با توجه به کاهش بهای نفت و وابستگی کامل کشورهای حوزه خلیج فارس به نفت اکنون این کشورها یا باید در سیاست های خود تغییراتی بدهند یا باید خود را آماده رویارویی با آشوب های داخلی بکنند.
به گزارش پایگاه خبری و اطلاع رسانی جماران،«عبدالباری عطوان»نویسنده و تحلیلگر معروف عرب در یادداشتی در روزنامه رای الیوم نوشت:با نزدیک شدن ماه آگوست به پایان خود، بازگشت پرندگان خلیجی که برای گذراندن تعطیلی سالیانه خود به لندن آمده اند،به آشیانه های خود کامل می شود و «مای ور» و«مارپل آرچ»تقریبا خالی شده یا خلوت شده است و دیگر اثری از صدای خودروهای«فراری» و «لامبورگینی»گران قیمت که پلاک کشورهای حوزه خلیج فارس دارند، وجود ندارد.زیرا گردشگران کشورهای حوزه خلیج فارس از درهای اصلی کشورهای اروپایی به پایتخت های این کشورها می آیند و همانند دیگر عرب ها مانند سوری ها،عراقی ها،فلسطینی ها و مراکشی ها با قایق های مرگ یا کامیون های دارای سردکن به اروپا نمی آیند.این گردشگران همچنین از درها یا فرودگاه ها، اروپا را ترک می کنند تا بار دیگر در تابستان آینده به این کشور سفر کنند.
دیدار با برخی از دوستان از کشورهای حوزه خلیج فارس و باقی مانده دوستان خاص از این کشورها لذتبخش و پر از بحث و بررسی های علمی و واقعی درباره امور منطقه عربی و آینده حوزه خلیج فارس و به طور ویژه در سایه جنگ های طایفه ای با شعار انقلاب های بهار عربی بود.این دوستان اذعان کردند که بیشتر از حکومت های خود دارای سعه صدر هستند و برخی از آنها بیشتر از مسئولانشان دارای علم و آگاهی و واقع گرایی و آغوش باز هستند که به دیدگاه دیگری به راحتی گوش می دهند و به ادبیات اختلاف احترام می گذارند و هرگز در بیان دیدگاههای خود ترسی به دل راه نمی دهند.
در این دیدارها حالت نگرانی در دوستان وجود داشت که می توان از خلال رایزنی ها و گفت و گوها دید و پیرامون مجموعه ای از مسائل اصلی است:
نخست:اوضاع اقتصادی رو به وخامت در نتیجه کاهش بهای نفت به بیش از نصف و پیامدهای سیاسی،اقتصادی و اجتماعی آن.
دوم:جنگ یمن که وارد ششمین ماه خود شد و کشورهای حوزه خلیج فارس به سرعت در حال غرق شدن در این جنگ هستند و هزینه مالی و انسانی آن روز به روز بیشتر و بیشتر می شود.
سوم:نزاع طایفه ای با ایران و محور ایران که بازتاب آن راه انداختن جنگ در یمن و سوریه و عراق و چگونگی تعامل با آن یا خروج از دایراه این نزاع یا حتی کاهش خطرات و خسارت های آن اگر بشود کاهش داد.
چهارم:افزایش خطر گروه های جهادی تندرو و تهدید نظام های حاکم توسط این گروه ها نه فقط در حوزه خلیج فارس بلکه در همه منطقه.
یکی از اندیشمندان برجسته حوزه خلیج فارس در یکی از گفت و گوها گفت که کاهش بهای نفت به کمتر از پنجاه دلار در هر بشکه بی تردید مساله نگران کننده ای است و اما آن چه که نگرانی را بیشتر می کند محدود شدن نقش نفت و در نهایت محدود شدن نقش منطقه خلیج فارس در سیاست های بین المللی است.ایالات متحده آمریکا تبدیل به بزرگترین تولید کننده نفت در جهان شد و فرش را از زیر پای سعودی ها کشید،به طوری که تولید نفت صخره ای آمریکا به تنهایی به 10 میلیون بشکه در روز رسیده است که این خود به اندازه کل تولید عربستان است.
همین اندیشمند که از قضا عربستانی است گفت که کاهش جایگاه نفت در جهان به معنای کاهش جایگاه و اهمیت منطقه خلیج فارس در میان مدت و در طولانی مدت است و این مساله را باید مورد توجه و دقت قرار داد.
در گزارشی که بانک«سیتی بانک»آمریکا درباره اوضاع اقتصادی عربستان سعودی منتشر کرد آمده است که درآمدهای نفتی عربستان تقریبا تا نزدیک به 42 درصد کاهش پیدا کرده است و کسری بودجه این کشور به 130 میلیارد دلار رسیده است و ذخایر مالی عربستان که به 670 میلیارد دلار می رسد اگر هزینه کردن دولتی در سطح کنونی باقی بماند،طی سه سال کاملا بخار می شود.برخی هزینه هایی هم می شو که در بودجه عمومی دولت ذکر نشده است مانند هزینه های جاسوسی،جنگ ها در سوریه،یمن و عراق،کمک ها به مصر و دیگر کشورها،هزینه های اختصاص یافته برای شاهزاده ها و اعضای خاندان حاکم و...این فهرست طولانی است.
