جماران-سرویس بینالملل: داعش اکنون کم کم دامنه ترس و وحشت خودرا با تطمیع و تهییج گروههای دیگر کشور ها برای اعلام وفاداری به «خلیفه» ابوبکر البغدادی به فراتر از عراق و سوریه میکشاند. گروههای مختلفی در کشور هایی مانند نیجریه (گروه بوکو حرام) لیبی و جنوب شرقی آسیا اکنون وفاداری خود را به داعش اعلام کرده اند.
با این حال یکی از بزرگترین گروههای تروریستی نه تنها این کار را نکرده است بلکه به شکلی فعال علیه داعش جنگیده است: طالبان افغانستان و پاکستان. و چیزی هم نمانده است که طالبان به کلی داعش را در افغانستان شکست دهد. و دلیل آن نیز مطالبی است که در ادامه خواهد آمد.
شاخه داعش در افغانستان و پاکستان در ۲۶ ژانویه ۲۰۱۵ و در هنگامی ایجاد شد که فرماندهان ناراضی طالبان به البغدادی سوگند وفاداری یاد کردند. این منطقه «استان خراسان» در نقشه ترسیمی برآمده از توهمات داعش خوانده شده. خراسان واژه قدیمی فارسی است و برای ارجاع به بخشی به کار میرود که امروزه اکثریت افغانستان و بخشهایی از پاکستان، ایران و آسیای مرکزی را شامل می شود.
اکثر فرماندهانی که به داعش پیوستند فرماندهان ناراضی و میانی طالبان بودند که پیشروی ها و گستاخی های داعش در عراق و سوریه آنها را فریفته بود و از رهبر طالبان ملا عمر ناامید شده بودند. با این حال طالبان در برابر این تهدید جدید ایستاد.
نخست. طالبان همچنان از برتری عددی نسبت به داعش در افغانستان سود می برد. تعداد کمی از تروریست های خارجی به افغانستان میروند زیرا تصور آنها این است که عملیات اصلی در جای دیگری در حال انجام است و محلیهای افغان نیز به هر حال به آنها علاقهای ندارند. از آنجا که طالبان تلاش کرد تا شاخههای مختلف خود را متحد نگاه دارد، گرایش های زیادی به داعش صورت نگرفت. موضعی که توسط القاعده نیز تأیید شد.
دوم. طالبان موفق شد تا با گرایشات ایدئولوژیک داعش نیز مبارزه کند. که این امر با توجه به نفوذ تبلیغاتی داعش در میان تروریستهای جهان، پیروزی قابل توجهی به شمار می رود. با اینکه طالبان به لحاظ ایدئولوژیک به تعبیری تندروانه از برخی مذاهب سنی، و فرقه دیوبندیه قائل است، اما این سنت همچنان کمتر از سنت وهابی-سلفی داعش تندرو به شمار می آید.
طالبان هم در پاکستان و هم افغانستان «خلافت» البغدادی را ضمن انتشار جزوه ای ۶۰ صفحهای رد کردهاند که مورد حمایت القاعده نیز قرار گرفته است. در مقابل ملا عمر خود را «امیر المومنین» نامیده است. عنوانی که معمولاً به همراه خلافت به کار برده می شود. این امر در ادامه همان رویکرد اسامه بن لادن است که عملاً سوگند خورده بود تا با ملا عمر متحد شود.
سوم و شاید از همه مهم تر. طالبان عمیقاً ریشه در فرهنگ قبیلهای منطقه دارد و از جهات متعدد متحد قبایل پشتون هندوکش، برخی تاجیک های افغان و پنجابی های پاکستان به شمار می رود. برای داعش که مدعایی جهانی! دارد سخت خواهد بود کسانی که از جنگ انگیزههای ملی دارند را به خود نزدیک کند. طالبان مقاومت خود را محدود به منطقه میداند و به دنبال جنگ در مناطقی مانند سوریه نیست. حتی طالبان اخیراً نامهای به البغدادی نوشته و به وی هشدار داده که از افغانستان دور بماند:«عمارت اسلامی افغانستان دینی مبتنی بر برادری دارد و خیر شما را میخواهد و علاقهای ندارد با منافع شما تضادی پیدا کند. به همین ترتیب ما نیز از شما همین را انتظار و امید داریم.» در چند ماه اخیر برخورد های بسیاری میان نیرو های داعش و طالبان صورت گرفته است و در اکثر آنها طالبان دست بالاتر را داشته است.
چهارم. طالبان حرکت خود را به سوی عملگرایی بیشتر آغاز کرده است و تلاش میکند حمایت ها را از خود، خصوصا در میان اقلیت شیعه افغانستان افزایش دهد. هرچند طالبان شیعیان را در جریان حکمرانی خود بسیار آزار داد اما به جز چند کشتار، هرگز قصد نسلکشی آنان را نداشته است. چیزی که نمیتوان درباره داعش هم آن را صادق دانست. اکنون به شکل کنایه آمیزی شیعیان افغانستان خصوصا شیعیان هزاره در مرکز افغانستان برای حمایت از خود در برابر داعش به طالبان روی آورده اند. دشمن سابق شیعه طالبان، ایران نیز مذاکراتی را درباره مبارزه با داعش با این گروه آغاز کرده است.(۱) امر شایان توجه این است که ایران توانسته است مرکزیت گروههای ضد داعش را بدست آورد.
پنجم. پاکستان که به صورتی پیوسته از طالبان افغانستان حمایت کرده است (اگر نگوییم که منشأ آن بوده و آن را کنترل کرده است) هرگز اجازه نخواهد داد متحد آنان شکست بخورد و با داعشی جایگزین شود که دشمن پاکستان است. پاکستان هیچ کنترلی بر داعش یا اهرمی علیه آن ندارد و به هیچ وجه به نفع منافع پاکستان در افغانستان نخواهد بود که داعش جای طالبان را بگیرد. پاکستان ثابت کرده است که این توانایی را دارد که طالبان را نگاه دارد و موقعیت آنها را برای نزدیک به دو دهه آینده تثبیت کند تا از آن در برابر رقبایی که علیه آمریکا می جنگند استفاده کند. برای پاکستان حمایت از طالبان در برابر داعش چندان سخت نخواهد بود.
به هر صورت طالبان احتمالاً داعش را در نبرد میان این دو گروه تروریستی در افغانستان شکست خواهد داد. اینکه این امر طالبان را در جنگ خود با دولت افغانستان به کجا خواهد رساند همچنان محل تردید است.
اخلیش پیلالاماری، نشنال اینترست
_______________________________________
(۱) محمد باقر نوبخت سخنگوی دولت جمهوری اسلامی ایران و نیز مرضیه افخم سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران از این مذاکرات ابراز بی اطلاعی کردهاند.