او هم بـــــه جمع سیاستمدارانی پیوسته که در حبس خانگی به سر میبرند. محمد مرسی، رییسجمهوری برکنارشده مصر، در مقر گارد ریاستجمهوری بازداشت و تحت کنترل است. اگرچه دلیل حبس خانگی او تفاوتی عمده با دیگران دارد. حبس خانگی غالبا نوع خفیفی از زندان است که برای ایجاد محدودیت در ملاقات با دیگران، ابراز عقیده یا ارتباط با دنیای خارج اعمال میشود. اما ارتش مصر میگوید حبس خانگی محمد مرسی برای حفاظت از جان او در مقابل مخالفانی است که دل پری از او دارند.
مرسی به دلیل اعتراضات مردمی توسط ارتش این کشور برکنار شد. البته بعضی از منابع خبری درباره بازجویی و اتهامات او نیز نوشتهاند، چند روز پیش قاضی تحقیقات دادگاه تجدید نظر قاهره اتهامات او را همکاری امنیتی با جنبش حماس و فرار از زندان عنوان کرد.
بررسی اینکه برکناری مرسی توسط ارتش براساس تعاریف متداول علم سیاست، یک کودتای نظامی محسوب میشود یا نه، بحثی است که بسیاری از تحلیلگران به آن پرداختهاند. اما اگر مسیر حوادث مصر را طی دو سال و نیم گذشته، از آغاز اعتراضات علیه حکومت حسنی مبارک دنبال کنیم، درمییابیم که انقلاب مصر آغازی مشخص داشت اما هنوز به پایان نرسیده است. اعتراضات خیابانی مردم مصر در طول دو سال گذشته ادامه داشته و هنوز کسی نتوانسته مردم را قانع کند که به خانههای خود بازگردند.
الکسی دو توکویل فیلسوف و حقوقدان فرانسوی که به بررسی انقلاب فرانسه و آمریکا پرداخته، مینویسد: «دشوارترین بخش هر انقلاب طراحی نقطه پایان آن است.»
نقطهای که سیاستمداران مصری تاکنون موفق به طراحی آن نشدهاند. مصریها در دو سال گذشته دو رییسجمهوری را برکنار کردند. اول حسنی مبارک که پیش از ریاستجمهوری فرمانده نیروی هوایی مصر بود و 30 سال بر صندلی ریاستجمهوری باقی ماند و پس از او محمد مرسی، یکی از اعضای حزب اسلامگرای اخوانالمسلمین که تنها یک سال توانست عنوان رییسجمهوری مصر را با خود یدک بکشد. مبارک اکنون در زندان است و مرسی در حبس خانگی.
مصر سابقهای طولانی در استفاده از مجازات حبس خانگی دارد. ابن هیثم دانشمند ایرانی که اهل اهواز بود در سال 1011 میلادی مورد خشم خلیفه مصر «حاکم بأمرالله» قرار گرفت و حبس خانگی شد. حاکم بامرالله که ششمین خلیفه فاطمی بود تا زمان مرگ خود یعنی تا سال 1021میلادی ابن هیثم را در حبس نگه داشت. محمد نجیب رییسجمهوری سابق مصر نیز که در سال 1953 رهبری یک کودتای نظامی را که به عزل ملک فاروق منجر شد، برعهده داشت، توسط جمال عبدالناصر در سال 1954 سرنگون شد. او به مدت 18 سال و تا زمان مرگ خود در حبس خانگی باقی ماند.
در طول تاریخ سیاستمداران و افراد نامدار بسیاری حبس خانگی را تجربه کردهاند. زندان و حبس برخلاف تصور عمومی تنها مختص مجرمان و قانونشکنان نیست، گاه شکستن عرف عمومی یا حتی باوری درست که مخالف ساختارهای قدرت باشد، دلیل محکومیتی بلندمدت میشود.
