جماران ـ داوود احمدی: با وجود حذف مالکی اما یکی دیگر از اعضای حزب الدعوه اسلامی همچنان بر صندلی نخست وزیری تکیه می زند. جایگاهی که از جریان نوری المالکی به ابراهیم جعفری انتقال یافت. حزب الدعوه اسلامی عراق در سال 1957 تاسیس شد و محمد باقر صدر، محمد باقر حکیم، مهدی حکیم و چند نفر دیگر از موسیس آن بودند. بعدها علامه مرتضی عسگری نیز به حلقه ی موسسین این حزب پیوست.
از دهه ی چهل به بعد نوعی گفتمان چپ ملی گرا در عراق مانند سایر کشورهای عرب حکم فرما بود. جریانی که راه حل عقب ماندگی اعراب را تغییر و مقاومت بر اساس عربیت و سوسیالیسم می دانست. نهایت آرزوی بخشی از این تفکر تشکیل یک حکومت متحد عربی بود. وحدتی که یک بار در سال 1958 با تشکیل "جمهوری متحد عربی" به وقوع پیوست. در آن سال ناصر و شکری القتولی سوری تصمیم گرفتند دو دولت سوریه و مصر را تحت ریاست جمهوری ناصر متحد کنند.
هرچند این اتحاد در سال 1961 بوسیله ی یک کودتای نظامی از بین رفت اما تا سال ها بعد کوشش برای احیای هویت واحد عربی همچنان در صحنه حرف اول را می زد. تلاشی که باید ریشه های آن را در سال های پایانی امپراطوری عثمانی جستجو کرد. همراهی اعراب و انگلستان بر علیه عثمانی با خیانت بریتانیا روبرو شد. این مسئله نه تنها مانع از تشکیل یک دولت بزرگ عربی گشت که بخشی از سرزمین اعراب را نیز تبدیل به موطن ملی یهودیان نمود. پس از این ناکامی رفته رفته جریاناتی در میان اعراب رشد کردند. که منادی عربیت، سوسیالیسم و سکولاریسم بودند. در مصر پدیده ی «ناصر» اعراب را هیجان زده می ساخت. در سوریه، حزب بعث «حافظ اسد» منادی هویتی تازه بود و در عراق «عبدالکریم قاسم» سوسیالیست ملی گرا راه را برای آمدن صدام باز می کرد. اما در این میان مانند تمام کشور های اسلامی عراق نیز شاهد ظهور جریانی بود که راه حل را در اسلام جستجو می کردند. پیشتر از حزب الدعوه اسلامی عراق، اخوان المسلمین مصر پدید آمد. هرچند از سالها پیش شیعیان عراق در اندیشه ی تشکیل یک حزب شیعی بودند. اما تجربه ی تشکیلاتی اخوان المسلمین برای آنها بسیاری راه گشا بود. گفته می شود برخی از
کادرهای اولیه ی حزب الدعوه سابقه ی حضور در اخوان المسلمین را داشتند. اما علاوه بر تشکیلات، این شهید محمد باقر صدر بود که به اندیشه ی حزب الدعوه اسلامی عراق جهت میداد.
پس از شکست 1967 اعراب در مقابل رژیم صهیونیستی، خورشید ناسیونالیسم عرب نیز آرام آرام غروب کرد. در 1973 سربازان مصری «الله اکبر» گویان به خطوط دفاعی رژیم صهیونیستی حمله بردند. گفته می شود آن روزها سخنی در میان سربازان مصری دهان به دهان می چرخید سخن از خوابی که یکی از مومنان دیده بود. در این رویا حضرت محمد(ص) در حالی که دست شیخ الازهر را گرفته بودند و به او می گویند: "با من به صحرای سینا بیا" .
عراق نیز از این تحول بی تاثیر نبود. گفتمان اسلامی در میان مردم این کشور جایگزین یادگارهای پان عربیسم می شد. در این میان حزب الدعوه که از حمایت روحانیت گرانقدر شیعه و بزرگواری چون محمد باقر صدر برخوردار بود جایگاهی متمایز در میان عراقی ها پیدا نموده بود.
اما در سال 1968 حزب بعث عراق در کودتای دوم خود کامیاب شد. حسن البکر از اهالی تکریت عراق و از بستگان صدام حسین به قدرت رسید. حسن البکر تصمیم به احیای جمهوری متحد عربی گرفت. اتحادی که بر پایه ی سوریه و عراق بنا می شد. صدام حسین که مخالف این اتحاد بود. با یک کودتای نرم درون حزبی توانست حسن البکر را مجبور به استعفا کند و در 1979 به قدرت رسید. !S1!
