جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

جذب بی هدف دانشجویان غیرمرتبط، چالش جدی دولت در اشتغال را پیچیده تر می کند

کنکاش جی پلاس از وضع بیکاری جوانان/ افقه: منازعات سیاسی فرصت سرمایه گذاری خارجی را هم می گیرد

کد خبر: ۳۱۹۲۱۱
کنکاش جی پلاس از وضع بیکاری جوانان/ افقه: منازعات سیاسی فرصت سرمایه گذاری خارجی را هم می گیرد

شاید زمانی راه‌ یافتن به دانشگاه برای جوانان رویایی دست‌ نیافتنی و سخت بود اما پذیرش دانشجو در رشته‌ های مختلف با ظرفیت بالا منجر به حجم زیادی از فارغ ‌التحصیلان بیکار شده که هر سال این چالش سخت برای دولت ها را پیچیده تر می کند! به گزارش خبرنگار کار و درآمد جی پلاس؛ برخی از اقتصاددانان و مسوولان امر اشتغال بر این باورند که دلیل عمده مشکل بیکاری در جامعه، حجم زیاد فارغ التحصیلانی است که انتظارات بالایی از کار داشته و با داشتن مدارک کارشناسی و کارشناسی ارشد انجام بسیاری از کارها را در شان خود نمی بینند. در این رابطه کوروش پرند، معاون وزیر کار یکی از مهم ترین مشکلات ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار دانشجو کشور را هرم دانشجویی می داند به این معنی که ۶۶ درصد فارغ التحصیلان در حوزه کارشناسی و کمتر از ۲۳ درصد در حوزه کاردانی هستند؛ یعنی به ازای هر یک کاردان، ۳ کارشناس حضور دارند که این نسبت باید برعکس باشد. علی ربیعی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی هم با بیان اینکه یک سوم فارغ التحصیلان دانشگاهی از پذیرش شغل‌ های پیشنهادی سر باز می زنند، به شکاف انتظاری میان توقعات دانش آموختگان و واقعیات بازار کار اشاره می کند. او می گوید: از میان ۳۰۰ هزار نفری که برای گرفتن شغل به موسسات مختلف در کشور معرفی شده اند، ۱۰۰ هزار نفر شغل ‌های پیشنهادی را نپذیرفته اند و معتقد بودند به خاطر منزلت اجتماعی که از دانشگاه به دست آورده اند، تناسبی میان این منزلت و شغل‌ های موجود در بازارنمی بینند. وی با بیان اینکه آمارها نشان می دهد میزان بیکاری در میان فارغ التحصیلان دانشگاه ها دو برابر افرادی است که تحصیلات دانشگاهی ندارند، می گوید: طبق مطالعات میدانی در یک استان، دریافتیم حدود ۱۰ درصد جهت گیری های واقعی اشتغال در استان‌ های کشور مربوط به رشته های تحصیلی دانشگاه ها است و متاسفانه خروجی دانشگاه ها با رشته شغل‌ هایی که در استان‌ها شناسایی کرده ایم، تناسب بسیار اندکی دارد. وزیر کار به نکته جالبی هم اشاره می کند: علاوه بر فارغ التحصیلان بیکار، در شرایط فعلی ۵ میلیون و ۸۱۳ هزار دانشگاه رفته هم وجود دارند که حتی جویای کار هم شناخته نمی شوند! به گزارش جی پلاس اما رسانه ها عنوان کرده اند: آمارها و محاسبات مراکز آماری در رابطه با بیکاری نشان می ‌دهد در حال حاضر حدود ۴۰ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر از جمعیت کشور دچار غیرفعالی بوده و نقش یک مصرف کننده را در اقتصاد کشور بازی می‌ کنند. که اگراین فرض درست باشد، به این دلیل است که افراد کاری برای انجام دادن ندارند. علاوه بر این، روند غیرفعالی جمعیت طبق آمارهای رسمی ارایه شده در فاصله سال ‌های ۸۴ تا پایان سال ۹۳ به صورت مستمر رو به افزایش بوده به نحوی که تعداد غیرفعالان کشور از ۳۳ میلیون و ۴۶۹ هزارنفر در سال ۸۴ به ۴۰ میلیون و ۱۹۸ هزارنفر در پایان سال گذشته افزایش یافته، در حالی که انتظار می رفت با افزایش هزینه های خانوار از تعداد غیرفعالان کاسته شود. طبق آنچه در طی ۱۰ سال اتفاق افتاده این است که، از سال ۸۴ تا ۹۳ متوسط سالیانه ۷۰ هزار شغل در کشور ایجاد شد که هرگز تامین کننده نیاز های میلیونی بازار کار کشور نبوده و نخواهد بود.

