تونل های پی در پی به فلات مرکزی وارد می شد و بدون عبور از شهرهای مهمی مثل اصفهان و شیراز به تهران ختم می شد. احداث راه آهن در هر مکانی باید حداقل یکی از این سه خصلت استراتژیکی (دفاعی و نظامی)، اقتصادی (ترانزیت بین المللی و معاملات بازرگانی) و ارتباطی را برای مردم آن منطقه داشته باشد. اولین مخالفت هایی که در رابطه با طرح راه آهن شمال به جنوب مطرح شد، اشکال در مسیر شمالی به جنوبی این خط آهن بود. برخی معتقد بودند که مسیر مناسب برای احداث خط راه آهن مسیر شرقی- غربی است، زیرا از گذشته مسیر بازرگانی ایران به این طریق بوده و مسیر ترانزیت بین المللی از این قسمت عبور می کند. دکتر مصدق هم در زمان طرح این موضوع در مجلس شورای ملی، مخالفت خود را با احداث راه آهن اعلام کرد و بحث های داغی را در مجلس پیش آورد که این طرح توجیه اقتصادی ندارد و در آن شرایط فشار زیادی را به مردم تحمیل خواهد کرد. اما مخالفت ها نتوانست از احداث این خط آهن جلو گیری کند. مسئله ی بعدی درباره این خط آهن، رعایت نشدن خصلت ارتباط بین شهری در این خط است. در زمان احداث راه آهن، هفت شهر مهم کشور از لحاظ جمعیت و ارزش اقتصادی، غیر از تهران عبارت بودند از تبریز، اصفهان، مشهد، همدان، شیراز، رشت و کرمانشاه که مسیر راه آهن شمال به جنوب هیچ یک از این شهرهای مهم را به هم مرتبط نمی کرد و بیشتر از شهرهای کوچک و غیر مهم عبور می کرد. علاوه بر این، منتهی الیه شمال این خط آهن به بندر گز- که نقطه ای بن بست بود- و در جنوب به خور موسی ختم می شد که به علت نزدیکی به مرز خشکی عراق از لحاظ نظامی و استراتژیک نامناسب بود. به علاوه اینکه دروازه های ورود و خروج ایران در آن زمان به لحاظ ورود و خروج مسافر و کالا در شمال، تبریز (برای ارتباط از طریق راه شوسه و راه آهن به اروپا از راه روسیه و ترکیه) و بندر انزلی (انتهای خط کشتی رانی شوروی) بودند. بنابراین، باید یکی از این دو شهر که نقاط آزاد بودند به عنوان نقاط انتهایی انتخاب می شدند. به هر ترتیب، عده ای انتخاب این مسیر را بیشتر به خاطر منافع نظامی حاصل از احداث این راه آهن برای کشور می دانستند. «الول ساتن» در کتاب خود به همین موضوع اشاره می کند: «منظور از ساختن این راه آهن رعایت جنبه سوق الجیشی و نظامی است که قادر باشند با آن در مواقع مقتضی از مازندران و تهران قشون و مهمات را به جنوب برسانند...»
راه آهن شمال به جنوب تاسیس شد
کد خبر:
۵۵۵۲۹۹