هشتاد و هفتمین نشست تخصصی بنیاد باران با موضوع تحولات جاری در کشور یمن روز سه شنبه با حضور رییس بنیاد باران در دایره المعارف اسلامی برگزار شد.
به گزارش پایگاه خبری و اطلاع رسانی جماران، در این نشست سید علی موسوی نژاد به تحلیل مبانی اندیشه و تحولات تاریخی در مسائل زیدیه پرداخت و در ادامه نشست قاسم محبعلی تحولات یمن و وضعیت یمن از آغاز تحولات بهار عربی تا امروز را بررسی کرد و در پایان نشست محمد علی سبحانی با موضوع چشم انداز آینده یمن به تحلیل شرایط عربستان در یمن پرداخت.
موسوی نژاد: در مذهب زیدیه مطالبات سیاسی اهمیت زیادی دارد
دکتر سید علی موسوی نژاد، عضو هیئت علمی دانشکده شیعه شناسی دانشگاه ادیان و مذاهب و کارشناس فرقه شناسی شاخه زیدیه، در این نشست به تحلیل مبانی اندیشه و تحولات تاریخی در مسائل زیدیه پرداخت و گفت: مذهب زیدیه یکی از گونه های تشیع است که از همان صدر اسلام مطرح بوده و از همان ابتدا تمرکز ویژه ای در یمن داشتند. زیدیه در ایران در مازندارن، طبر، خراسان و چند شهر دیگر ایران مدت زیادی رواج داشته است.
موسوی نژاد با بیان این نکته که زیدیه مذهبی است که در آن مطالبات سیاسی اهمیت و نقش زیادی دارد، گفت: وقتی زید ابن علی نهضتش را آغاز کرد هدفش این بود که اسلام باید پا به عرصه سیاست بگذارد. بنابراین زیدیه با یک گفتمان سیاسی وارد و الهام بخش گروه های زیادی شد در نهایت توانست حامیان زیادی را جلب کند و فراگیر شود.
وی در توضیح مبانی اعتقادی زیدیه بیان کرد: در زیدیه امامت اصلی اساسی است، با این تفاوت که آنها امامت امامان معصوم بعد از امام چهارم را قبول ندارند. در این مذهب اعتقاد بر این است که امامت تا زمان امام زمان توسط امامان مختلف ادامه پیدا می کند. این امامت در همه دوران به دست فردی شبیه به آنچه ما ولی فقیه می دانیم قرار می گیرد با این تفاوت که فرد باید حتما از نسل حسنیه و حسینیه باشد.
موسوی نژاد ادامه داد: زیدیه تاثیر زیادی در پیدایش صفویه در کشور داشت و خیلی ها معتقدند که صفویه تا حد زیادی از تلفیق با زیدیه در ایران به وجود آمد. زیدیه در ایران بعد از روی کار آمدن صفویه و قدرت گرفتن آن کمرنگ شد تا جایی که امروز در ایران گروه زیدیه ای وجود ندارد.
این کارشناس فرقه شناسی ویژگی های مهم مذهب زیدیه را این چنین برشمرد: مهدویت در زیدیه نوعیه است نه شخصیه به این معنا که امام زمان هنوز به دنیا نیامده است، از نظر آنها امامت تا زمان مهدی موعود ادامه دارد و آنها به امید موعود بودن به دنبال هر امامی می روند. از دیگر ویژگی های این مذهب عقل گرایی و گرایش به تفکر اعتزالی در بین آنها است.
وی با بیان اینکه گروه زیدیه برای عقل جایگاه ویژه و بالایی قائلند، ادامه داد: عدالت خواهی و مبارزه با ظلم از مهمترین ویژگی های زیدیه است. آنها در پی حضور فعال در سیاست و اجتماع هستند و این فرق گروه های زیدیه از همان ابتدا تا به حال بوده است.