  • جدول افزایش غیرفعالی جمعیت در فاصله سال‌های ۸۴ تا ۹۳ :
غیرفعال بیکار شاغل فعال اقتصادی جمعیت در سن کار سال
۳۳۴۶۹۶۶۰ ۲۶۷۴۸۶۶ ۲۰۶۱۸۵۷۹ ۲۳۲۹۳۴۴۶ ۵۶۷۶۳۱۰۶ ۱۳۸۴
۳۴۶۵۸۲۸۷ ۲۶۴۲۶۴۸ ۲۰۸۴۱۴۲۰ ۲۳۴۸۴۰۶۸ ۵۸۱۴۲۳۵۶ ۱۳۸۵
۳۵۶۷۵۹۲۳ ۲۴۸۶۲۳۸ ۲۱۰۹۲۴۷۷ ۲۳۵۷۸۷۱۵ ۵۹۲۵۴۶۳۹ ۱۳۸۶
۳۷۴۰۷۶۸۶ ۲۳۹۲۱۷۹ ۲۰۵۰۰۳۱۰ ۲۲۸۹۲۴۸۹ ۶۰۳۰۰۱۷۶ ۱۳۸۷
۳۷۵۰۵۰۴۰ ۲۸۳۹۹۷۱ ۲۱۰۰۰۷۰۴ ۲۳۸۴۰۶۷۵ ۶۱۳۴۵۷۱۵ ۱۳۸۸
۳۸۵۱۶۲۳۱ ۳۲۱۸۳۲۹ ۲۰۶۵۶۶۹۳ ۲۳۸۷۵۰۲۳ ۶۲۳۹۱۲۵۴ ۱۳۸۹
۴۰۰۴۹۱۵۹ ۲۸۷۷۶۰۸ ۲۰۵۱۰۰۲۵ ۲۳۳۸۷۶۳۳ ۶۳۴۳۶۷۹۳ ۱۳۹۰
۳۹۲۳۵۴۱۶ ۲۸۴۸۲۳۷ ۲۰۶۲۸۲۲۵ ۲۳۴۷۶۴۶۲ ۶۲۷۱۱۸۷۹ ۱۳۹۱
۳۹۵۲۱۳۳۳ ۲۴۸۸۳۷۲ ۲۱۳۴۶۱۷۹ ۲۳۸۳۴۵۵۲ ۶۳۳۵۵۸۸۵ ۱۳۹۲
۴۰۱۹۸۲۲۲ ۲۵۱۴۱۶۵ ۲۱۳۰۴۳۰۳ ۲۳۸۱۸۴۶۹ ۶۴۰۱۶۱۹۰ ۱۳۹۳
همان طور که در جدول بالا مشخص است عملکرد ضعیف اشتغال زایی باعث شده جمعیت شاغل کشور افزایش چندانی نداشته باشد و تعداد بیکاران تقریبا در سطح ۱۰ سال قبل باقی بماند. برای بررسی جزئی تر از وضعیت اشتغال می توان به آمار های موجود استناد کرد که گزارش های مرکز آمار ایران از نتایج طرح آمارگیری نیروی کار تابستان ۱۳۹۴ نشان می دهد نرخ بیکاری افراد ۱۰ ساله و بیشتر، ۱۰٫۹ درصد از جمعیت فعال (شاغل و بیکار)، بیکار بوده‌ اند. همچنین بررسی سهم اشتغال ناقص نشان می ‌دهد که در تابستان ۱۳۹۴، ۸٫۵ درصد جمعیت شاغل، به دلایل اقتصادی (فصل غیرکاری، رکود کاری، پیدا نکردن کار با ساعت بیشتر و...) کمتر از ۴۴ ساعت در هفته کار کرده و آماده برای انجام کار اضافی بوده ‌اند. این در حالی است که ۴۱٫۰ درصد از شاغلین ۱۵ ساله و بیشتر، ۴۹ ساعت و بیشتر در هفته کار کرده ‌اند. به علاوه گزارش کامل مرکز آمار ایران از وضعیت بیکاری گروه های مختلف سنی در تابستان سال جاری که نشان می دهد: نرخ بیکاری گروه سنی ۲۰ تا ۲۴ ساله کشور به ۲۷.۸ درصد رسید. و از سویی کمترین نرخ بیکاری مربوط به گروه سنی ۶۵ ساله و بیشتر با ۰.۶ درصد است، که این مساله هم جای تامل دارد. آمارهای ارایه شده از سوی وزارت کار درباره اوضاع بیکاری در رشته های مختلف تحصیلی نشان می دهد که در برخی از رشته ها مانند علوم رفتاری و اجتماعی با نرخ بیکاری ۱۹٫۷ درصد، بازرگانی و امور اداری با ۱۹٫۵ درصد، حقوق ۲۱.۸ درصد، علوم زیستی ۲۲ درصد، علوم طبیعی ۲۲٫۴ درصد، کامپیوتر ۳۹٫۹ درصد، صنعت و فرآوری ۳۲ درصد، معماری و ساختمان ۲۵.۹ درصد، کشاورزی، جنگلداری و شیلات با ۲۲ درصد و محیط زیست با ۴۹٫۱ درصد؛ بالاترین میزان بیکاری فارغ التحصیلان وجود دارد. همچنین در برخی رشته ها مانند تربیت معلم با ۸ درصد، روزنامه نگاری ۸.۸ درصد، بهداشت ۷.۹ درصد، خدمات امنیتی ۸.۴ درصد و خدمات حمل و نقل با ۱۰.