دعوت «رجب طیب اردوغان»رئیس جمهوری ترکیه از احزاب رقیب برای کنار گذاشتن منافع خود و تشکیل دولت جدید،حکایت از آن دارد که این رهبر به دنبال گشودن صفحه جدید است اما حتی نزدیکان وی این پرسش را مطرح می کنند:تا چه زمانی این رویکرد ادامه پیدا می کند؟
به گزارش پایگاه خبری و اطلاع رسانی جماران،خبرگزاری« رویترز»در تحلیلی نوشت:اردوغان-مرد متحصص در تاکتیک ها که همیشه همانند کسی که حق سیاسی اش خورده شده خود را نشان داده است-پس از شکست حزب«عدالت و توسعه»در انتخابات پارلمانی روز یکشنبه و ناتوانی وی در حال حاضر برای رسیدن به اهدافش اش،در وضعیت دشواری قرار گرفته است.
مسئولان بلندپایه حزب عدالت و توسعه از جمله «احمد داوود اوغلو»نخست وزیر ترکیه تاکید کردند که پیش از اندیشیدن درباره برگزاری انتخابات زودهنگام، این حزب همه تلاش خود را برای یافتن شریکی کوچک برای تشکیل دولت ائتلافی صرف می کند.اما بسیاری در گفت و گوهای خصوصی شان بر این باور هستند که برگزاری انتخابات زودهنگام بهترین فرصت برای اردوغان است که حزبش بتواند اکثریت را در پارلمان به دست آورد.
یکی از مسئولان بلندپایه حزب عدالت و توسعه که در تدوین استراتژی این حزب مشارکت دارد،به خبرگزاری رویترز گفت:«اردوغان نامه های نرمی در حال حاضر می فرستد و این کار را برای مدت طولانی انجام می دهد اما باید ببینیم که آیا این کار ادامه پیدا می کند.»
این مسئول که نخواست نامش فاش شود زیرا داوود اوغلو از مسئولان حزب حاکم خواسته است درباره گزینه های دولت ائتلافی به رسانه های جمعی چیزی نگویند،افزود:«اردوغان می خواهد که مردم احساس کنند که گزینه ائتلاف عملی نیست .برای تشکیل دولت با ثبات تلاش می شود اما من بر این باور هستم که تشکیل این دولت امکان پذیر نیست.بر این گمان هستم که برگزاری انتخابات زودهنگام در حال حاضر در صدر احتمال ها قرار دارد.»
صحنه سیاسی در ترکیه که عضو ناتو است همه را به یاد خاطرات ائتلاف های بی ثبات و متغیر و شخصیت های رقیب در دهه نود قرن گذشته می اندازد،در آن زمان برنامه حمایت مالی بین المللی از هم فرو پاشید و اقتصاد این کشور غرق در بحران شد و ارتش از نفوذ خود استفاده کرد.
بازارهای مالی ترکیه از سخنان اردوغان که گفت همه احزاب باید به سرعت برای تشکیل دولت جدید دست به کار شوند و از آنها خواست که منافع خود را کنار بگذارند،جان تازه ای گرفت،اما این وضع خیلی نپایید و لیره روز گذشته-جمعه-بخشی از ارزش خود را از دست داد.
«هوارد ایسنستات»کارشناس مسائل ترکیه در دانشگاه«سنت لورانس»در نیویورک گفت:«دوره ای از حاکمیت ضعیف ضرورتا امر بدی برای حزب عدالت و توسعه نخواهد بود به ویژه اگر آنها خود را در کسوت عاقلان نشان دهند.»
وی افزود:«به احتمال زیاد اقتصاد ترکیه طی ماه های آینده شاهد رکود می شود و حزب عدالت و توسعه می تواند در چنین وضعیتی علت این رکود را «بی ثباتی در کشور»اعلام کند و نه سیاست هایش.»
ناآرامی ها در جنوب شرق ترکیه که اکثریت جمعیت آن را کردها تشکیل می دهند نیز به سود اردوغان تمام می شود زیرا این فرصت را به وی می دهد تا رویکرد با صلابتی تری را در پیش گیرد که این رویکرد نیز نزد برخی از ملی گراها بازتاب خوبی خواهد داشت.
حزب عدالت و توسعه همچنان بزرگترین حزب در ترکیه به شمار می رود اما میزان تایید این حزب از 49.8درصد به 41درصد در انتخابات پارلمانی اخیر کاهش پیدا کرده است.این حزب آرای خود را به نفع حزب کرد«دموکرات خلق ها»از دست داد؛حزبی که برای نخستین بار وارد پارلمان شد.
به احتمال زیاد در صورت برگزاری دوباره انتخابات پارلمانی این حزب به سختی بتواند اکثر آرای کردها را بار دیگر از آن خود کند اما امیدوار است که بتواند آرایی که از آن حزب «جنبش ملی»شده را از آن خود کند.نتایج یک نظر سنجی که مرکز«ایپسوس»اندکی پس از اعلام نتایج انتخابات پارلمانی ترکیه انجام داد نشان می دهد که اگر رای دهندگان از نتایج انتخابات از قبل اطلاع داشتند،حزب عدالت و توسعه به میزان بیشتری یعنی حداقل چهار درصد بیشتر از آرایی که به دست آورده ،به دست می آورد.
