جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

مصر پیش از سرکوب گسترده هواداران مرسی در گفتگو با دکتر صادق زیباکلام؛

روابط ایران و مصر هیچ گاه روابط حسنه ای نخواهد بود/ مرسی نتوانست ثبات و امنیت را بر مصر حکمفرما کند/ تا تشکیل دولتی با ثبات راه طولانی مانده است

کد خبر: ۳۰۰۷۸
روابط ایران و مصر هیچ گاه روابط حسنه ای نخواهد بود/ مرسی نتوانست ثبات و امنیت را بر مصر حکمفرما کند/ تا تشکیل دولتی با ثبات راه طولانی مانده است

عارف آهنی: صادق زیباکلام استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران در گفتگویی با پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران که پیش از سرکوب گسترده هوادارن مرسی توسط ارتش مصر صورت گرفت ضمن ارزیابی ارتش مصر به عنوان حافظ ثبات و امنیت بر کشور بر عدم توانایی اخوان المسلمین در ایجاد ائتلاف سیاسی تاکید می‌کند اما هم اکنون با تشدید درگیری ها عملاً شرایط پیچیده تری بر مصر حاکم شده و پیش فرض دکتر زیباکلام مبنی بر ارتش مصر ضامن ثبات و امنیت این کشور و بی‌طرفی اش در منازعات سیاسی نیز زیر سوال است.
روابط آینده ایران و مصر نیز از ابتدا شرایط پیچیده‌ای داشت و آنچنان که دکتر زیباکلام می‌گوید: «حسنی مبارک هم بود روابط خوب نبود، مرسی آمد روابط خوب نشد با اینکه مسلمان بود و بعد از مرسی هم هر کس دیگری هم که باشد روابطش با ایران نمی تواند خوب باشد.» زیباکلام با برشمردن نیروهای سیاسی مصر و جهان عرب شرط تغییر روابط را نه در جهان عرب که در داخل ایران جستجو می‌کند و نتیجه می گیرد: «اگر آقای روحانی بخواهد تغییراتی در سیاست خارجی بوجود بیاورد آن وقت احتمال اینکه ما بتوانیم یک حداقل روابط با مصر داشته باشیم زیاد است.»در ادامه متن این گفتگو را می‌خوانید:

انقلاب 25 ژوئن مصر را با توجه به کودتای نظامیان علیه دولت منتخب محمد مرسی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

" خشت اول چون نهد معمار کج تا ثریا می‌رود دیوار کج " ما در ایران چون از همان ابتدا با نگاهی ایدئولوژیکی به تحولات جهان عرب یا همان بهار عربی می نگریستیم؛ تحت عنوان " بیداری اسلامی "، هیچ وقت نخواستیم واقعیت‌های این تحول را ببینیم. واقع مطلب این است که آن چیزی که در مصر و در یک سطح کلان تر در جهان عرب شروع شد و هنوز هم در جریان است، یک جنبش بزرگ دموکراسی‌خواهی است؛ در جهت توسعه سیاسی، تحقق جامعه مدنی و آزادی. چون یک جنبش و حرکت فراگیر است قطعاً اقشار و لایه‌های مختلف در آن شرکت دارند. منتهی این اقشار و جریان های مختلف همه در مورد یک اصل با هم متحد بودند و آن پایین کشیدن آقای" حسنی مبارک " از قدرت بود. حال اینکه بعد چه باید کرد مسئله شد، آن وقت سلفی ها با اخوانی‌ها اختلاف پیدا کردند، اخوانی ها با جریانات وهابی تندرو نزدیک به القاعده، آنها اختلاف پیدا می کنند با جریانات لیبرال و سکیولار، سکیولار‌ها با غربگرا‌ها، غربگراها با فمنیستها، فمنیستها با سوسیالیستها، سوسیالیستها با ناصری‌ها و ناسیونالیستها؛ اینها همه در انقلاب و تحول مصر نقش داشتند و طبیعی است که وقتی چندین گروه و جریان مختلف با گرایشات متفاوت در یک حرکت نقش دارند گروهی که به لحاظ جمعیتی بزرگتر است، دست بالا را خواهد داشت؛ و این اتفاق پس از حسنی مبارک افتاد و در انتخابات آزاد مصر، اخوان المسلمین پیروز شدند. برای اینکه اخوان المسلمین بزرگترین گروه منسجم و متحد مصر بودند. منتهی آیا اخوانی‌ها اینقدر بزرگ بودند که نصف به علاوه یک مخالفین را تشکیل بدهند؟ پاسخ این سوال، "نه" است. اخوان المسلمین و اسلامگراها اگر چه بزرگترین نیرو را در گفتمان ضد مبارک تشکیل می دادند ولی اینها اینقدر بزرگ نبودند که بتوانند همه گروه‌های دیگر را تحت سیطره خودشان قرار بدهند.

