پایگاه اطلاعرسانی جماران - حسین شاکری - پس از حملات 11 سپتامبر، امریکا و همپیمانان آن در سازمان آتلانتیک شمالی، ناتو، هزینههایی گزاف در افغانستان صرف کرده و خونهای بسیاری ریخته شد. طی 8 ماه باقیمانده به پایان تهاجم و اشغال افغانستان به شکل کنونی تحت فرماندهی امریکا، قربانیان نظامیان خارجی به تعداد 3438 تن رسیده است. در این میان میزان کشتهشدگان نظامیان امریکایی در میان نظامیان خارجی بیش از همه بوده است - 2320 کشته.
در این میان، در این 12 سال جنگ موسوم به جنگ علیه ترور افغانها هزینههای بیشتری پرداخت کردهاند یعنی بیش از هزاران کشته. در ورای هزینههای سنگین جانی، هیچ اندازه دقیقی از هزینههای مالی امریکا و همپیمانان آن در دست نیست. یکی از مطالعات دانشگاه هاروارد هزینه مالی صرف شده در تهاجم امریکا به عراق و افغانستان را 6 تریلیون دلار ارزیابی کرده است. با وجود صرف چنین هزینههای تاملبرانگیزی، پس از گذشت یک دهه از حضور امریکا در افغانستان، سیاستمداران دو کشور همچنان در دادن تعریفی از روابط دوجانبه ناکام بودهاند.
پس از حملات 11 سپتامبر که به تخریب برجهای تجارت جهانی نیویورک منجر شد، امریکا هزاران تن از نظامیان خود را به افغانستان اعزام کرد تا ریم طالبان را سرنگون کرده و اسامه بن لادن، رهبر القاعده را که مسئولیت حملات 11/9 پذیرفته بود، دستگیر کند. از آن زمان تا کنون دهها هزار نظامی امریکایی به افغانستان گسیل داشته شدهاند.
ماموریت نظامیان موسوم به نیروهای امنیتی مشترک تحت رهبری امریکا (ایساف) در دسامبر سال 2014 به پایان میرسد هر چند، گفته میشود از حدود 33500 نظامی امریکایی حاضر در افغانستان، قرار است بین 9 تا 12 هزار تن پس از سال 2014 در این کشور باقی بمانند.
ادعا شده است که ماموریت اصلی نظامیان امریکایی در افغانستان بستن منطقه امن برای القاعده و تروریستها است؛ با این وجود ظاهرا ماموریت مقابله با تروریسم به مقابله با شبهنظامیان و حتی ساختار حکومتی بدل شده است. در همین حال، حضور نظامیان امریکایی پس از کشته شدن اسامه بن لادن و پس از یک دهه برای افغانها و حتی امریکاییها توجیهپذیر نیست.
با این حال، جنگ نیابتی پاکستان علیه امریکا در افغانستان امریکاییها را به خود مشغول کرده است و جنگ را کشدار. ارتش امریکا در ارزیابی خود درباره دشمن دچار محاسبات اشتباه شده است؛ دشمنی که گروهی کوچک از تروریستها نیست بلکه از سوی یکی از ارتشهای مدرن و مجهز قرن 21 حمایت میشود.
یکی از دستآوردهای محسوس در افغانستان را میتوان تشکیل نیروهای امنیتی ملی افغانستان با 352 هزار تن برشمرد. با این وجود، در نتیجه دخالتهای مستقیم سازمان اطلاعاتی پاکستان (اطلاعات ارتش یا آی اس آی) و تاثیر آن بر حامد کرزی، رییس جمهور افغانستان هر گونه پیمان امنیتی میان کابل و واشنگتن به تاخیر افتاده است.
این گونه القاء شده است که اسامه بن لادن خود به تنهایی تهدید اصلی علیه منافع امریکا است و البته این حقیقت وجود دارد که افغانستان به مکانی امن برای القاعده تبدیل شده است. با این حال واقعیت بیش از آن چیزی که امریکاییها و پاکستانیها میگویند. مردم اغلب درباره حملات سبعانه القاعده میشنوند اما کمتر مطلبی درمورد حامیان دولتی القاعده به گوش میرسد.