موسوی نژاد انعطاف پذیری زیاد در برابر سایر مذاهب را از ویژگی های زیدیه برشمرد و تصریح کرد: هر کس که اصل اساسی عدالت خواهی و مبارزه با ظلم را بپذیرد زیدیه به حساب می آید و زیدی ها با آن مشکلی ندارند. هرچند اینها به این معنا نیست که زیدیه مذهبی خالی از عرفان است، چرا که نهج البلاغه و به ویژه صحیفه سجادیه اهمیت زیادی در مذهب زیدیه دارد.
عضو هیئت علمی دانشکده شیعه شناسی دانشگاه ادیان و مذاهب از حسین الحوثی به عنوان بنیانگذار نهضت انصارالله نام برد و اظهار کرد: وی در اولین نبرد میان دولت یمن و الحوثی ها در سال 2004 کشته شد اما حسین الحوثی همچنان رهبر جریان اول الحوثی قلمداد می شود و حتی سخنرانی های او تحت عنوان ملازم به عنوان منشور نهضت انصارالله در یمن تدریس می شود.
او در ادامه تصریح کرد: این مدل از بیداری در جریان الحوثی نزدیک به گفتمانهای متکامل بنیادگرایانه است و اندیشه افراطی نیست بلکه گفتمانی است که تکیه بر دین و مذهب دارد اما در عین حال سرناسازگاری با مدرنیته و مفاهیم مدرن مانند دموکراسی، آزادی، حاکمیت مردم بر سرنوشت خود و امثالهم ندارد و لذا با گفتمان های بنیادگرایانه سلفی کاملا متفاوت است.
وی با اشاره به همراهی نکردن جمعیت زیدی ها که غالب جمعیت یمن را تشکیل می دهند با نهضت حوثی ها گفت: دلیل این مساله کنارزده شدن زیدی ها از صحنه سیاسی و اجتماعی یمن در سال 1962 و روی کار آمدن جمهوریخواهان سکولار بود. در واقع تا 60 سال پیش در یمن قدرت به دست زیدی ها بود که با روی کار آمدن سکولار ها و اعمال قدرت و نفوذ آمریکا از یک سو و عربستان از سوی دیگر زیدی ها از قدرت کنار زده شدند.
کارشناس فرقه شناسی شاخه زیدیه تصریح کرد: پس از انقلاب سپتامبر که منجر به از بین رفتن حکومت امام زیدی ها شد، پیروان زیدیه به انزوا رفته و امکانات از این گروه گرفته شد و نوعی سرخوردگی و پریشانی در زیدی ها پیش آمد و حتی عده ای از پیروان زیدیه گرفتار بازنگری در تعالیم زیدی بودند و گمان می کردند مذهب زیدی امکان بازگشت به عرصه سیاسی و اجتماعی را با توجه به پیش آمدن مباحثی همچون تفکیک قوا و جمهوری ندارد.
این استاد دانشگاه با اشاره به جنگهای شش دوره دولت یمن با الحوثی ها و پیروزی الحوثی ها در همه این جنگها به تاثیر و تاثرات یمن و تحولات آن بر روی عربستان اشاره کرد و افزود: عربستان به دلیل داشتن مرزهای طولانی با یمن و نیز تبادل جمعیتی با این کشور این تحولات را نوعی تهدید برای خود قلمداد می کرد و لذا در آخرین جنگ دولت یمن در سال 2010 به بهانه نفوذ حوثی ها به خاک عربستان و اشغال پادگانی در این کشور با همراهی ارتش یمن با حوثی ها درگیر شد اما پیروزی از حوثی ها بود.
موسوی نژاد در پایان با بیان اینکه مذهب زیدیه فاصله زیادی با اعتقادات شیعه دارد، تاکید کرد: آنچه امروز در یمن می بینیم سابقه بسیار طولانی در تاریخ این کشور دارد و ربطی به ایران ندارد. انصارلله یمن مردمی سختکوش و بصورت سنتی مسلح هستند و چشم انداز بسیار امیدوارکننده ای در یمن مشاهده می شود.
