جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

تحلیلی از گسترش داعش در افغانستان:

جاذبه های واهی گروه های افراطگرا!

کد خبر: ۷۶۶۱۳
جاذبه های واهی گروه های افراطگرا!

جماران- - سید محمد یوسف ثانی: با توجه به گسترش تبلیغات داعش برای سیطره بر کشورهای منطقه و مطرح شدن حضور این گروه تروریستی در افغانستان و ارتباط آن با طالبان، تحلیل پیامد های ناشی از حضور این گروه در این کشور ضروری به نظر می رسد. در این میان ناکارامدی و اثرگذاری معکوس سیاست ها ضد تروریسم امریکا و کشورهای غربی در افغانستان از یک طرف و جاذبه های مختلف این گروه برای جوانان افغانستان (مانند ایجاد حس ماجراجویی،قدرت و جاذبه های جنسی) و بحران های اجتماعی مانند فقر، بیکاری و مشکلات ازدواج جوانان افغانستان از طرف دیگر، زمینه را برای رشد و قدرت گیری گروه های افراطی و خصوصا شاخه های برون مرزی داعش در افغانستان بسیار مساعد کرده است.

به گزارش سرویس بین الملل جماران در یادداشت زیر تحلیلگر سایت نشنال اینترست سوزان اشمید به بررسی پیامدهای حضور احتمالی داعش در افغانستان و همچنین مقایسه ی این گروه با طالبان پرداخته است.

مدتی است که گسترش جغرافیایی داعش بخش ثابتی از سرخط اخبارخبرگزاری ها و روزنامه های وابسته به آن ها است.
می دانیم که داعش از اواخر سال 2014 تلاش کرده است تبلیغات خود را به پاکستان و افغانستان برساند و ادعای رهبری آن مناطق را نیز از اوایل ژانویه همزمان با اعلام وفاداری اعضای طالبان پاکستان به این گروه اعلام کرده است.

یکی از فرماندهان افغان داعش که در ویدئوی سربازگیری داعش در منطقه حضور داشت در پایان ماه ژانویه کشته شد و در پی آن یکی دیگر از این فرماندهان نیز توسط طالبان افغانستان دستگیر شد. با این حال پلیس استان غزنه ی افغانستان یعنی جایی که گزارش شده بود نیرو های داعش در حال مبارزه اند اخیرا حضور این گروه در آنجا را تکذیب کرده است. اما بسیاری از مقامات رسمی افغانستان، تحلیلگران افغان که با دولت ارتباط دارند و برخی فعالان مدنی افغان که سال گذشته با آن ها صحبت کردم در آستانه ی رسیدن به این نتیجه اند که داعش در افغانستان در حال انجام عملیات است. همتایان آن ها در آنسوی مرز ها در پاکستان به نظر کمتر در این باره نگرانند. حتی با این که ظاهرا ارتباط میان طالبان پاکستان و داعش قوی تر است.

با این حال دیگران در این باره شکاک باقی مانده اند و وبسایت طالبان نیز درباره ی این موضوع به طرز مشکوکی ساکت است. وزیر امور خارجه ی استرالیا قبلا درباره ی تأیید حضور داعش در افغانستان هشدار داده بود. (شاید به این دلیل که با توجه به گروگانگیری سیدنی و دو نفر که پیش از حملات تروریستی دستگیر شدند شواهدی تقریبا به همان اندازه درباره ی حضور داعش در استرالیا وجود دارد.) به این دلیل است که دولت استرالیا همچنان هشدار می دهد که داعش ممکن است عملیات خود را در آینده به افغانستان بکشاند.

سوال این است که اصلا چرا ما باید به خودمان زحمت بدهیم و به دنبال داعش در افغانستان بگردیم؟

افغانستان هم اکنون هم به اندازه ی کافی دردسر دارد. علیرغم سخنان بسیاری که درباره ی شباهت های میان داعش و طالبان گفته شده است (مانند تمرکز آن ها بر فتح مناطق مختلف، ایجاد یک نیروی نظامی و ساختارهای حکومتی که همه از نشانه های دولت ها هستند) اما در واقع این دو مانند یکدیگر نیستند.

طالبان افغانستان هنوز بخش عمده ی نیرو های خود را از شورشیان پشتون افغانستان جذب می کند. علاوه بر این ها همکاری این گروه با بسیاری از گروه های نژادی و تروریستی مانند جنبش اسلامی ازبکستان امری شناخته شده است. همیشه نشانه هایی از وجود تعلیم دهندگان و مربیان عرب در افغانستان وجود داشته است اما عموما افغان ها از آن ها خوششان نمی آید. اهل سنت از گذشته ی دور اکثریت جمعیت افغانستان را تشکیل می داده اند و تمام مسائل فرقه ای ذاتا نژآدی بوده است. از جمله گروه اقلیت شیعه ی هزاره.