گالیله: در قرن 16 میلادی، نیکلاس کپرنیک، نظریه «خورشید مرکزی» منظومه شمسی را ارائه داد. کپرنیک پس از سالها مطالعه روی اجرام آسمانی به این نتیجه رسید که برخلاف تصور پیشینیان، زمین در مرکز کائنات قرار ندارد، بلکه این خورشید است که در مرکز منظومه شمسی است و سایر سیارات از جمله زمین به دور آن میچرخند. از نظریه انقلابی کپرنیک به عنوان یکی از درخشانترین کشفیات عصر رنسانس یاد میشود که توانست دیدگاه بشر نه تنها درباره کهکشان، بلکه درباره کل دنیا تغییر دهد. اگرچه واکنش کلیسا در برابر آرای کپرنیک خشمگینانه بود. اما کسی که بیشترین هزینه را به دلیل نظریات کپرنیک داد، گالیله بود. گالیلئو گالیله دانشمند و ستارهشناس ایتالیایی به دلیل تایید نظریه کپرنیک مبنی بر مرکزیت نداشتن زمین در دادگاه تفتیش عقاید محاکمه و به حبس خانگی محکوم شد. کلیسای کاتولیک رم گالیله را در خانهاش زندانی کرد و او تا روز مرگ خود در 8 ژانویه 1642 در حبس خانگی به سر برد.
آنگ سان سوچی: به جرات میتوان گفت او مشهورترین زن محبوس دنیای مدرن است. آنگ سان سوچی که فرزند یک ژنرال برمهای بود، فلسفه، علوم سیاسی و اقتصاد را در آکسفورد آموخت. او در سال ۱۹۸۸ برای نگهداری از مادر بیمارش به برمه بازگشت و از همان زمان فعالیتهای دموکراسیخواهانه خود را آغاز کرد. او مدتها علیه «نه وین» دیکتاتور وقت برمه که در یک کودتای نظامی به قدرت رسیده بود، فعالیت کرد. این مبارزات توسط ارتش به شدت سرکوب شد. آنگ سان سوچی تا سال 2010 بارها در حبس خانگی قرار گرفت. در این مدت همسرش مایکل اریس که در خارج از برمه زندگی میکرد و از بیماری سرطان رنج میبرد بارها از حکومت برمه درخواست ویزا کرد و با وجود درخواست مستقیم کوفی عنان و پاپ ژان پل دوم از حکومت برمه برای دادن ویزا، آنها به این بهانه که امکانات لازم برای نگهداری از مایکل اریس را ندارند، از دادن ویزا به او سر باز زدند. اریس در سال ۱۹۹۹ در روز تولد ۵۳سالگی خود درگذشت. در ماه مه سال ۱۹۹۰ حکومت نظامی برمه دستور برگزاری انتخابات را صادر کرد. با اینکه سوچی در رانگون در حبس خانگی به سر میبرد، حزب تحت رهبری او (لیگ ملی برای دموکراسی) در این انتخابات با اکثریت قاطع به پیروزی رسید اما ژنرالهای ارتش پیروزی حزب سوچی را نپذیرفتند. با وجود اعطای جایزه صلح نوبل به خانم سوچی، او تا سال ۱۹۹۵ در حبس بود. او بار دیگر در سال ۲۰۰۰ بازداشت و دو سال بعد بدون قید و شرط آزاد شد. اما پیشنهاد ارتش را برای ترک برمه قبول نکرد. یک سال بعد، در پی بروز درگیری بین هواداران خانم سوچی و طرفداران دولت، بار دیگر سوچی زندانی شد. از آن موقع تا پیش از آزادی در سال 2010، سوچی تقریبا بهطور بیوقفه در حبس بوده است. آنگ سان سو چی در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۰ از بازداشت خانگی خارج شد. آزادی او اولین گامهای حکومت برمه در مسیر اصلاحات سیاسی بود.
نیکیتا سرگیویچ خروشچف: اتحاد جماهیر شوروی سابقهای طولانی در حبس مخالفان خود دارد. یکــــــی از مشهورترین آنها خروشچف بود. او رهبر شوروی بعد از استالین و رهبر حزب کمونیست شوروی از ۱۹۵۳ تا ۱۹۶۴ و درعینحال از ۱۹۵۸ تا ۱۹۶۴ نخستوزیر شوروی بود. او پس از رسیدن به رهبری حزب کمونیست، در کنگره این حزب سخنرانی و جنایات دوران استالین را محکوم کرد. از سال 1962 مشکلات فزاینده اقتصادی شوروی، فشار بر خروشچف را افزایش داد و تعدادی از اعضای حزب کمونیست با کمک کا گ ب (سازمان اطلاعات روسیه) او را برکنار کردند. خروشچف از اکتبر 1964 تا سال 1971 زمان مرگش به مدت هفت سال در بازداشت خانگی به سر برد. جنازه او تحت مراقبت شدید دفن شد و حتی خانوادهاش اجازه شرکت در مراسم را پیدا نکردند.