فروپاشی مالی چین در هفته گذشته منجر به خسارت بزرگی به بازارهای حوزه خلیج فارس شد و بازار بورس عربستان به تنهایی نزدیک به 50 میلیارد ریال طی دو روز نخست ضرر کرد و ارزش سهام به شدت کاهش یافت.«مجتهد»روزنامه نگار و وبلاگ نویس معروف عربستانی که غالبا اخباری که می دهد درست از آب در می آید بر این باور است که یکی از دلایل کاهش ارزش سهام در بازار بورس عربستان دستوراتی است که شاهزاده«محمد بن سلمان»رئیس شورای اقتصادی عربستان و ولیعهد به صندوق های دولتی بازنشستگی و سرمایه گذاری برای فروش بخش عمده ای از سهام های خود به منظور تامین پول لازم برای هزینه های دولتی صادر کرد.مجتهد پیش بینی کرد که اقدام بعدی فروش سهام شرکت های دولتی بزرگ نظیر «سابک»،«برق»و «ارتباطات»برای همین منظور است.
برخی از نویسندگان نزدیک به دولت بر این باورند که عربستان بحران بزرگتری در سال 1997-1998زمانی که بهای نفت به کمتر از ده دلار رسید را پشت سر گذراند و قطعا بحران کنونی را نیز پشت سر می گذراند اما فراموش کردند که در آن زمان بهای نفت به نزدیک به 140 دلار در هر بشکه نرسید و دولت ملزم به اجرای پروژه های بزرگ مسکن برای راضی کردن شهروندان و فروکش کردن خشم شان و نیز ایجاد فرصت های شغلی جدید برای جوانان و دادن سوبسید بیشتر از کالاهای اساسی مانند سوخت (سوبسید دادن به مواد سوختی در سال به 50 میلیارد دلار می رسد)نبود.علاوه بر آن به دلیل سه برابر شدن جمعیت عربستان مصرف نیز افزایش یافته است.
یکی از تحلیلگران سیاسی معروف عربستانی در یکی از بحث ها اذعان کرد که نگرانی کشورهای حوزه خلیج فارس و به ویژه عربستان از خطر ایران و نفوذ ایران در یمن بزرگ نمایی شد و این بزرگ نمایی منجر به این شد که در دام جنگ فرسایشی بلند مدت که ممکن است ده سال طول بکشد اگر نگوییم بیشتر،گرفتار شوند.این تحلیلگر با این دیدگاه ها موافق است که می گویند افزایش تنش با سوریه و اصرار بر کناره گیری«بشار اسد»رئیس جمهوری سوریه از قدرت به شیوه ای که صورت گرفت چه بسا به دور عقلانیت و حکمت است و نباید به این شکل علنی خواستار کناره گیری اسد شد زیرا محدودیت هایی بر تحرک سیاسی عربستان تحمیل می کند و باعث می شود عقب نشینی و نرمش بسیار دشوار شود.
خطر گروه های جهادی بزرگترین چالش کشورهای حوزه خلیج فارس و دولت هایشان باقی می ماند،با همه نویسندگان و اندیشمندان حوزه خلیج فارس که به لندن سفر کرده اند و نمی توانیم نام آنها را ذکر کنیم بر سر این مساله اجماع نظر داشتیم. یکی از آنها اصرار داشت که آمادگی ها برای رویارویی با این خطر به دلیل مشغول شدن به جنگ ها در یمن،سوریه ،عراق و لیبی و نیز قدرت این گروه ها، حمایت و جایگاه شان در میان جوانان حوزه خلیج فارس و سلطه هواداران شان بر شبکه های اجتماعی،همچنان محدود است.جنگ علیه یمن تبدیل به سه جنگ شده است جنگ علیه انصار الله و ارتش یمن،علیه االقاعده و علیه داعش.درست است که جنگ های دوم و سوم یعنی جنگ با القاعده و داعش آغاز نشده است اما قطعا آغاز می شود زیرا هر شهری که نیروهای عربستانی و اماراتی در جنوب یمن از کنترل انصار الله و ارتش یمن خارج می کنند به کنترل القاعده یا داعش در می آید.
موسم تعطیلات تابستانی تمام شد و پیش از آن ماه رمضان نیز به پایان رسید و مسئولان حوزه خلیج فارس برای رویارویی با واقعیتی کاملا متفاوت به کشورهای شان بازگشتند و ما مطمئنیم که سعودی ها نگران تر از بقیه هستند نه به دلیل کنار آمدن با کاهش درآمدهای نفتی و نبود پول برای تامین هزینه ها و خطرات پناه بردن به ریاضت اقتصادی به عنوان یکی از گزینه های رویارویی با این بحران بلکه به دلیل نزدیک شدن به موسم حج است که این بار ممکن است توسط داعش تهدید شود.
تنها گزینه پیش روی حکومت های کشورهای حوزه خلیج فارس را در این کلمات می توان خلاصه کرد:یا باید تغییر ریشه ای در سیاست های کنونی که در پیش گرفته اند بدهند یا با آشوب های داخلی که در آینده رخ می دهد، رویارویی کنند.گزافه گویی نمی کنیم اگر بگوییم بیشتر نویسندگان و تحلیلگران حوزه خلیج فارس که این تابستان با آنها دیدار کردیم با این نتیجه یا پایان موافق هستند.