یکی از محک های دوران ریاست جمهوری باراک اوباما مهار دشمنان آمریکا بوده است. اوباما بر خلاف سلف خود، بجای استفاده از زور، از دیپلماسی توأم با بردباری استفاده کرد. هر چند که ایالات متحده تمامی گزینه ها را بر روی میز دارد که یکی از آنها دیپلماسی در کنار تهدید قابل اجرا به استفاده از قوای قهریه است، اما واکنش امریکا به وقایع یمن با توجه به گذشته کاملاً غیر معمول است. مدیریت اوباما در اینجا نه ناظر به یک دیپلماسی است و نه یک راه حل امنیتی. سیاستهای ایالات متحده در نقطه ی لغزنده ای قرار دارند. تصوری از هدف نهایی اقدامات آمریکا در مسأله ی یمن لازم است تا در این مسأله راهنمای اوباما باشد.
یمن به ورطه ی جنگ داخلی فرو رفته است. از یک طرف حوثیان هستند که از حمایت قبایل شیعی مذهب یمن و نیرو های وفادار به رئیس جمهور قبلی این کشور، علی عبد الله صالح برخوردارند. این نیرو ها متهمند که در نقش نیرو های نیابتی ایران عمل می کنند. با این حال هر جند که ایران با تمامی جنبش های شیعی همدل است، سرویس های اطلاعاتی غربی همچنان قانع نشدهاند که حوثی ها دستورات خود را از تهران دریافت می کنند.
در طرف دیگر دولت عبد ربه منصور هادی قرار دارد که تحت حمایت عربستان سعودی و بخشی از قبایل، شبه نظامیان و نیرو های اطلاعاتی سنی مذهب یمن است. از زمان فرار او، عربستان سعودی و ائتلافی از کشور های عربی حملات هوایی ای را آغاز کردهاند تا او را به قدرت بازگردانند.
ایالات متحده از طریق تأمین تسلیحات و حمایت لجستیکی و اطلاعاتی از ائتلاف به رهبری سعودی ها حمایت می کند. ایالا متحده جانب یکی طرفهای درگیر در جنگ داخلی یمن را برگزیده است. طرفی که راه حلی نظامی از طریق تجاوز را در پیش گرفته است. نقش آمریکا در این بحران برخلاف سیاست اوباما مبنی بر بیرون ماندن از جنگهای منطقه جز در هنگام به خطر افتادن منافع حیاتی آمریکا است.
آیا حوثی ها تهدیدی برای منافع حیاتی آمریکا در منطقه به شمار می آیند؟
از زمانی که جرج دبلیو بوش جنگی را برای مبارزه با تروریسم آغاز کرد، ایالات متحده جنگی پیچیده و طولانی را علیه «نیرو های القاعده در جزیرة العرب» (AQAP) در یمن آغاز کرده است. نتیجه ی این جنگ مرگ چندین نفر از اهداف ارزشمند آمریکا بوده است. در همین مدت اخیر ایالات متحده «ابراهیم سلیمان روبیشه» از رهبران ارشد AQAP را کشت. اما پس از هرج و مرج ناشی از حملات هوایی ائتلاف به رهبری عربستان، AQAP دوباره تحرکات خود را آغاز کرده و مناطق تحت سلطه ی خود را گسترش داده است. همچنان که عربستان سعودی به دنبال راهی برای عقب راندن حوثی ها است، نتیجه ی ناخواسته ی این امر قدرت گرفتن AQAP خواهد بود که حمایت آمریکا از ائتلاف را بیش از پیش به لحاظ استراتژیک نادرست می سازد.
طبیعی است که سعودی ها در این شرایط احساس ناامنی کنند. ایران و ایالات متحده به توافق هسته ای خود نزدیکتر شدهاند و جنگنده های آمریکایی از نیرو های ایرانی و عراقی که علیه داعش می جنگند حمایت هوایی می کند.
رهبران سعودی مبارزه با حوثیان را بخشی از تلاش ژئوپولتیک بزرگتری میدانند که بناست مانع از بلند پروازی های ایران در منطقه شود. بنا به گزارشهای سازمان ملل و دیگر نهاد های امدادی بیشتر تلفات در یمن غیرنظامی بوده اند. تا این لحظه حملات هوایی ائتلاف برای تغییر معادلات حوثی ها کار چندانی انجام نداده است. در عوض باعث خرابی و ویرانی بسیار در کشوری فقیر بوده است.
پاکستان و ترکیه، دو کشوری که عربستان سعودی و دولت های عربی حاشیه خلیج فارس از همکاریهای امنیتی با آنان سود میبردند درخواست ائتلاف برای ملحق شدن به حملات را رد کرده اند. آنان خطر تهدید منافع دولت های سنی از طرف قدرت رو به ازدیاد یک دولت شیعه را جدی نگرفته اند. آمریکا نیز اگر مانند آنان چنین کاری بکند اقدامی عاقلانه انجام داده است. اضافه شدن حوثیان به دشمنان آمریکا تنها یک مورد به لیست بلند بالای درگیریهای آمریکا در جنگهای فرقه ای جهان اسلام اضافه میکند. جایی که در آن ایالات متحده هر گروه ه اسلام گرا را که از دل گروههای دیگر بر میآید با خود دشمن کرده است.
مسائل یمن بیش از هر چیز مربوط به خود یمن است. جامعهای قبیلهای که دهه های متمادی منازعه و تغییرات در قدرت را شاهد بوده است. شاید آزاردهنده ترین مشکل در این درگیری این است که نشان دهنده ی شیوع جنگ به عنوان اولین راه حل در روابط بین دولت ها در خاور میانه است.
ایالات متحده بهره ی بسیاری از همکاریهای اطلاعاتی دولت عبد الله صالح در مبارزه با AQAP برده است و بسیار بعید است که حوثی ها در این امر با آمریکا کمتر همکاری کنند. این یک شرطبندی مطمئن است که هر طرف از جنگ داخلی یمن بیرون آید باز به همکاری با آمریکا در مبارزه با AQAP نیاز خواهد داشت. ادامه ی حمایت از عربستان سعودی که در حال تبدیل یمن به یک کشور شکستخورده، کشوری که AQAP در آن روز به روز در حال گسترش مناطق تحت نفوذ و تسلیحات خود است سناریویی شبیه کابوس است. ایالات متحده به درستی باید متعهد به امنیت و تمامیت عرضی عربستان سعودی باشد اما این به معنای آن نیست که لازم است حتماً حملات سهمگین سعودی به یمن را حمایت کند. اگرچه جنگ نیازمند پهلوانی است اما دیپلماسی نیازمند شجاعت است. اوباما این را به خوبی میداند و لازم است که در این مسیر تغییر ایجاد کند.
امیر هنجنی
نشنال اینترست