به گزارش پایگاه خبری و اطلاع رسانی جماران، نشریه اینترنتی «نشنال اینترست» در گزارشی به قلم «جیمز ام. اکتون» نوشت: در اوج بحث هایی که این روزها درباره توافق هسته ای ایران وجود دارد، این سؤال مطرح می شود که آیا می توان به توافق بهتری دست یافت یا خیر. رئیس جمهور اوباما گفته است هیچ گزینه ای به جز این توافق و یا آغاز جنگ وجود نداشت. مخالفان وی مدعی شده اند که اوباما می توانست به «توافق نامه بهتری» دست یابد و هنوز هم باید به این منظور تلاش کند. با توجه به این نکته که برخی از این منتقدان حتی پیش از آن که متن این توافق نامه را مطالعه کنند، با آن مخالفت کرده اند، منطقی است ببینیم آیا آنها واقعاً درباره نسخه اصلاح شده این توافق نامه بر اساس مزایای آن قضاوت خواهند کرد یا خیر؟! حتی اگر این چنین باشد، لازم است بپرسیم چه اتفاقی می افتاد اگر آمریکا میز مذاکرات را ترک و تحریم ها را دو برابر می کرد، و تلاش می کرد ظرف یک یا دو سال آینده به توافقی بهتری دست یابد.
با توجه به تاثیر تحریم ها در آوردن ایران پای میز مذاکره و دریافت امتیازهای متعدد، نمی توان انکار کرد که شاید تشدید فشارها می توانست به دستیابی به توافقی بهتر منجر شود. با این حال، حتی «مارک دوبوویتز» یکی از سرسخت ترین مخالفان تحریم، اکنون اذعان کرده است که بعید است تحریم های بیش از این مانع برنامه هسته ای ایران شود. اگر بخواهیم عکس این قضیه را باور کنیم، دستکم باید سه فرضیه درست از آب در می آمد. حتی اگر فقط یکی از این فرضیه ها اشتباه از آب در می آمد، با تعلیق دیپلماسی خطر جدی در دستیابی به توافق بدتر یا حتی دست نیافتن به توافق رخ می داد.
فرضیه 1: امکان تشدید تحریم های ایران وجود داشت
تحریم های ضد ایرانی از آن جهت مؤثر واقع شد که از پشتیبانی گسترده بین المللی برخوردار بود. با این حال باز هم مشخص نبود این اجماع تا چه زمان می توانست ادامه داشته باشد. دیپلماسی ماهرانه رئیس جمهور روحانی به همراه خسارت اقتصادی ناشی از تحریم ها بر شرکای تجاری ایران - از جمله بسیاری از کشورهای عضو اتحادیه اروپا، کره جنوبی، ژاپن، هند، روسیه و چین- خطر تضعیف این ائتلاف را به دنبال داشت. در واقع، بسیاری از اعضای این ائتلاف تنها بدین خاطر خسارت ناشی از تحریم ها را به جان خریدند زیرا عقیده داشتند که آمریکا با حسن نیت برای حل و فصل دیپلماتیک این بحران تلاش می کند. آمریکا با امتناع از امضای توافقنامه ای که همه ی شرکای بین المللی از آن حمایت می کردند، اعتماد به نقش رهبری خود و فشارها برای تشدید تحریم ها را تضعیف می کرد.
قطعا بعید بود که رژیم تحریم ها بدین سرعت در هم شکند. تمایل واشنگتن برای مجازات شرکت های خارجی که با ایران معامله کرده بودند، همچنان به عنوان مکانیزم اجرایی قدرتمندی به قوت خود باقی می ماند - اما همه مشکلات را رفع نمی کرد. ترک میز مذاکرات این خطر را به دنبال داشت که در صورت از سرگیری مذاکرات (اگر از سرگیری در کار بود)، ایران تحت فشار اقتصادی کمتری قرار گیرد و تمایل کمتری برای چانه زنی داشته باشد.
فرضیه 2: توافق نامه موقت همچنان پابرجا می ماند
توافق نامه موقت هسته ای که در نوامبر سال 2013 بدست آمد، برخی از فعالیت های هسته ای ایران را محدود کرد و در نتیجه تضمین داد که ایران نمی تواند از مذاکرات به عنوان راهی برای زمان خریدن و نزدیک تر شدن به توانمندی ساخت سلاح هسته ای استفاده کند. این توافق نامه چندین بار تمدید شد. اما مشخص نبود در صورت شکست مذاکرات، ایران با تمدید دوباره توافق نامه موقت موافقت می کرد یا نه.
امکان داشت ایران فارغ از قید و بند شروط ذکر شده در توافقنامه موقت، تصمیم می گرفت سانتریفیوژهای بیشتری نصب کند، غنی سازی اورانیوم را در سطوح بالاتری انجام دهد، اورانیوم غنی شده بیشتری ذخیره کند و کار در تاسیسات آب سنگین را از سربگیرد.
فرضیه سوم: واشنگتن و تهران مدتی بعد به توافق دیگری دست می یافتند
اگر مذاکرات شکست می خورد، هیچ تضمینی برای از سرگیری مذاکرات در آینده وجود نداشت. نگاهی به آینده - پس از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در سال 2016 و انتخابات ایران در سال 2017- احتمال می دهد که چشم انداز دیپلماسی در آینده حتی تیره تر هم باشد.
تمایل و توانایی کنونی ایران و آمریکا برای مذاکره بی سابقه است.
تنها پس از انتخاب روحانی به سمت ریاست جمهوری بود که مذاکرات سازنده بار دیگر امکان پذیر شد.
نتیجه گیری
بررسی پیامدهای خروج احتمالی آمریکا از مذاکرات، موضوعی آکادمیک نیست. امروز هنوز هم خطرات مربوط به تعلیق دیپلماسی وجود دارد. در حقیقت، این خطرها بسیار بزرگتر نیز شده اند.
اگر کنگره آمریکا را از اجرای توافق نامه باز دارد، خطر شکست رژیم تحریم ها بیشتر خواهد بود چرا که امضا کنندگان دیگر توافق نامه متعهد شده اند که بدون توجه به واشنگتن، تحریم های ضد ایرانی را کاهش دهند. به علاوه، کنگره پیامی روشن به آمریکا خواهد داد مبنی بر اینکه این کشور نمی تواند به اجرای توافق نامه هایی که رئیس جمهور برای دستیابی به آنها تلاش کرده است، تکیه کند. این اقدام نه تنها تلاش های اوباما برای تضمین توافقنامه بهتر با ایران را تضعیف می کند، بلکه تلاش های رؤسای جمهور بعدی آمریکا را نیز تضعیف خواهد کرد.