ســـــــرگئی اودالتسوف: اتحاد جماهیر شوروی فروپاشید اما بسیاری از مناسبات سخت حاکم بر فضای سیاسی این کشور تغییری نکرد. در حال حاضر نیز اعتراضات زیادی در روسیه به دلیل نقض آزادیهای فردی و افزایش تعداد زندانیان سیاسی وجود دارد. دولت روسیه نه تنها مخالفان سیاسی خود را به اتهامات اقتصادی و فساد به زندان میاندازد بلکه از این دادگاهها برای مرعوب کردن مردم استفاده میکند. سرگئی اودالتسوف از رهبران مخالف پوتین است که بارها در حبس خانگی قرار گرفته است. اودالتسوف ۳۵ساله، رهبر جنبش «جبهه چپ» بارها به ایجاد آشوب عمومی و وابستگی به رییسجمهوری گرجستان، میخاییل ساکاشویلی متهم شده است.
کشوری با دیوارهای بلند
دولت کمونیست چین سابقهای طولانی در سرکوب خشونتآمیز مخالفان خود دارد. در سال 2010 مرکز حقوقبشر چین اعلام کرد نزدیک به 40 نفر در این کشور تحت بازداشت خانگی هستند. «ژانگ هوی» یک محقق و فعال حقوقبشر در توییتر خود فهرستی 39نفره منتشر کرد؛ افرادی که در میان آنها حقوقدانان، دگراندیشان، فعالان اینترنتی، مسئولان کلیسا، کارگردانان، مقامات دولتی بازنشسته و کارآفرینان وجود داشتند. هو جینتائو رییسجمهوری چین از زمان به قدرت رسیدن در سال 2002 تعدادی از روزنامهنگاران صریحاللهجه را برای ترساندن و کنترل رسانهها بازداشت کرد. دولت او همچنین مجموعهای از روشنفکران مردمی را که منتقد سیاستهایش بودند بازداشت کرد، از جمله آنها «لیو دی» و «شی تائو» و نویسندگان مستقلی چون «یو جی» و «لیو اکسیابو» هستند؛ کسانی که در اصل به دلیل همکاری یاهو شناسایی شده و به چنگ پلیس چین افتادند.
لیو شــیا: شاعر و عکاس چینی و همسر لیو شیائوبو، برنده جایزه صلح نوبل در سال 2010. لیو شیائوبو، که یک چهره دانشگاهی است این جایزه را به خاطر تلاشهایش در جهت ایجاد اصلاحات سیاسی مسالمتآمیز در چین دریافت کرد. البته او عملا هیچگاه این جایزه را دریافت نکرد، زیرا در موقع اعطای جایزه در زندان بود و هنوز هم به جرم تلاش برای براندازی در آنجاست. لیو شیا، همسر او نیز در آپارتمانش در پکن محبوس است. لیو چند روز بعد از اینکه شوهرش برنده جایزه صلح نوبل سال ۲۰۱۰ شد، در حصر خانگی قرار گرفت.
ژائو زیانگ: دبیرکل پیشین حــــــزب کمونیست چین و یکی از اصلاحطلبان پیشروی این کشور در زمان اعتراضات دانشجویی در «میدان تیان آن من» بود. او که در سال ۱۹۸۹ از قدرت برکنار شد در تلاش بود تا راهی برای تفاهم با دانشجویان ناراضی بیابد. ژائو زیانگ زمانی که از دانشجویان معترض در میدان تین آن من بازدید کرد و با خواستههای آنان همدلی نشان داد، حکم افول سیاسی خود را امضا کرد. سه هفته پس از سرکوب تظاهرات، او از همه سمتهای دولتی خود برکنار شد. ژائو زیانگ هرچند مطرود شد، اما اجازه یافت تا عضو حزب باقی بماند و هرگز اتهامی علیه او اقامه نشد. او به مدت 16 سال و تا روز مرگ خود در سال 2005 در حبس خانگی بود.