در انتخاباتی که منجر به پیروزی اخوان شد، حدود نیمی از جمعیتی که می توانست در انتخابات شرکت کند، شرکت نکرده بود! از آن نصفی که شرکت کرده بود نصفی به اخوان المسلمین رای دادند و در حقیقت اخوان المسلمین نمایندگی نصف، نصف رای دهندگان مصری را داشتند. در بهترین حالت، اخوان المسلمین نمایندگی یک سوم رای دهندگان را داراست. این یک سوم مشکلی که پیدا کرد این بود که سعی کرد به تدریج تفکرات خودش را در قانون اساسی و مصوبات مجلس حاکم کند و این به نظر من بزرگترین اشتباهشان بود؛ شاید اگر اخوانی‌ها یک مقداری دیگران را هم سوار اتوبوس حکومت می کردند و جایی می دانند وضعیت بدین منوال نمی شد. کم نبودند و نیستند مصری‌هایی که ضدیت با اسلام ندارند؛ لیبرال هستند یا غربگرا ولی با اسلام هم ضدیتی ندارند. به نظر من اخوانی ها می توانستند و می بایستی از اینچنین نیروهایی استفاده می کردند و در قدرت سهمی هم به آنها می دادند.

شما نقش نظامی ها را در انقلاب مصر چگونه می بینید؟ ارتشی که قبل از انقلاب اعلام بیطرفی کرد و با انقلاب بود و بعد پس از 2 سال دست به کودتا علیه دولت محمد مرسی زد و منجر به سرنگونی دولت قانونی مصر شد؟

ارتش مصر یک ارتش ایدئولوژیک نیست. ارتش مصر در حقیقت یک نیروی گسترده‌ای است که بالاترین دغدغه‌اش نهایتاً ایجاد ثبات و امنیت در مصر است. من معتقدم که اگر شما به آنها ( ارتش مصر ) بگویید که این گروهی که الان سرکار است، اینها متمایل به آمریکا هستند؛ اینها را سرنگون کنید، می‌گویند که "نه" ما حاضر نیستیم که این کار را بکنیم. شما می گویید که این آقای مرسی که اسلامگراست و نماینده اخوانی‌ها و اینها جزء مسلمان‌های رادیکال و انقلابی هستند؛ اینها را سرنگون کنید، می گویند "نه" ما حاضر نیستیم اینها را از قدرت سرنگون کنیم. به عبارت دیگر ارتش مصر یک ارتش غیرایدئولوژیک است و برایش " ثبات و امنیت " مهم است، برایش مهم نیست که البرادعی طرفدار آمریکاست یا نیست. برایش مهم نیست که محمد مرسی اسلامگراست یا نیست. چه چیزی برایش مهم است؟ اینکه امنیت و ثبات و آرامش بر مصر حکمفرما باشد. اگر حکومت حسنی مبارک باعث بشود که ثبات و امنیت در مصر مشکل پیدا کند حسنی مبارک را بر می دارند، اگر حکومت محمد مرسی باعث بشود که این ثبات و امنیت به هم بریزد، محمد مرسی را هم برمی دارند. الان آقای عدلی منصور رئیس دولت موقت است اگر متوجه بشوند که ایشان نتوانست کاری بکند و همچنان درگیری ادامه دارد، مطمئن باش که عدلی منصور را هم برمی دارند.