حتی پس از ادعای کشته شدن اسامه بن لادن در نزدیکی اسلامآباد، پایتخت پاکستان سیاستمداران درباره یافتن رابطه آی اس آی و برخی مقامات دولت پاکستان با القاعده ناکام ماندهاند. به جای آن، آنها به این تفکر که پاکستان خود قربانی تروریسم است ادامه دادهاند و همچنان به بهانه مبارزه با تروریسم اسلامآباد را پشتیبانی مالی میکنند.
با وجود کشته شدن هزاران تن به دست گروههای آموزش دیده واشنگتن همچنان سکوت کرده است و رویه پیشین خود ادامه میدهد. ناظران مطلع و متخصصان امور سیاسی به طور دائم نسبت به این نکته که آی اس آی پاکستان موجب ایجاد ناآمنی و بیثباتی در منطقه است هشدار دادهاند اما این حقیقت از سوی سیستمداران نادیده گرفته میشود. حتی دیپلماتها و سیاستمداران پیشین پاکستان به حمایت بخشهای از حکومت اسلامآباد از افراطیون اعتراف کردهاند اما سخنان آنان شنیده نمیشود.
در همین حال ناکامی در میان مقامات دولت افغانستان برای ارائه تعریفی دقیق از رابطه با دیگر کشورهای دارای منفعت در این کشور موجبات ایجاد سیاست خارجی شکنندهای را پدید آورده است.
میلیونها تن از شهروندان افغانستان در وضعیت پا در هوا زندگی میکنند؛ دشمنان و دوستان برای آنان تفکیک و تعریف نشدهاند. اظهار غیرمسئولانه کرزی و دیگر خارجیان حاضر در افغانستان، ملت افغان را گیج کرده است. میلیونها تن از مالیاتدهندگان امریکایی که هزینههای سیاستهای نادرست کاخ سفید از جیب آنها هزینه میشود نیز آگاهیهای لازم را از سوی رسانهها و دولت این کشور کسب نمیکنند ... و یا شاید اصلا به آن اهمیت نمیدهند. افغانها میدانند که از سوی گروهی کوچک از سیاستمداران به گروگان گرفته شدهاند با این وجود به اندازه کافی آزادی ندارند تا در برابر رهبران خود ایستادگی کنند.
رییس جمهور آینده افغانستان میبایست این موضوع کلیدی را درنظر داشته باشد و اولویت خود را در تعریف دقیقی از رابطه با دیگر کشورهایی چون امریکا در دوران انتخابات و پس از آن قرار دهد. تنها پیامی که مردم افغانستان دریافت میکنند درباره پیمان امنیتی با امریکا است. اکثریت سیاستمداران امریکایی نیز فقط در متن امضا این پیمان به انتخابات افغانستان مینگرند. البته، این پیمان ممکن است دارای اهمیت باشد؛ با این وجود، توافق امنیتی تنها موضوع ارتباط دوجانبه نیست. به جای آن اهداف مشترک و منافع دوجانبه مهمتر هستند. به نظر میرسد این نکته از سوی رهبران افغانستان مورد غفلت قرار گرفته است.
ارتباط افغانستان با کشورهایی چون امریکا نباید فقط بر مبنای مردن و کشتن استوار باشد بلکه، باید بر مبنای منافع سیاسی، اقتصادی و اجتماعی افغانستان پایهریزی شود. فرصتهای زیادی وجود دارد تا بتوان ثبات را به ارمغان آورد.
همزمان، به برخی از افغانها این گونه القاء شده است که حضور امریکا در این کشور جنگزده ناشی از سیاستهای مقابله با القاعده و طالبان است؛ حال اگر طالبان و القاعدهای وجود نداشته باشد و جنگی در افغانستان درنگیرد چه؟ کابل و واشنگتن چگونه میخواهند به حضور امریکا در افغانستان مشروعیت ببخشند؟ پاسخ به این سئوالات ضروری است. افغانستان باید در ارتباط با کشورهایی چون امریکا گفتمان جدی را در پیش گرفته و روابط خود را به طور شفاف تعریف کند. کابل باید به نگرشی فراتر از مشارکتهای نظامی بیاندیشد.
منبع: ترجمه و تخلیص از سایت پواک افغانستان