جیانگ یانیونگ: پزشک ارتش چین سال 2003 دستگیر شد. اتهام یانیونگ تکذیب ادعای حزب کمونیست مبنی بر تحت کنترل قرار گرفتن شیوع سارس (SARS) بود. یانیونگ در 2004 از حزب درخواست کرد که در قضاوت خود درباره تظاهرات میدان تیان آن من در 1989 تجدید نظر کند.
آی ویوی: هنرمند جنجالی چین در سال 2011 در خانهاش تحت نظر قرار گرفت. دولت چین اعلام کرد
آی ویوی به دلیل تخلف مالیاتی مورد پیگرد قرار گرفته اما حامیان این هنرمند چیز دیگری میگویند. آنان بر این اعتقادند که انتقادات تند و تیز او به وضعیت سیاسی چین، دلیل دستگیریاش بوده است.آی وی وی که از منتقدان دولت چین در حوزه حقوقبشر محسوب میشود، در اوایل ماه آوریل سال 2011 و همزمان با بازداشت تعدادی از فعالان سیاسی و منتقدان حزب حاکم کمونیست چین بازداشت شد.
ذوالفقار علی بوتو: سیاستمدار کهنهکار پاکستانی و پدر بینظیر بوتو. علی بوتو سالها وزیر امورخارجه، رییس کشور و رییس دولت پاکستان بود. او در سال ۱۹۷۱ پاکستان را از بحرانی که پس از جدا شدن پاکستان شرقی (بنگلادش امروز) ایجاد شده بود، نجات داد. علی بوتو در یک کودتای نظامی توسط ضیاء الحق در سال 1977 از قدرت برکنار شد. بوتو دو سال در حبس خانگی قرار گرفت و سرانجام در سال 1979 اعدام شد.
محمد نــــواز شریــــــف: نخستوزیر کنونی پاکستان، در سال 1999 در یک کودتای نظامی به رهبری رییس ستاد مشترک ارتش «ژنرال پرویز مشرف» سرنگون شد. او در یک محاکمه تحمیلی به عربستان تبعید شد. او در سال 2010 نیز پس از آنکه از مردم پاکستان خواست تا علیه دولت این کشور تظاهرات کنند، به دستور رییسجمهوری پاکستان آصف علی زرداری تحت حبس خانگی قرار گرفت اگرچه طی مدت کوتاهی این حبس شکسته شد.
عمران خان نیازی: سیاستــــــمدار پاکستانی و بازیکن سابق کریکت. او به مدت دو دهه در پایان سده بیستم میلادی در سطح جهانی به بازی کریکت مشغول بود و پس از بازنشستگی به سیاست روی آورد. در کنار فعالیتهای سیاسی، عمران خان یک فعال حقوقبشر، مفسر کریکت، رییس دانشگاه بردفورد و بنیانگذار و رییس هیات امنای بیمارستان و مرکز تحقیقاتی شوکت است. او در سوم نوامبر 2007 به دستور پرویز مشرف تحت حبس خانگی قرار گرفت.
افتخار محمد چودری: رییس دادگاه عالـــــی پاکستان که توسط ژنرال پرویز مشرف برکنار شد. مشرف در توجیه این اقدام گفت که به دلیل شرایط امنیتی مناطق قبیلهای و دخالت قوهقضاییه در امور قوههای مجریه و مقننه در مبارزه با تروریسم این تصمیم اتخاذ شده است که به این قوه مربوط نیست. افتخار چودری توسط مشرف تحت حبس خانگی قرار گرفت اما این اقدام باعث اعتراض جمعی وکلای پاکستان شد.