آقای دکتر آیا انقلاب مصر حرکتی دموکراتیکی بود؟

بله

پس نقش ارتش با توصیفاتی که شما ارائه می دهید فراتر از این حرفهاست. اگر ارتش ببیند که حکومتی خوب نیست آن را سرنگون می کند ...

اگر محمد مرسی می توانست آن ثبات و امنیت و آن حداقل ثبات و امنیت را در مصر برقرار کند الان رئیس جمهور مصر بود، و کسی هم به او کاری نداشت و الان ارتش در پادگان‌ها بودند و به محمد مرسی کاری نداشتند. چرا ارتش محمد مرسی را برداشت؟ نه بخاطر اینکه با عقاید محمد مرسی مشکل دارد، نه به خاطر اینکه بعضی از ایرانی‌ها می گویند که آمریکایی‌ها دستور دادند، اصلا و ابدا؛ برای اینکه با محمد مرسی وضعیت مصر از لحاظ بی ثباتی و هرج و مرج همان وضعیتی بود که زمان مبارک بود. شما یادتان باشد که در روزهای منتهی به کودتای ارتش مصر وضع عین دوران مبارک شده بود، میلیون‌ها نفر در خیابان‌ها و میدان التحریر جمع شده بودند. یک عده‌ی زیادی در حدود دوسوم آنهایی که در خیابان بودند علیه محمد مرسی بودند و مابقی طرفداران مرسی بودند. منتهی برای ارتش خیلی مهم نبود که چند درصد موافق هستند و چند درصد مخالف، آنها می خواستند ثبات و امنیت در مصر برقرار بشود.

یعنی به نظر شما ثبات و امنیت بر آزادی و دموکراسی ارجحیت دارد؟

بله، برای اینکه، شما اگر دموکراسی داشته باشید ولی نتوانید توامان با دموکراسی ثبات و امنیت داشته باشید؛ همه چیز به هم می ریزد. این تجربه در ایران هم اتفاق افتاد، مشروطه دموکراسی آورد، آزادی آورد ولی ثبات و امنیت را نتوانست بوجود بیاورد. ثبات و امنیت را چه کسی بوجود آورد؟ رضا خان میرپنج. درست است که الان نمی خواهیم این حرف را قبول کنیم ولی باید پذیرفت که با رضا خان میرپنج همه همکاری کردند؛ روشنفکران، مصدق، بهار،فروغی، تقی زاده. چرا؟ برای اینکه ثبات و امنیت آورد؛ چیزی که مشروطه نتوانست بیاورد. انقلاب مصرهم الان بدین گونه است؛ ارتش به دنبال ثبات و امنیت است. من قبول ندارم که ارتش مصر نگاهش به دست آقای اوباما، انگلیس و تل آویو است که مبارک را بردار و محمد مرسی را سرنگون کن! "نه" وگرنه ارتش می توانست از ابتدا اصلاً جوری رفتار بکند که مرسی عملاً نتواند رئیس جمهور بشود. حدود یک سال ارتش با مرسی کار کرد ولی حکومت مرسی به جایی رسید همانند اواخر حکومت مبارک و دوباره هرج و مرج حکمفرما شد و قطعاً وقتی ارتش حسنی مبارک را بتواند کنار بگذارد، به طریق اولی محمد مرسی را نیز کنار می زند و عرض کردم هر کسی که نتواند در مصر ثبات و امنیت بیاورد ارتش او را کنار خواهد گذاشت.

شما درست می فرمایید ولی به نکته ای که راجع به تاریخ ایران فرمودید اینکه رضا خان ثبات و امنیت آورد و همه به او کمک کردند اما همین رضا خان تمامی نیروهای اطراف خود را قلع و قم کرد؟

بله، من راجع به مقطعی صحبت می کنم که رضا خان دارد جان می گیرد و ثبات وامنیت را در کشور ایجاد می کند. ولی بعد چه شد؟ هیچی. بعد از ایجاد ثبات و امنیت در کشور، رضا خان میر پنج شد رضا شاه مستبد و دیکتاتور که همه از او وحشت داشتند. آیا اجتناب ناپذیر بود؟ "نه" اجتناب ناپذیر نبود، رضا شاه می توانست بعد از ایجاد ثبات و امنیت در کشور یک مقداری فضای سیاسی را بازتر کند و قس علیهذا.