محبعلی: حساسیت های بین المللی پس از حرکت حوثی ها به سوی خلیج عدن و تهدید منافع اقتصادی قدرت ها شکل گرفت که در حمله عربستان نمود یافت
در ادامه دکتر قاسم محبعلی سفیر ایران در مالزی در زمان دولت اصلاحات به بررسی تحولات یمن و وضعیت یمن از آغاز تحولات بهار عربی تا امروز پرداخت و گفت: یمن کشوری در منتهی الیه غرب آسیا است و مهمترین ویژگی آن موقعیت ژئوپولوتیکی آن است.
محبعلی دلیل اهمیت یمن را آبراه باب المندب دانست و گفت: بیش از 30 درصد تجارت جهانی به ویژه رفت و آمد کشتی های نفتی از آبراه باب المندب انجام می شود. این موضوع باعث شده تا یمن به لحاظ ژئوپولوتیکی اهمیت زیادی پیدا کند.
وی درباره موقیعیت جغرافیایی یمن توضیح داد: یمن کشوری با تاریخی بیش از 3 هزار سال است که تا سال 1990 به دو بخش یمن شمالی و جنوبی تقسیم می شد. وسعت این کشور به بیش از 27 هزار کیلومتر مربع و دارای جمعیتی 24 میلیون نفری می باشد. این کشور به لحاظ اقتصادی کشوری فقیر به شمار می آید. تولید ناخالص ملی در یمن 34 میلیارد دلار است و از نظر شاخص توسعه انسانی رتبه 154 در دنیا را دارد.
محبعلی خدمات را مهمترین قطب کاری و کشاورزی را کم بخش ترین کار این کشور دانست و ادامه داد: 63 درصد درآمد دولت از نفت به دست می آید. قات ماده ای مخدر در یمن است که 40 درصد آب یمن که کشوری کم آب به حساب می آید صرف کشت این محصول می شود.
نرخ 35 درصدی بیکاری سربازگیری برای جریان های مسلح را آسان و کار را برای تحولات دموکراسی سخت می کند.
این کارشناس امور بین الملل، با بیان اینکه یمن یکی از فقیر ترین کشورهای دنیاست که بین دو کشور ثروتمند عربستان و عمان قرار دارد، افزود: نرخ بیکاری 35 درصدی یمن و جمعیت جوان این کشور باعث می شود که جوانان به راحتی جذب گروه های مختلف شوند. بنابراین گروه انصار الله، القاعده و سایر گروه ها در این کشور به راحتی می توانند عضو گیری کنند. بنابراین سربازگیری برای جریان های مسلح کاری آسان است و کار را برای تحولات دموکراسی سخت می کند.
محبعلی با اشاره به اینکه تحولات اخیر یمن از زمان بهار عربی شروع شد، گفت: جنبش یمن ابتدا با متکی به جوانان تحصیل کرده شهری بود که در نهایت به سقوط علی عبدالله صالح منجر شد. بحران و خیزشی که در یمن به وجود آمد کاملا مسالمت امیز بود با اینکه نسبت اسلحه به نفر سه به یک است در این کشور یعنی هر فرد سه اسلحه دارد ولی هیچ گلوله ای از سمت مردم به گروه مخالف خودشان شلیک نشد.
وی افزود: جنگ کنونی جنگی قبیله ایست و نه مذهبی و این یک حرکت قبیله ایست که توانسته با سقوط دولت مرکزی قدرت را به دست بگیرد.
این کارشناس امور بین الملل با اشاره به اهمیت ژیوپلیتیکی باب المندب و خلیج عدن، دلیل حساسیت های منطقه ای و بین المللی به حرکت حوثی ها را نزدیک شدن به این مناطق حساس خواند و یادآور شد که حساسیت های بین المللی پس از حرکت حوثی ها به سوی خلیج عدن و تهدید منافع اقتصادی قدرت ها شکل گرفت که در حمله عربستان نمود یافت.
سبحانی: تحلیل گران معتقداند عربستان باید جنگ را تا پیش از رسیدن ایام حج تمام کند. بهترین گزینه پیش روی عربستان مذاکره است.