«احسان اکتاش»رئیس مرکز نظر سنجی های»«جینار»که به دولت ترکیه نزدیک است گفت:«اکنون همه به این فکر می کنند که چگونه به انتخابات زودهنگام روی بیاورند که فواید آن بسیار زیاد است.»
اکتاش افزود:«برای حزب عدالت و توسعه نشان دادن موضع شفاف و احترام به ائتلاف ها در این مرحله مساله ای است که رای دهندگان به آن توجه می کنند و در افزای آرایش به این حزب کمک می کند.»
صحنه سیاسی ترکیه
پس از آنکه پارلمان جدید ماه جاری میلادی سوگند قانونی یاد کند، انتظار می رود که اردوغان به طور رسمی حزب عدالت و توسعه را مکلف به تشکیل دولت کند.اگر دولت جدید پس از 45 روز تشکیل نشود رئیس جمهوری این اختیار را دارد که دعوت به برگزاری انتخابات زودهنگام کند.
احزاب بزرگ در ترکیه بر انتخابات زودهنگام تمرکز کرده اند بنابر این به رسیدن به توافق برای تشکیل دولت ائتلافی چندان اهمیتی نمی دهند این یعنی مذاکرات برای تشکیل ائتلاف چه بسا ماه ها به درازا بکشد.
یک عضو بلندپایه در حزب سکولار«خلق جمهوریخواه»دومین حزب بزرگ در پارلمان گفت:«ما کسانی نیستیم که در را می بندیم.»
وی افزود که ائتلاف حزبش با حزب عدالت و توسعه برای تشکیل دولت بعید نیست.
این یعنی پر کردن شکاف ایدئولوژیک زیرا هواداران دیندار حزب عدالت و توسعه به حزب خلق جمهوریخواه به عنوان پایگاه نخبگان سکولار در ترکیه نگاه می کنند.
در اقدام آشتی جویانه آشکار،اردوغان نخستین نشست های سیاسی را پس از انتخابات با «دنیز بایکال»رئیس سابق حزب خلق جمهوریخواه برگزار کرد.اردوغان همچنین از برگزاری این نشست در کاخ باشکوه جدید و جنجال برانگیزش خودداری کرد و در مکانی بی نام و نشان تر در آنکارا برگزار کرد.
«فادی حکوره»کارشناس مسائل ترکیه در مرکز«چاتام هاوس»در انگلیس گفت:«اردوغان مایل است که همکان به وی به عنوان رئیس جمهوری خارج از چارچوب سیاسی بنگرند اما در واقع خودش شریک اصلی تنش کنونی در ترکیه است.»
حکوره به رویترز گفت:«اردوغان با قدرت تمام در تبلیغات انتخاباتی شرکت کرد و از حزب حاکم جانبداری کرد تا جایی که بسیار دشوار است (اگر چه غیرممکن نیست) به عنوان رئیس جمهور بی طرف غیر حزبی عمل کند.»
اردوغان سخنان خود را تا کنون با دقت و عنایت خاصی انتخاب کرده است و حزب حاکم نیز نیاز شدید به این دارد که نشان دهد دارای عزمی قوی است.«بولنت ارینچ»معاون نخست وزیر نیز به این امر اشاره کرد که امکان دارد پرونده فساد چهار وزیر سابق دولت بار دیگر در پارلمان مطرح شود و این مساله یکی از خواسته های مهم مخالفان است.
انتخابات روز یکشنبه گذشته چه بسا برای حزب عدالت و توسعه شکست به حساب می آید اما این حزب به اندازه ای رای آورده است که بتواند جایگاه خوبی در سیاست ترکیه از آن خود کند زیرا این حزب نماینده راست میانه در کشوری است که در اصل وابسته به راست میانه است.
برخی نیز هستند که از افول ستاره حزب حاکم یا افول حزب اردوغان سخن می گویند.
اردوغان همچنان محبوبترین سیاستمدار در ترکیه است و رقبای واقعی در احزاب مخالف ندارد.ایسنستات در ادامه تاکید کرد: « انتخابات پارلمانی ترکیه بر بلندپروازی های اردوغان و هوس هایش عنان گذاشت اما وی سیاستمدار بسیار ماهری است که از حمایت گسترده ای برخوردار است.از اختیارات ریاستی و اداری گسترده برخوردار است که حزب عدالت و توسعه آن را در کنترل خود دارد.»
وی افزود:«حزب عدالت و توسعه سیلی ای خورد که حقش بود اما هنگامی که غبار فرو بنشیند در جایگاه خوبی باقی می ماند که این فرصت را به حزب می دهد که تا چندین سال سیاست های ترکیه را زیر سیطره خود داشته باشد.»