در مورد مصر منتهی این سوال مطرح است که : چرا ارتش خودش زمام امور را در دست نمی گیرد؟ پاسخ: ارتش نمی تواند این کار را بکند، بحث این نیست که دلش نمی خواهد این کار را بکند یا "نه" ؛ بلکه بحث اینجاست که نمی تواند! برای اینکه ارتش اگر قدرت را در دست بگیرد و بگوید انتخابات و مجلس برگزار نمی شود و ارتش تمامی کارها را خود انجام می دهد، تمامی آن نیروها علیه ارتش جمع می شوند و ارتش جایگاهش را از دست می دهد چون ارتش از یک درجه ای از مشروعیت برخوردار است.

آقای دکتر آینده مصر را چگونه می بینید و با توجه به روی کار آمدن دولت اعتدال و امید، آینده روابط خارجی ایران و مصر را چگونه ارزیابی می کنید؟

روابط ایران و مصر با توجه به تحولاتی که در مصر اتفاق می افتد هیچ گاه روابط حسنه ای نخواهد بود. برای اینکه آلترناتیوهایی که می توانند در مصر قدرت داشته باشند مثل اسلامگرایان به هیچ وجه نمی توانند با جمهوری اسلامی ایران که مدافع تشیع است و از اقلیت شیعه علوی سوریه دفاع می کند؛ یک روابط حسنه برقرار کند.

اگر لیبرال‌ها، سکیولارها قدرت را در مصر بدست بگیرند مثلاً آقای البرادعی، اینها هم نمی توانند هیچ صنمی با جمهوری اسلامی ایران داشته باشند چون اینها به لیبرالیسم پایبند هستند با آمریکا و اروپا دشمنی ندارند و خواهان نابودی اسرائیل نیستند. اگر فرض بگیریم خود ارتش مصر قدرت را بدست بگیرد و مردم هم بپذیرند که 6 ماه یا یکسال قدرت بدست نظامیان باشد؛ با آن حکومت هم نمی تواند به جایی برسد، برای اینکه ارتش مصر بغض و کینه ای با آمریکا ندارد. سالی 1.5 میلیارد دلار از آمریکا پول می گیرد و بخشی از حقوق و هزینه هایش از این طریق تامین می شود. بنابر این وقتی شما نگاه می کنید و می بینید که هیچ جریانی از این نیروهای محتمل که اگر در قاهره به قدرت برسند ما بگوییم روابطشان با ایران خوب بشود. همچنان که حسنی مبارک بود روابط خوب نبود، مرسی آمد روابط خوب نشد با اینکه مسلمان بود و بعد از مرسی هم هر کس دیگری هم که باشد روابطش با ایران نمی تواند خوب باشد.

راه برون رفت از این تنش و نزاع بین ایران و مصر به نظر شما چیست؟

مگر اینکه آقای حسن روحانی اصراری نداشته باشد که از اقلیت علوی سوریه که همه جهان عرب علیه انها هستند حمایت کند، مگر اینکه آقای حسن روحانی اصراری نداشته باشد که از سید حسن نصرالله دفاع کند. مگر اینکه آقای روحانی اصراری نداشته باشد که با عربستان روابطش کینه توزانه باشد و با بحرین و امارات دشمنی کند. بجز کشور عراق که شیعه است و روابط ما با او خوب است ما با هیچ کشور عربی دیگری روابطمان خوب نیست. بعد هم می گویند که دشمنها بین شیعه و سنی اختلاف ایجاد می کنند؟ خب، ما با کدام کشور عربی روابط مان خوب است؟ با هیچ کدام. اگر آقای روحانی بخواهد تغییراتی در سیاست خارجی بوجود بیاورد آن وقت احتمال اینکه ما بتوانیم یک حداقل روابط با مصر داشته باشیم زیاد است.

انتهای پیام

دیدگاه شما