جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

واکاوی کودتای سازمان سیا علیه دولت مصدق در روزنامه آمریکایی

یک روزنامه آمریکایی در گزارشی به مناسبت روز 28 مرداد، با مصاحبه با برخی از مقامات سابق در سفارت آمریکا در تهران به واکاوی برخی ابعاد کودتای سازمان سیا علیه دولت «محمد مصدق» در سال 1332 پرداخت.

کد خبر: ۹۷۹۲۶
واکاوی کودتای سازمان سیا علیه دولت مصدق در روزنامه آمریکایی

به گزارش پایگاه خبری و اطلاع‌رسانی جماران، روزنامه هافینگتن پست در گزارشی بر مبنای این مصاحبه ها نوشت: دکتر محمد مصدق در سال 1951 نخست وزیر ایران شد و به خاطر ایستادگی در برابر شرکت نفتی بریتانیا که سود هنگفتی را در ایران به جیب می زد و تنها 16 درصد و حتی گاهی میزان کمتری از آن سود را به ایران می داد، به محبوبیت رسید. تلاش های وی برای ملی سازی نفت، دولت بریتانیا را بر آن داشت تا برای کنار گذاشته شدن وی از قدرت اقدام کند. در اکتبر سال 1952، مصدق بریتانیا را دشمن اعلام و همه روابط دیپلماتیک با این کشور را قطع کرد. بریتانیا از آمریکا کمک خواست. با این حال آمریکا با سیاست بریتانیا مخالفت کرده بود. «دین آچسن» وزیر امور خارجه وقت آمریکا گفت: «بریتانیا سیاست مخربی در ایران داشت.»

در سال 1952 پس از انتخاب «دوایت آیزنهاور» به عنوان رئیس جمهور ورق برگشت. در اوایل ژانویه 1953 آمریکا و بریتانیا برای همکاری با یکدیگر در جهت حذف مصدق به توافق رسیدند. این توطئه موسوم به «عملیات تی پی آژاکس»، بر اقداماتی در جهت صدور فرمان عزل مصدق از قدرت متمرکز شده بود. اما شاه تمایلی به این کار نداشت. او در نهایت پس از فشار بسیار و رشوه به خانواده اش این کار را پذیرفت.

در آوریل 1953 تصمیم بر آن شد که سیا باید با هماهنگی سرویس اطلاعاتی بریتانیا عملیات پیش‌بینی ‌شده ای را راهبری نماید.

در نهایت آمریکا و بریتانیا اجرای عملیات آژاکس را مجاز شمردند و رئیس سیا موافقت رئیس‌ جمهور این کشور را به‌ دست آورد.

در 16 اوت سال 1953، شاه به طور رسمی مصدق را اخراج کرد و سرلشکر «فضل الله زاهدی» عضو پیشین کابینه مصدق، گزینه سیا، را به عنوان نخست وزیر جایگزین وی کرد.

پیشتر سیا هماهنگی های لازم را با زاهدی انجام داده بود.

همزمان تظاهرات های گسترده که توسط سازمان سیا در سراسر تهران برای کمک به کودتا برنامه ریزی شده بود، برگزار شد. این کودتا بعدا تبدیل به یک شعار در تظاهرات ضد آمریکایی در طول انقلاب سال 1979 در ایران شد.

این اطلاعات از مصاحبه های انجام شده با برخی مقامات سابق در سفارت آمریکا در تهران از جمله «لوئیس هوفاکر» دبیر سوم در سفارت تهران طی سال های 1951 تا 1953، «جان استاتس من» یک افسر کنسولی / سیاسی در سفارت تهران طی سال های 1949 تا 1952، و «دیوید نیل» مدیر مرکز ملی «بای» بدست آمده است که بخش هایی از آن به شرح زیر است:

هوفاکر: شاه بر تخت بود. اما تخت به واسطه اقدامات [محمد] مصدق، لرزان بود. و ما - عمو سام - نمی توانستیم این موضوع را تحمل کنیم. ایران برای ما خیلی مهم بود.

بنابراین هدف ما حمایت از شاه و تلاش برای حفظ مصدق بود که از نطر ما، ویژگی های دیوانه واری داشت. او نامتعادل بود.

اما مصدق، شاه را تبعید کرده بود و شاه باید بر می گشت. و شاه مردی «ضعیف» بود و باید هدایت می شد.

او نیاز به کمک زیادی داشت، و ما با کمال میل به او کمک کردیم. البته، او کمی تغییر کرده بود و این مشکلی برای ما بود. او در مورد ایجاد یک «انقلاب سفید» سخن گفت که ایران را در تلاش برای آوردن ایران با کمک های خارجی سنگین به قرن بیستم می برد.

برای سازمان سیا برکناری یک دولت و روی کار آوردن دولتی جدید کاری نداشت. ما به طور معمول این کار را می کردیم؛ این الگویی در ایران بود. بریتانیایی ها لگدمال شدند و ما خلا موجود را پر کردیم.

استاتس من: در واقع، مصدق و اکثریت مردم ایران در آن زمان به رهایی از یوغ بریتانیا می اندیشیدند.

به اعتقاد من انتظار می رفت مصدق توسط آمریکایی ها نجات یابد. من فکر نمی کنم انتظار می رفت که او رها شود. اما سیا این کار را نکرد و او طی کودتایی سقوط کرد.

من فکر می کنم نفوذ شرکت نفت انگلیس بر سیاست بریتانیا در ایران بیش از دیپلمات ها در سفارت این کشور بود. شرکت نفت انگلیس از پول به طرز وحشیانه ای استفاده می کرد. منظورم خشونت فیزیکی نیست. اما اوضاع شروع به تغییر کرد زمانی که روشن شد که شرکت نفت انگلیس به سادگی قادر به حل مشکلات سیاسی نیست.

نیل: کودتا علیه مصدق به عقیده ی من یک اشتباه غم انگیز از سوی آمریکا بود.

این اقدام در اصل یکی از بذرهایی بود که انقلاب پس از آن کاشته شد، چرا که ما به ایرانیان در سراسر کشور به عنوان یک ملت توهین کردیم. چه کسی می داند چه اتفاقی می افتاد اگر مصدق در قدرت می ماند و اگر ما و نیروهای دیگر آن را حذف نمی کردیم؟

مصدق در حقیقت یک ملت بود. بنابراین ما در یک دوره عادی از تاریخ ایران اختلال ایجاد کردیم.


انتهای پیام

دیدگاه شما