علاوه بر جستجوی ردپایی از داعش، من از مسائل دیگر درباره ی افغانستان نگرانم که فضای وسیعی را برای رشد گروه های جنایتکار و تروریست فراهم می کند و باید هم توسط دولت افغانستان و هم جامعه ی بین المللی مورد توجه قرار گیرد.

گروه طالبان افغانستان در حال از دست دادن قدرت حکمرانی و کنترل و همچنین ساختار درآمدی مستقل خود است و اکنون بیشتر شمایل یک گروه خلافکار را به خود گرفته است تا یک گروه شورشی. گزارش اخیر سازمان ملل در این باره نشان می دهد که این گروه بیشتر شبیه یک گروه مافیایی است تا یک «دولت در انتظار» . این موضوع را گرچن پترسون در سال 2009 بیان کرده بود. رهبری طالبان برای مدت طولانی شکنندگی ساختار آن را انکار کرده و فرض خود را بر قدرت فرماندهی و کنترل آن گذاشته بود. با این حال حقیقت بسیار متفاوت از این است و بسیاری از افغان ها از این که مبارزان این گروه بر خلاف موعظات رهبران آن عمل می کنند منزجرند

در اینجا درسی درباره ی فعالیت های ضد تروریسم وجود دارد که پاسخی برای مسأله ی داعش است. بسیاری از آن چیزی که طالبان امروز به آن تبدیل شده را می توان به سیاست «بکش و تسخیر کن» ارتش ایالات متحده مرتبط کرد. سیاستی که نه تنها باعث انحراف جمعیت محلی این مناطق شده است بلکه بسیاری از فرماندهان مسن تر میانی وفادار به رهبری قدیم طالبان و نظام باور های آن را حذف کرد. فرماندهان و مبارزان طالبان برای آن که لازم است به شکل پیوسته جایگاه خودرا تثبیت کنند از میان جوان تر ها انتخاب می شوند. (یک نمونه ی آن لاحیه است)

بنابراین همان سیاست ضد تروریسم که برای شکست دادن طالبان (که اخیرا دوباره تا حدودی قدرت گرفته است) طراحی شده بود، این گروه را به هیولای متفاوتی که اکنون با آن روبروییم تبدیل کرده است. گروهی که بسیار از توافق دوباره با دولت افغانستان به دور است.

این موضوع باید باعث شود که درنگ کنیم و به این امر توجه کنیم که رویکرد های ضد تروریسم مشابه در جای دیگر نیز نتیجه ی معکوس ندهد.

راه دیگری برای فهم جذابیت گروه های مانند طالبان یا داعش توجه به موضوعی است که من آن را آماده کردن محیط برای رشد افراطگرایی می نامم.

در کنار رشد فقر و بیکاری در افغانستان، مهریه های سنگینی که بر عهده ی مردان جوان گذاشته می شود باعث شده است آنان ازدواج خود را به تعویق بیاندازند و به دنبال کار در آنسوی مرز ها بروند. یا برای رسیدن به شرایط ازدواج وارد فعالیت های مجرمانه و یا تروریستی شوند.

این امر باعث ناامیدی شدیدی می شود تا جایی که طالبان تلاش کرده است در مناطق تحت کنترل خود مبلغ مهریه را پایین آورد. واکنش داعش به این موضوع مقداری «خلاقانه تر» بوده است. یا زنان جوان تشویق می شوند به میل خود و داوطلبانه به ازدواج با مبارزان در آیند، یا داعش فرمان تجاوز به آنان به بردگی گرفتنشان و ازدواج اجباری آن ها را صادر می کند. اهمیت این «غلبه ی جنسی» یا «لذت اولیه» در استراتژی داعش و جذب بسیاری از مردان جوان که در تلاش برای یافتن جایگاه خود در جوامع مدرن هستند برای فهم جذابیت جهانی این گروه تا کنون بسیار کم مورد بررسی قرار گرفته است.

از بسیاری جهات، آنچه داعش پیشنهاد می دهد چیزی است که بسیاری از مردان جوان که به حاشیه رانده شده اند در اقصی نقاط جهان و از جمله افغانستان به دنبال آن می گردند: ماجراجویی، خشونت، قدرت، روابط جنسی و داشتن حسی از خود و جامعه.

اگر جاذبه ی گروه های افراطگرا را از این منظر بررسی کنیم، در آن صورت جامعه ی جهانی لازم است این باور معمول خود که «همه ی اوضاع افغانستان خوب است» را تغییر دهد و استراتژی درازمدت تری در این زمینه اتخاذ کند.

لازم است دولت افغانستان درباره ی برنامه ی اصلاحات خود جدی باشد و بر ظهور فساد در لایه های مختلف خود نظارت کند. اینکار کار آسانی نیست. شاید به همین دلیل باشد که برخی به پیمان ضد تروریسم مشکوکند. پیمانی که به نظر من تنها آتش گروه هایی مانند طالبان و داعش را شعله ور تر خواهد کرد.

انتهای پیام

دیدگاه شما