با گذشت زمان هرچه فضای سیاسی عراق بسته تر می شد حزب الدعوه نیز به سمت انقلابی شدن پیش می رفت. این فرآیند پس از شهادت محمدباقر صدر در سال 1980 به اوج خود رسید. درهمین سال صدام دستور اعدام همه ی اعضای حزب الدعوه را صادر کرد. امری که باعث شد صدها عضو این سازمان به خارج از عراق مهاجرت کنند. در همان زمان مالکی به سوریه رفت و سپس راهی ایران شد و تا سال 1990 در ایران ماند. مالکی در سوریه علاوه بر ریاست شاخه ی حزب الدعوه در این کشور روزنامه ی «الموقف» را نیز منتشر می کرد. گفته می شود مالکی در دوران حضور خود در ایران و سوریه روابط خوبی نیز با حزب الله برقرار کرده بود.
ابراهیم جعفری نیز همان سال ها راهی ایران شد و هشت سالی را در خیابان پیروزی تهران زندگی کرد. وی سپس راهی لندن شد. تا نقش سخنگویی حزب الدعوه را برعهده بگیرد. جایی که احتمالا سرآغاز همراهی جعفری با حیدرالعبادی نخست وزیر جدید عراق شد. عبادی نیز پس از 1980 برای ادامه ی مبارزه برعلیه صدام حسین راهی لندن شد. در سال 2005 جعفری توانست به نخست وزیری عراق برسد. مقامی که در سال 2006 به نوری المالکی رسید.
این پایان ماجرا نبود. سال 1386 گنگره ی حزب الدعوه برگزار شد و نوری المالکی را به دبیرکلی این حزب برگزید. امری که گفته می شود باعث جدایی جعفری از حزب الدعوه بود. حدود یک سال بعد ابراهیم جعفری جریان اصلاح ملی را تشکیل داد. در انتخابات 2010 عراق، جریان اصلاح ملی در کنار ائتلاف قانون قرار گرفت. چرا که در صورت عدم وحدت جریانات اصیل شیعه امکان روی کار آمدن ایادعلاوی وجود داشت.
هرچند پایگاه اطلاع رسانی مجلس اعلای اسلامی خبر از اعلام برائت فراکسیون الدعوه در مجلس عراق از حیدرالعبادی داد، اما خبرهایی از حمایت برخی اعضای حزب الدعوه مانند طارق النجم از عبادی نیز منتشر شد و در نهایت این اختلافات با کناره گیری نوری مالکی به پایان رسید.
از نگاه ایران آنچه در عراق اهمیت دارد اراده ی ملت عراق، ثبات و امنیت است. تمام سرمایه گذاری های انجام شده ی ایران در عراق علاوه بر علاقه ی ملت ایران به کشوری که زیارتگاه شیعیان جهان است و پیوندی عاطفی که میان دو ملت هم آیین وجود دارد دلیل دیگری نیز دارد. بی ثباتی و ناامنی در عراق می تواند برای ما نیز دردسرهایی هرچند کوچک بوجود آورد. از طرف دیگر در سالهای اخیر عراق به یکی از بازار های مهم برای ایران تبدیل شده است. امری که با توجه به سیاست دولت برای افزایش صادرات می تواند جایگاه عراق را از دیدگاه جمهوری اسلامی ایران بیشتر متمایز سازد. با توجه حمایت جریان هایی مانند مجلس اعلای اسلامی عراق و شخصیت هایی همچون ابراهیم جعفری از نخست وزیری حیدر العبادی می توان گفت؛ تغییر مالکی مشکلی در روابط بسیار نزدیک تهران ـ بغداد پدید نخواهد آورد. امری که برخی دولت های منطقه ای و کشورهایی چون آمریکا بدنبال تضعیف آن هستند.
نخست وزیری در حزب الدعوه باقی ماند
نگاهی به تاریخچه ی حزب الدعوه ی عراق/نگاه ایران به حیدرالعبادی چگونه است؟
کنار گذاشته شدن نوری المالکی نخست وزیر عراق در چند روز اخیر تحلیل های مختلفی را بوجود آورده است. جانشین مالکی، حیدرالعبادی یکی دیگر از اعضای حزب الدعوه اسلامی عراق است. حزبی که یکی از جریانات اصیل شیعی در عراق است.
کد خبر:
۵۲۵۶۹