در ادامه این نشست محمد علی سبحانی کارشناس امور بین الملل و یکی از سفرای پیشین ایران در لبنان به توضیح چشم انداز آینده یمن پرداخت و گفت: بهار عربی حرکتی دموکراسی خواهانه بود، اما این حرکت دموکراسی خواهانه در بحرین متوقف شده و در یمن مدیریت شد و بعد از چند سال کجدار و مریز پیش می رود.
وی تاکید کرد: هر چند یمن از آرام ترین و کم خشونت ترین بهارها را داشته اما در پی بهار عربی، گفتمان دموکراسی در کشورهای انقلاب دیده غیر از تونس در مقابل گفتمان غلبه، منکوب شد و در هیچ کشوری با وضعیت خوبی مواجه نیستیم.
سبحانی با بیان اینکه عربستان منافع زیادی را در حمله به یمن از جمله به دست آوردن صنعا و باب المندب دارد، اظهار کرد: عربستان سعودی تا امروز در پروژه ای که داشته است شسکت خورده و هیچ کس به جز خودش در حمله به یمن مشارکت و همکاری نمی کند.
وی با اشاره به اینکه حوثی ها از یک سو و علی عبدالله صالح از سوی دیگر با رییس جمهور یمن و عربستان در جنگ و مقابله هستند، توضیح داد: رییس جمهور یمن اکنون حمایت دولت و عربستان را دارد و از طرفی علی عبدالله صالح مجلس را در دست دارد. از سوی دیگر حوثی ها حمایت مردمی را در دست دارند. بنابراین علی عبدالله صالح به دنبال اتحاد با حوثی ها علیه منصور است، اما حوثی ها به دلیل تردید در عهد شکنی عبدالله صالح بعد از به قدرت رسیدن زیر بار این اتحاد نمی روند.
وی با بیان انگیزه های عربستان در حمله به یمن و محکومیت حوثی ها گفت: عربستان تا این مرحله برای پروژه ای که در یمن داشت و در رسیدن به اهدافش شکست خورده است و از طرف دیگر وضعیت یمن را به شکلی پیچیده شده که امکان مدیریت آن مثل گذشته برایش فراهم نیست.
سبحانی، یمن را حیاط خلوت عربستان نامید و برای همین حضور عربستان در یمن را بی بدیل دانست و در ادامه با طرح این سوال که ایران در رابطه با حوثی ها چگونه باید عمل کند؟ گفت: حوثی ها به ایران وابستگی ندارند و شرایط کنونی تاحدی آنها را به ایران نزدیک کرده اما حوثی ها و زیدی ها همواره احساس استقلال را در خود حفظ می کنند و به ایران وابسته نمی شوند.
این کارشناس بین الملل با بیان اینکه این وضعیت و جنگ در یمن بین عربستان و حوثی ها نمی تواند مدت زیادی ادامه پیدا کند، گفت: عربستان باید به این نکته توجه کند که امکانات نظامی محدودی دارد که تا به بحران نرسیدن وضعیت سلاح هایش باید جنگ را یمن را به پایان برساند. از سوی دیگر بسیاری از تحلیل گران معتقد اند که عربستان جنگ با یمن را فقط تا موسم حج می تواند ادامه دهد و مجبور است تا پیش از رسیدن ایام حج این مشکل را حل کند.
وی با تاکید بر اینکه اگر عربستان نیروی زمینی خود را به یمن وارد کند، هیچ نتیجه ای قابل پیش بینی نخواهد بود، اظهار کرد: به دلیل عدم حمایت هیچ کشوری از عربستان حمله زمینی به یمن اشتباه بزرگی از سوی این کشور خواهد بود. از سوی دیگر مجامع بین المللی در حمایت از عربستان بیانیه علیه یمن صادر می کنند.
سبحانی در پایان با توجه به وضعیت موجود بهترین راه حل را گفت و گو دانست و گفت: با توجه به عدم حمایت عملی و نظامی از عربستان و عدم تحمل طولانی مدت انصارالله در برابر عربستان منطقی ترین راه حل موجود گفت و گو و صدور بیانیه از سمت هر دو گروه است.