پایگاه اطلاعرسانی جماران - حسین شاکری - هر روز صبح ساعت 8 احمد از پتوی خود که بر خاک پهن شده برمیخیزد و با پیمودن حدود یک مایل (1.6 کیلومتر) به نوبت کاری روز میرسد. برخی اوقات، دو خواهرش با او میروند. بهزودی کودکان بیشتری از مزارع سیبزمینی و خیمهگاهها در سر راه به او میپیوندند تا نخستین روز مدرسه را آغاز کنند. موج دوم کودکان کوچک با حمل کیفهای مدرسه آبی بزرگتر از حد معمول سر ظهر ظاهر میشوند و گروه بعدی در اواخر بعدازظهر.
احمد معمولا توسط ماریا، کارمند امور اجتماعی لبنانی که همچون مادر او و دیگر کودکان سوری است در آغوش گرفته میشود؛ کودکانی که در ساختمان موقت مدرسهای در قلب دره بکاء حضور پیدا میکنند.
تمامی کودکان پناهجویانی هستند که حداقل یکی از والدین خود را از دادهاند و هر کدام داستان محرومیتهای خود را دارند. با این وجود به نظر میرسد تمامی این محرومیتها در زمان چند ساعت حضور در مدرسهای در میان خیمهها و محصولات زراعی، جایی که کودکان جنگ از آنجای میآیند، به دست فراموشی سپرده میشوند.
درگیریهای خونین داخلی سوریه به همان سادگی که بزرگسالان را میکشد، کودکان را به زیر پا لگدمال میکند. اکنون 400 هزار کودک پناهجو نمایانگر نسلی گمشده هستند؛ بسیاری از آنان که به لبنان آمدهاند برای سه سال از تخصیل امتناع کردهاند. فقر تنها گرفتاری آنها نیست. تا همین اخیرا، ثبتنام پناهجویان سوری در مدارس لبنان تقریبا غیرممکن بود و و آموختن به هر شکلی تقریبا دشوار.
با این وجود اوضاع به آهستگی تغییر میکند. از روزهای نخست سال جاری میلادی، دولت لبنان اجازه برگزاری کلاسهای دو نوبته برای مدارس ابتدایی دولتی را صادر کرد؛ بدین صورت کودکان سوری پناهنده میتوانند در نوبت دوم سر کلاسها حضور یابند.سوریهایهای ثبتنام کرده در سیستم آموزشی لبنان به هنگام پایان تحصیلات مدرک رسمی دریافت میکنند هر چند همه این خوششانسی را ندارند.
مدارسی همچون جایی که احمد میرود غیررسمی هستند و از طرف دولت به رسمیت شناخته نمیشوند.
معلمان سوریهای اجازه دارند که در اینجا تدریس کنند اما باید از برنامه درسی لبنان بهره بگیرند و در پایان سال، آموختههای آنان رسمین نخواهد داشت. بدین معنی که آنخا نمیتوانند به دوره راهنمایی بروند و یا در سیستم دولتی پذیرفته نمیشوند.
اگر چه، برای دانشآموزان مشتاق این مدرسه این موضوع اهمیتی ندارد. گروهی در سنین بین 5 تا 8 سال به دور میزی بیرون مینشینند در حالی آموزگار آنها، که بازرگانی از حمص سوریه است و دو سال پیش زندگی و کسب و کار خود را از دست داده است، به آنان میآموزد که چگونه نقاشی بکشند.
او میگوید، «زندگی پیش از این متفاوت بود اما من با هنردرمانی عزت را به آنها برمیگردانم. من عاشق این کودکان هستم.»
کودکان در سکوت نگاه میکنند در خالی که آموزگارشان منظره و غازی سفید را بر تخته چوبی نقاشی میکند. سپس نوبت به تمامی کودکان میرسد از جمله به فاطمه؛ کودکی که مادرش را 4 ماه پیش به هنگام توفان زمستان از دست داده است؛ کسی که همچون احمد از سوی ماریا مورد توجه ویژه قرار دارد.
کودکان بسیار علاقهمند به آموختن هستند تا جایی که برخی اوقات مدرسه تا سه نوبت کاری کلاس برگزار میکند.
آنها اغلب توسط داستانسرایی سنتی مورد محبت قرار میگیرند. پوشیده با جامهای بلند و کلاهی قرمز که به نام تاربوش شناخته میشود، نقش او حفظ ارتباط میان کودکان و وطنشان در آن سوی مرز است. ماریا میگوید، «او درباره خیابانها، دژها، رودها و بازارها سخن میگوید. کودکان عاشق این هستند. و ما از آنها حمایت روانی - اجتماعی میکنیم و برای دوست داشتن کشور جدیدشان به آنها یاری میرسانیم.»