احمد بن بلا: نخســـــــــتین رییسجمهـــوری انتخابی الجزایر و رهبر سیاسی جنگ استقلال الجزایر بود. بن بلا که شخصیتی محبوب و مورد احترام مردم کشورش بود از سال ۱۹۵۴ از سازماندهندگان قیام مردم الجزایر علیه استعمارگران فرانسوی و از بنیانگذاران «جبهه آزادیبخش ملی» الجزایر بود. بن بلا از جمله ٩ نفر از رهبران جنبش استقلال الجزایر بود که از آنان با عنوان «٩ رهبر تاریخی» یاد میشود. او پس از استقلال الجزایر، ریاست دولت و حزب حاکم را برعهده گرفت. در سال ۱۹۶۵ بنبلا با کودتای وزیر دفاع خود، هواری بومدین، برکنار شد و تا اوایل دهه ۱۹۸۰ در حصر خانگی به سر برد. او تا سال ۱۹۹۰ در تبعید در فرانسه زندگی کرد و سپس به الجزایر بازگشت.
لیلیوکالانی: تنها ملکهای بود که بر جزایر هاوایی حکمرانی کرد تا اینکه در سال 1898 هاوایی به آمریکا پیوست. بسیاری از مردم هاوایی از ابتدای حکومت او گمان میکردند که اگر هاوایی به آمریکا بپیوندد اوضاع زندگیشان بهتر خواهد شد و به این ترتیب کمکم غوغایی به پا شد و بین مردم و ارتش این کشور درگیریهایی به وجود آمد اما ملکه به مقامات ارتش دستور داد که علیه مردم کاری انجام ندهند. پس از دو سال با وجود تلاش سلطنتطلبهای هاوایی برای حفظ قدرت ملکه، آنها شکست خوردند و به این ترتیب ملکه دستگیر شد. شورشیها ملکه را مجبور به امضای یک استعفانامه کردند تا بعدها هیچگونه ادعایی درباره تاج و تخت پادشاهی نداشته باشد، سپس لیلیوکالانی را به جرم توطئهچینی در دادگاهی عمومی محاکمه کرده و به پنج سال زندان با اعمال شاقه محکوم کردند، اما بعدها در حکم او تخفیف قائل شدند. به این ترتیب ملکه در یکی از اتاقهای خواب طبقه بالای قصر لولانی زندانی شده بود. در سال 1896 تمامی محدودیتهای این ملکه برداشته شد و دولت هاوایی که در آن زمان جمهوری شده بود از او عذرخواهی کرد. او در سال 1917 و در 79سالگی بر اثر عوارض سکته درگذشت.
احمـــد سوکارنو: اولین رییسجمهوری و رهبر استقلال اندونزی بود. او در جریان کودتایی نظامی توسط محمد سوهارتو از قدرت برکنار شد از جمله اقدامات او در دوره ریاستجمهوری، تاسیس جنبش عدم تعهد بود. او بعد از سه سال حبس خانگی، در خانه خود در جاکارتا درگذشت.
برام فیشر: یک وکیل در افریقای جنوبی بود که فعالیتهای زیادی علیه آپارتاید و برای دفاع حقوقی از چهرههای ضد آپارتاید، از جمله نلسون ماندلا انجام داد. او به دلیل ابتلا به سرطان از زندان به حبس خانگی منتقل شد.
حبیب بورقیبه: رییسجمهور، مجاهد کبیر و پدر جنبش استقلالطلبی تونس در یک کودتای نظامی در سال 1987 از قدرت برکنار شد. در تاریخ تونس او را با مصطفی کمال آتاتورک در ترکیه مقایسه میکنند. زینالعابدین بن علی که در آن زمان نخستوزیر تونس بود با یک کودتای بدون خونریزی مقام ریاستجمهوری را از حبیب بورقیبه سلب کرد. زینالعابدین بن علی مدعی بود که حبیب بورقیبه به دلایل پزشکی قادر به اداره کشور نیست. بورقیبه به زادگاهش در ۱۶۰کیلومتری شهر تونس تبعید و در خانهای بزرگ محبوس شد و ۱۳ سال بعد در همان مکان درگذشت.
مهاتما گاندی: رهبر سیاسی و معنوی هند در راه استقلال کشورش سالها مبارزه کرد و بارها به زندان افتاد. 30 سال مبارزه بدون خشونت هندیها به رهبری گاندی الگوی بسیاری از آزادیخواهان جهان است. گاندی در دهه 1940 همراه همسرش سه سال در حبس خانگی بهسر برد.
منبع: بهار