۸ درصد اوضاع بهتری برای اشتغال و جستجو برای کار وجود دارد. جمع بندی کلی از وضعیت اشتغال در رشته های مختلف نشان می دهد که: ۵.۸ میلیون نفر فارغ التحصیل دانشگاهی معادل ۵۱.۰۲ درصد غیرفعال بوده و هیچ نقشی در بازار کار کشور ندارند، ۴.۵ میلیون نفر معادل ۳۹٫۹ درصد شاغل و ۱.۰۳ میلیون نفر معادل ۹٫۱ درصد نیز بیکار هستند. در این بین محیط زیست با ۴۹٫۱ درصد بالاترین درصد بیکاری را در کنار رشته علوم کامپیوتر با ۳۹٫۹ درصد و رشته صنعت و فرآوری با ۳۲ درصد دارا است و کمترین نرخ بیکاری مربوط به رشته بهداشت با ۷.۹ درصد است. در نهایت آمارها نشان دهنده این است که از مجموع ۶ میلیون و ۸۶ هزار مرد فارغ التحصیل دانشگاهی، ۳ میلیون و ۲۶۲ هزار نفر شاغل و تنها ۴۸۷ هزار نفر در جستجوی شغل هستند. مابقی به تعداد ۲ میلیون و ۳۳۶ هزار نفر خانه نشین شده و کاملا غیرفعال هستند! در بین زنان نیز از مجموع ۵ میلیون و ۳۰۵ هزار زن فارغ التحصیل دانشگاهی، یک میلیون و ۲۸۲ هزار نفر شاغل بوده و ۵۴۶ هزار نفر در جسجوی شغل هستند. نرخ عمومی بیکاری زنان و مردان فارغ التحصیل دانشگاهی کشور هم اکنون ۱۸.۵ درصد بوده، در عین حال نرخ بیکاری مردان ۱۳ درصد و این نرخ در مورد زنان درس خوانده ۶۵.۵ درصد است. نکته اینکه تعداد زنان درس خوانده در جستجوی شغل در حال حاضر از تعداد مردان درس خوانده در جستجوی شغل بیشتر است. طبق آمار های ارایه شده، داوطلبان ورود به دانشگاه ها باید نهایت دقت را به کار گیرند و از انتخاب رشته های اشباع شده پرهیز کنند چرا که اگردر انتخاب خود دقت لازم را به کار نگیرند به مشکل فارغ التحصیلان بیکار کنونی دچار خواهند شد. البته این وظیفه بر عهده دانشگاه ها و دولت ها است که باید جلوی جذب دانشجو در برخی رشته ها را دست کم برای چند سال بگیرند، ظرفیت جذب برخی رشته ها را کاهش دهند. گفتنی است که گره مشکل بیکاری به دست فارغ ‌التحصیلان باز نمی شود و برطرف کردن مشکل مشاغل غیر مرتبط تا حدودی توسط سازمان ‌های متولی امکان ‌پذیر است و وجود این معضل بیان کننده این است که اگر جوانان در رشته‌ های مرتبط مشغول به کار نشوند، منجر به قطع ارتباط دانش با عمل شده و در نهایت جامعه دچار بحران می شود. به گزارش جی پلاس، به نظر می رسد یکی از مهم ترین دلایلی که دانشجویان فارغ التحصیل جذب بازار کار نمی شوند این است که از سواد بالایی بر خوردار نیستند، مرتضی افقه، عضو هیات علمی دانشگاه چمران در گفت وگو با خبرنگار کار و درآمد جی پلاس ابتدا درباره علت کم سوادی دانشجویان اظهار کرد: بسیاری از اساتیدی که در دانشگاه ها به خصوص در مناطق دور افتاده تر تدریس می کنند، دانش کافی ندارند بنابراین دانشجوهایی که در تربیت می کنند متناسب با همین شرایط