داستانسرا همچنین نقش دیگری بازی میکند؛ او اغلب به موضوعات پیچیده جغرافیایی و تاریخ مدرن نیز میپردازد. به نظر میرسد حتی کودکان مدرسه ابتدایی چه کسی چه کاری را در شامات انجام داده است. از ماه مارس سال 2011 میلادی، روایات محتوای تلختر از همیشه را دربر گرفته است.
هر دو داستانسرا و آموزگاران برای هر ساعت کاری 6 دلار دریافت میکنند. بیشتر آنها در میان دانشآموزان خود در اردوگاههای غیررسمی همان منطقه زندگی میکنند. احمد با 5 خواهر و برادر خود نیز در یکی از همین اردوگاهها اسکان دارد. برادر بزرگتر او نیمر، 15 ساله، نقش سرپرست خانواده را بر عهده دارد و از کامل که از زمان بیرون کشیدن پیکر بیجان مادر از زیر آوار در ادلب سوریه حال و روز خوشی ندارد مراقبت میکند.
کمی پس از آن پدر 5 فرزند خود را به سوی مرز لبنان میآورد و خداحافظی کرده، آنها را ترک میکند.
از زمان تا کنون این کودکان درباره پدر چیزی نشنیدهاند و از مدتها پیش با مقدار پول اندکی که با خود داشتند، برای اجاره خیمه و خرید غذا استفاده کردهاند.
نیمر در حالی که کف خیمهای که با همسر جدیداش، فاطمه و 15 تن دیگر سهیم است نشسته، میگوید، «ما از مشکلات فرار میکنیم اما این مشکلات همچنان به دنبال ما هستند. بهتر میشد اگر ما با مادرمان میمردیم. این طوری سادهتر میبود.» او ادامه میدهد، خانواده فاطمه که در اردوگاه زندگی هستند، با غذا و حمایت به ایتام یاری میرسانند.
کامل سرش را تکان میدهد اما چیزی نمیگوید؛ چشمانش به طور دائم به دوردست خیره ماندهاند. نمیر به خواهرها و برادراناش اشاره میکند و میگوید، «احساس میکنم این نسئولیت گرانتر از توانایی من است. نمیتوانم برای آنها غذا تهیه کنم.» کتابچه قرضهایش را نشان میدهد که در آن فهرست بلندبالایی است بدهیهایی است که قادر به بازپرداخت آن نیست.
خواهر کوچکتر او، هلا، با بیقراری کنار او نشسته است و کلاه مندرسی مقدار موهایی که برایش مانده را پوشانده؛ مابقی گیسوان او طی ماههای اخیر ریخته است. هلا 11 سال دارد و با احمد به مدرسه میرفته اما به دلیل ظاهر و رفتاراش مورد آزار قرار گرفته است. اضطراب و پریشانی او به اندازه کامل مشهود نیست اما خیلی هم دور از چشم نمانده است. هلا نیز به هنگان حضور ماریا در آستانه خیمه به سوی او میدود و به جای مادر نداشتهاش که تلاش دارد تا نظرش را برای بازگشت به مدرسه جلب کند، به پاهای او چنگ میزند.
ماریا میگوید، «بیشتر این کودکان رنج بسیاری میبرند. داستانهایی آنها بازگو میکنند دل را به درد میآورد. تمامی داستانهای آنها.»
میزان رنجی که کودکان سوریه با آن مواجه هستند، معکس کننده جامعهای در آستانه زوال و سقوط است. بیش از 15 هزار هزار تن از آغاز جنگ در سوریه کشته شدهاند و نزدیک به نیمی از جمعیت 22 میلیونی که اکنون آواره هستند؛ تنها 6.5 میلیون تن در داخل سوریه آواره شدهاند و به طور تقریبی 3 میلیون تن به کشورهای همجوار همچون اردن، لبنان و ترکیه و عراق رفتهاند؛ جاهایی که زنده ماندن مقدم بر آموختن است.
با تمامی این احوال، هراس نسل گم شده به طور فزایندهای موضوعی غالب در میان سازمانهای بشردوستانه است؛ سازمانهایی که شانس بیشتری دارند برای دسترسی به جوانع آسیبپذیر در تبعید تا آنهایی که جا ماندهاند.
یکی از سخنگویان یونیسف میگوید، «ما باید از نابودی تمامی نسلهای کودکانی که از سوریه آمدهاند جلوگیری کنیم. با دادن فرصت به آنها برای آموختن کمک کنیم تا تواناییهای خود را گسترش دهند و زخمهایی ایجاد شده را التیام بخشند؛ این برای آینده کودکان و نیز سوریه ضروری است.»
«کودکانی که سوریه را ترک کرده و به لبنان آمدهاند شاهدان و تجربهکنندگان چیزهایی هستند که هیچ کودکی نباید داشته باشد. اما با وجود رنج، کودکان توانایی خارقالعادهای دارند برای التیان و بازسازی خود. آنها میخواهند بیاموزند - آنان آینده بهتری را میخواهند.»
منبع: گاردین