جماران- آیلار امیری: چند روز پیش، «جو بایدن» معاون رئیس جمهور آمریکا در جمع دانشجویان مدرسه کندی دانشگاه هاروارد گفته بود: «مشکل اصلی ما متحدانمان هستند. ترکها... سعودیها، امارات، و دیگران. اینها چه کار دارند میکنند؟ اینقدر اصرار داشتند اسد را سرنگون کنند، جنگ شیعه و سنیشان را آنجا پیاده کنند. چه شد؟ صدها میلیون دلار و دهها بلکه صدها هزارها تن سلاح ریختند آنجا، برای هرکس که حاضر باشد با اسد بجنگد.بدون در نظر گرفتن اینکه افرادی که در حال دریافت این کمکها بودند، النصره، القاعده و عوامل افراطگرای جهادی بودند که از دیگر بخشهای جهان آمدهاند.»
میتوان این اظهارات بایدن را بسیار کمسابقه و نوعی اقرار و اعتراف دانست؛ چراکه پس از گذشت دو سال به نقش آمریکا و کشورهای عربی منطقه و ترکیه در آشوبهای سوریه اذعان داشته است. این درحالی است که تحلیلگران مدتهاست درباره حمایت مالی مستقیم برخی شهروندان کشورهای حاشیه خلیج فارس از گروههای افراطی صحبت میکنند. ضمن اینکه تروریستها مدتها اجازه داشتهاند از ترکیه به عنوان منطقه آزاد برای تردد استفاده کنند و شورشیان النصرة در دوران جنگ داخلی (سوریه) از حمایت لجستیکی مستقیم آنکارا هم برخوردار بودهاند.
از سویی اظهارات اخیر بایدن نشاندهنده سردرگمی واشنگتن و متحدان آن در مدیریت جریانهای تروریستی در منطقه است و این سخنان را میتوان صریحترین اقرار و اعتراف از زبان یک مقام ارشد آمریکا درباره اشتباهات کشورش در خاورمیانه درباره حکومت سوریه و حمایت از مخالفان بشار دانست.
آنچه مسلم است اینکه، آمریکا متوجه شده عملیات نظامی علیه داعش نتیجه چندانی ندارد و به نظر میرسد هدف آمریکا از مطرح کردن این اظهارات، تطهیر خود و مقصر جلوه دادن کشورهای خاورمیانه در رشد و تقویت داعش است. در واقع بایدن میخواهد این مشکل را گردن ترکیه، عربستان و سایر کشورهای عربی منطقه بیندازد؛ آنجا که میگوید: «رجب طیب اردوغان که یکی از دوستان نزدیک من نیز هست، در دیدار اخیر خود در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل خودش به من اعتراف کرد که ترکیه نباید مرزهای خود را چنان بیمحابا برای عبور تروریستهای تکفیری باز میگذاشت ولی حالا تلاش داریم مرزهایمان را به روی آنها ببندیم.»
در واقع بایدن با این اظهارات سعی دارد توپ را به زمین متحدان کشورش انداخته و نقش آمریکا را در شکلگیری و تقویت داعش کمرنگ نشان دهد. بایدن به صراحت گفته است: «این بحران باید از این پس توسط کشورهای متحد آمریکا در منطقه حل و فصل شود».
این اظهارات با واکنش شدید آنکارا و امارات مواجه شد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، «احمد داوود اوغلو» نخست وزیر ترکیه در جمع تعدادی از هواداران خود اعلام کرد: آنکارا به هیچ وجه این انتقاد را نخواهد پذیرفت. او گفت: کسی نمیتواند از ترکیه انتقاد کند و تلاشها و جانفشانیهایی که مردم عزیز ما انجام دادهاند، نادیده بگیرد.
دولت امارات نیز در همین باره در بیانیهای گفت: این سخنان "شگفت آور" و به معنای "نادیده گرفتن نقش امارات در مبارزه با گروههای تروریستی و تندروست."
این واکنشها هرچند بایدن را مجبور کرد در تماس تلفنی با اردوغان رئیس جمهور ترکیه رسما از او عذرخواهی کند، اما تکذیب نکردن این سخنان از سوی بایدن، نشان از سهوی نبودن این اظهارات دارد و بیانگر این است که نوعی برنامهریزی دقیق پشت صحنه این سخنان است.
اما مسئلهای که باید به آن توجه داشت و روزنامه دیلی تلگراف در مطلبی به آن اشاره کرد، این است که متحدان آمریکا، این سیاست را با اطلاع ایالات متحده اجرا میکردند، اما واشنگتن هیچ اقدامی برای توقف این رویه انجام نداد.
تسلیحاتی که برای افراطگراها ارسال میشد، ساخت ایالات متحده بود و عوامل اطلاعاتی آمریکا در ترکیه نیز میدانستند که ترکیه، قطر و عربستان سعودی کدام یک از گروههای شورشی را کمک میکنند. علاوه بر این، نیروهایی که به داعش پیوستند، از جمله ابوبکر البغدادی رهبر آنها، فارغالتحصیل سیستم زندانهای آمریکا بود که افراد غیرسیاسی را به انسانهایی افراطگرا بدل میکرد.
در چنین شرایطی، نمیتوان آینده درخشانی برای ائتلاف ضد داعش از سوی ایالات متحده آمریکا و متحدان خاورمیانهای او پیشبینی کرد. ضمن اینکه، اظهارات اخیر بایدن نیز حاکی از یک اختلاف نظر داخلی میان حامیان تروریسم داعشی است. اوباما و دیگر مقامات این کشور سعی در محکوم کردن حوادث عراق و تحرکات اخیر داعش در این کشور دارند اما از همان ابتدا بر همگان آشکار بود که داعش دستپرورده آمریکا و برخی کشورهای منطقه است و تسلیحات داعش هم همان تسلیحاتی است که آمریکا و متحدانش به مخالفان سوریه دادند.