است. وی افزود: در حال حاضر دانشگاه های کم کیفیت یا بی کیفیت گسترش پیدا کرده که نیازمند نیروی انسانی است. نیروهایی هم که جذب می شوند به دلیل تربیت بی کیفیت کم سواد بوده و فاقد دانش کافی هستند؛ به علاوه نبود امکاناتی از جمله عدم وجود کتابخانه و دسترسی به کتاب های معتبر خصوصا برای رشته های علوم انسانی و به ویژه در مناطق دور افتاده کم سوادی در دانشجویان را تشدید کرده است. این استاد دانشگاه راه حل این مشکل را آموزش های عملی برای فارغ التحصیلان جهت آمادگی برای ورود به کار دانست و بیان کرد: وجود فاصله بین حجم زیاد فارغ التحصیلان از دانشگاه های بی کیفیت و نیاز بازار به نیروی کار متخصص با توجه به سرعت بالای تکنولوژی و تغییر روز به روز روش ها، عامل اصلی فاصله بین نیاز بازار کار و عرضه نیروی کار است که موجب بیکاری فارغ التحیلان شده است. همچنین دانشجوها حتی اگر در دانشگاه هایی با کیفیت بالا هم تربیت شده باشند برای ورود به بازار کار نیازمند دوره های یک تا سه ماهه هستند، چه رسد به دانشگاه هایی که از کیفیت لازم برخوردار نیستند. بنابراین بهترین راه جهت بهبود وضعیت موجود این است که بخش عمده ای از دانشگاه ها ادغام یا تعطیل شوند و برای دانشگاه ها آموزش های فنی و حرفه ای یا چیزی شبیه به آن در نظر گرفته شود تا فاصله موجود تا حدی پر شود. به گزارش جی پلاس؛ طبق آمارها مقامات دولتی علت اصلی بحران بیکاری در کشور را ورود زود هنگام ۴.۵ میلیون تقاضای متفاوت شغلی به بازار کار بیان کرده و دانشگاه‌ ها را مسبب ۴۰ درصد کل بیکاری کشور می دانند و بیان می کنند که این امر موجب شده از هر ۱۰۰ فارغ ‌التحصیل دانشگاهی ۱۱نفر بیکار بماند. در عین حال، دانشگاه ها بی توجه به اینگونه مباحث در حال رقابت برای جذب و پذیرش جوانان و پُر کردن صندلی های خالی مانده دانشگاه ها هستند. گویی سیاست گذاری ها در این دو بخش، سال هاست بدون هماهنگی صورت می گیرد و این روند همچنان نیز ادامه دارد؛ دانشگاه ها به راه خود می روند و بازار کار هم کار خود را می کند. افقه در این رابطه و در پاسخ به این پرسش که آیا عامل اصلی بحران بیکاری سهولت ورود به دانشگاه ها نسبت به گذشته و افزایش فارغ التحصیلان از دانشگاه ها است گفت: در سال های پس از اتمام جنگ، کشور با حجم زیادی از افراد برای ورود به بازار کار مواجه بود که یکی از راهکارهای پیشنهادی در آن دوره گسترش آموزش عالی جهت برنامه ریزی برای فراهم کردن زمینه های اشتغال بود. متاسفانه به دلایلی از جمله ناکارایی ساختار دولتی، عدم توانایی دولت برای ایجاد فرصت های شغلی و سرمایه گذاری در زمان اندک ۴ ساله و... توسعه بی رویه آموزش عالی به خصوص در