پکن که در سال های گذشته سرمایه گذاری های هنگفتی در بخش جاذبه های گردشگری داشت، اینک تلاش خود را بر سرمایه گذاری در جاده ابریشم متمرکز کرده است. این در حالیست که این ابتکار عمل، یک فرصت استراتژیک برای همکاری میان ایران و چین هم محسوب می شود.
به گزارش پایگاه خبری و اطلاعرسانی جماران، شی جینپینگ، رئیس جمهور چین، به عنوان نمادی از نسل پنجم رهبران چینی از زمان رسیدن به قدرت، سیاست خارجی فعالی داشته است. جینپینگ، در طول دو سالی که به رهبری رسیده، چندین طرح ابتکاری منطقه ای و جهانی را آغاز کرده است؛ از جمله بانک سرمایه گذاری زیرساخت های آسیا(AIIB) و مفهوم جدید امنیت آسیایی (NASC) . چنین ابتکاراتی تغییرات مهمی را در رویکردهای سیاست خارجی چین در مقایسه با سال گذشته به ارمغان آورده است.
اما مهم ترین ابتکار ارائه شده توسط شی جینپینگ، کمربند اقتصادی جاده ابریشم(تحت عنوان "یک کمربند، یک جاده") است، که او برای اولین بار در سفرش به قزاقستان در سال 2013 در مورد آن توضیح داد. این طرح توسط کارشناسان در کشورهای مختلف از جمله ایران مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. جینپینگ در چارچوب کمربند اقتصادی جاده ابریشم، پنج پیشنهاد زیر را برای اجرای این طرح مشترک توسط کشورهای واقع در امتداد مسیر ارائه کرده است:
1. تقویت ارتباطات و استفاده از نقطه نظرات یکدیگر در زمینه سیاست گذاری اقتصادی مشترک در کشورهای واقع در امتداد این جاده
2. تقویت ارتباطات در میان کشورها در زمینه حمل و نقل، به طوری که یک راهروی بزرگ حمل و نقل از اقیانوس آرام به تمام مسیرهای غرب تا دریای بالتیک و از آسیای مرکزی به تمامی مسیرهای جنوبی تا اقیانوس هند کشیده خواهد شد
3. توجه به اماکن تجاری در کشورهای واقع در امتداد جاده
4. تقویت همکاری های مالی با تاکید بر تسویه ارزی
5. تقویت روابط میان مردم کشورهای واقع در امتداد کمربند اقتصادی جاده ابریشم.
با این حال، با وجود جاذبه های این ایده بزرگ، برخی علامت سوال های بزرگ و ابهاماتی در مورد این طرح وجود دارد. این قبیل ابهامات را می توان به چند دسته به شرح زیر تقسیم کرد:
1. یک مشکل عمومی در مورد گسترش تعاملات میان ایران و چین مشکل زبانی است. تعداد کمی از ایرانیان چینی صحبت می کنند و تنها چند چینی می توانند به زبان فارسی صحبت کنند. بنابراین، دو طرف بیشتر حرف های یکدیگر را از طریق زبان انگلیسی درک می کنند، که این کار می تواند مشکلاتی را در این نوع تعاملات ایجاد کند. یک مشکل این است که دو طرف از طریق ذهنیت نویسندگان و رسانه های غربی توسعه های دیگر کشور را دنبال می کنند. این مشکل، ابتکار کمربند اقتصادی جاده ابریشم را نیز شامل می شود. وب سایت های انگلیسی و نشریات چاپ چین و چند کشور دیگر، تنها رئوس این طرح را فاش کرده اند و آن دسته از خطوط تنها توسط تعداد معدودی درک می شود. بنابراین، قبل از هر چیز باید به ابهام زدایی در مورد جزئیات این طرح پرداخت.
2. ابهام دوم در مورد این ابتکار عمل در ایران، مربوط به نقش جمهوری اسلامی در اجرای این طرح است. به عبارت دیگر، چه نقشی به ایران در این طرح اختصاص داده شده و در چه زمینه همکاری بین ایران و چین در چارچوب این طرح امکانپذیر است؟ به این سوال ها پاسخ داده نشده است. بسیاری از نقشه های منتشر شده است برای نشان دادن مسیر این کمربند اقتصادی هر یک موضع ایران را به شیوه ای متفاوت به تصویر کشیده است. این موضوع نیز به ابهامات افزوده است. به طور خلاصه، اینکه هنوز روشن نیست که آیا ایران به سادگی یک مسیر ترانزیت در این طرح خواهد شد و یا یک شریک مهم اقتصادی برای چین در آینده خواهد بود.
3. ابهامات فنی می تواند به عنوان سومین ابهام در مورد جاده ابریشم در نظر گرفته شود. اگر چه روابط اقتصادی میان ایران و چین در حال حاضر گسترش یافته است، اما این روابط پیچیده نیست، زیرا در عمل، دو کشور به شکل ساده ای به تجارت دو جانبه مشغول اند. این شکل از تجارت نهادینه نشده است و تغییرات در آن عمدتا تابعی از تصمیم گیری های دو طرف است. با این حال، زمانی که بحث درباره ابتکار عمل کمربند اقتصادی جاده ابریشم به میان می آید، تعاملات اقتصادی میان چین و کشورهای واقع در امتداد این جاده تا حد زیادی نهادینه خواهد شد. با توجه به تفاوت های اساسی در سیستم های اقتصادی ایران و چین، روند نهادینه شدن این روابط قطعا با بسیاری از مشکلات فنی و سخت خواهد شد. به عنوان مثال، چین یکی از اعضای سازمان تجارت جهانی است، اما ایران یک عضو کامل این سازمان نیست. علاوه بر این، سیستم حمل و نقل دو کشور بر اساس استانداردهای مختلف هستند و وحدت آن استانداردها، به کار تخصصی زمان بر نیاز دارد.
4. از آنجا که ایران و چین هیچ مرز مشترکی ندارند، به طور طبیعی بازیگران سومی در تقویت همکاری میان دو کشور نقش بازی می کنند. از یک طرف، کشورهای آسیای میانه، که ایران را به چین متصل می کنند، سیستم های اقتصادی خاص خود را دارند و همکاری با آنها در این زمینه بسیار آسان نیست. از سوی دیگر، ترکیه از اهمیت ویژه ای به عنوان اتصال دهنده بخش آسیایی کمربند جاده ابریشم به بخش اروپایی آن برخوردار است. با این حال، افزایش همکاری بین تهران و آنکارا و کمک به دو طرف برای رسیدن به یک درک مشترک در این زمینه به کارشناسی های گسترده ای نیاز دارد.
به طور کلی، می توان گفت که گر چه ایده کمربند اقتصادی جاده ابریشم توجه زیادی را به خود جلب کرده، اما همچنان ابهاماتی حول این ایده وجود دارد. با این حال، نکته مهم این است که این ابتکار عمل، یک فرصت استراتژیک برای همکاری ایران و چین است. بنابراین، گفتگو های فنی بین دو کشور درباره جزئیات این ابتکار کمربند اقتصادی جاده ابریشم و موقعیت ایران در این ابتکار عمل به منظور برطرف کردن ابهامات فعلی و ارتقاء سطح همکاری های بین دو طرف ضروری است.
منبع: اوراسیا ریویو