رشته های علوم انسانی که هزینه کمی برای راه اندازی در بر داشت شد را شاهد بودیم. وی ادامه داد: علاوه بر این موارد فرصت سوزی ها و وجود مشکلات با کشورهای خارجی، ناکارایی اقتصادی را تشدید کرد و موجب شد با این مشکل بزرگ مواجه شویم به این معنی که از یک طرف خروجی دانشگاه هایی که کارایی لازم را نداشتند افزایش یافت و از سوی دیگر دولت توانایی ایجاد فرصت های شغلی نداشت، که نتیجه اش بحران بیکاری امروزه جوانان است. به گزارش جی پلاس؛ در این بین برخی از مسئولان معتقدند پس از اجرای برجام و لغو تحریم‌ ها گشایش ‌های موثری در فضای اقتصادی کشور ایجاد و شرایط برای جهش نرخ رشد اقتصادی کشور فراهم شود و انتظار بهبود وضعیت را برای مردم هم ایجاد کرده اند. به گفته آنها به زودی به روزهایی می‌ رسیم که هیات‌ های مختلفی از کشورهای مختلف برای انجام فعالیت اقتصادی در کشورمان حاضر شوند تا فعالان اقتصادی ایران بتوانند فعالیت‌ های بهتری را نسبت به گذشته در بازار های بین المللی رقم بزنند. افقه درباره بهبود وضعیت اشتغال پس از رفع تحریم ها نیز به جی پلاس گفت: نسبت به بهبود وضعیت آینده چندان خوشبین نیستم، از این جهت که قیمت نفت کاهش یافته و موجب شده دولت عملا پول چندانی برای سرمایه گذاری نداشته باشد. شاید تنها راه این باشد که سرمایه گذاران خارجی را دعوت کنیم که آن هم باید جهت دار باشد و حداکثر تلاش صورت گیرد تا از تکنیک هایی استفاده شود که بتواند نیروی کار داخل جذب کند و یا این که بخشی از سرمایه را صرف آموزش نیروهای استخدامی کنند تا هم فاصله ایجاد شده در مهارت های فارغ التحصیلان پر شود و هم بیکاری کاهش یابد. وی در ادامه گفت: بنابراین برای افزایش حجم سرمایه گداری خارجی باید تنش ها، مشکلات سیاسی و دعاوی جناحی حداقل در آنجا که مصالح کشور در خطر است کنار گذاشته شود که متاسفانه شواهد این را نشان نمی دهد. جناح های سیاسی ما برخلاف کشوهای پیشرفته بلوغ لازم را از خود نشان نمی دهند. این استاد دانشگاه افزود: تنها شانس برای کاهش بیکاری، سرمایه گذاری خارجی است که اگر دعاوی سیاسی ادامه پیدا کند در این مورد هم شانس کمی خواهیم داشت و بحران بیکاری تداوم پیدا خواهد کرد. این استاد دانشگاه در پایان بهترین راه خروج از بیکاری را سرمایه گذاری دانست و اظهار کرد: جوانان چه تحصیل کنند چه تحصیل نکنند، مشکل بیکاری برایشان وجود خواهد داشت. بنابراین تنها راهی که وجود دارد سرمایه گذاری است. مشکل برنامه ریزان این است که فقط راهکار را سرمایه گذاری می دانند در حالی که سرمایه گذاری شرط لازم است در حالی که شرط کافی این است که سرمایه گذاری ها هدف دار باشد.
انتهای پیام

دیدگاه شما