از زمانی که باراک اوباما به سمت رئیس جمهور آمریکا برگزیده شده، دولت او برخورد تندی با ایران داشته و تحریمهایی را علیه جمهوری اسلامی اعمال کرده که پیش از این هیچ دولتی در آمریکا مشابه آن را اعمال نکرده بود. اوباما توانست اجماع بین المللی را برای افزایش فشار اقتصادی بر ایران به دست آورد و در ضمن بارها به روی میز بودن تمامی گزینه ها شامل گزینه نظامی اشاره کرد. در این بین کنگره نیز موضعی به مراتب تندتر از کاخ سفید داشت.
برای مثال، در اواخر سال 2009، کنگره قانونی طرحی را به تصویب رساند که سخت ترین مجازات ها را علیه ایران پیشنهاد می داد. این تنبیه ها به اندازه ای سخت بودند که مقامات دولتی در مورد شکست دیپلماسی پس از به کاربردن این تنبیه ها، ابراز نگرانی کردند. گروهی از مقامات وزارت خارجه آمریکا در نامه ای به کنگره به قانونگذاران هشدار دادند که این قانون می تواند نتیجه عکس به همراه داشته باشد. در سال 2010 ، نیز 366 عضو مجلس نمایندگان در نامه های خطاب به اوباما به وی توصیه کردند فشار بیشتری بر ایران اعمال کند، چرا که تحریم های جاری کافی نیستند. نکته قابل توجه اینکه رویکرد کنگره در سخت گیری ها نسبت به ایران از حمایت هر دو حزب جمهوریخواه و دمکرات برخوردار بود.
به گزارش واشنگتن پست، به نظر میرسد این روند در شرف تغییر است. اواخر هفته گذشته خبر رسید که 131 عضو مجل نمایندگان نامه ای را امضاء کرده اند که در آن دولت اوباما به دیپلماسی بیشتر با ایران تشویق شده که به تازگی حسن روحانی رئیس جمهور آن شده است. در این نامه که به دنت - پرایس ( دو نماینده پیشنهاد دهنده آن) مشهور شده، آمده است: به عقیده ما این اشتباه است که فرصت ناشی از پیروزی روحانی در انتخابات را در بوته آزمون قرار ندهیم . از این فرصت میتوان برای پیشرفت در جهت یک توافق معتبر استفاده کرد.
131 امضاء کننده این نامه که همچنان با اکثریت مجلس نمایندگان فاصله زیادی دارند، 17 نماینده جمهوریخواه را نیز شامل می شود. اما اینکه کنگره که همواره مخالف دیپلماسی در قبال ایران بوده، اکنون آن را به اوباما توصیه می کند، نکته قابل تاملی است. شورای ملی ایرانی آمریکایی این اقدام کنگره را بی سابقه توصیف کرده است.
دومین فاکتور تحریمهاست. معمولا در هر تابستان، کنگره طرحی را به کاخ سفید میفرستد تا تحریمها را علیه ایران تشدید کند. اما امسال، اعضای کنگره سنت شکنی کردهاند. برخی تحلیلگران بر این باورند که طبق جدول زمانی کنگره، اکنون زمان تلاش برای تصویب بسته جدیدی از تحریمها در تابستان سپری شده و در نزدیک ترین زمان، کنگره میتواند در ماه اکتبر تلاش برای تحریم مضاعف ایران را از سر بگیرد، البته اگر به طور کلی در سال جاری هیچ بسته تحریمی آماده شود.
به تاخیر افتادن تحریمها، فرصت خوبی برای دیپلماسی بین ایران و آمریکا ایجاد میکند. روحانی در ماه آگوست قدرت را در دست میگیرد و دور بعدی مذاکرات هستهای با ایران نیز احتمالا در ماه سپتامبر برگزار خواهد شد.
هم دولت اوباما و هم روحانی، برای از سرگیری دیپلماسی و حرکت به سوی توافقی جامع در مجادله هستهای که یک دهه از عمر آن میگذرد، ابراز تمایل کردهاند. یکی از موانع پیش روی آشتی ایران و آمریکا، اهداف و منافع متعدد است. تنها مذاکرات طولانی و امتیازهایی از هر دو طرف است که می تواند چاره ای برای منافغ رقابتی پیدا کند.
اما دیگر مانع پیش رو، سیاستهای داخلی در ایالات متحده و جمهوری اسلامی است. هر یک از طرف ها به فرهنگ سیاسی طرف مقابل اعتماد ندارد و سیاستمدارانی را که به ضعف در برابر دشمنان متهماند را به باد انتقاد میگیرند. سیاستها در هر دو کشور تحت تاثیر نیروهای تندرویی است که ماهیت آنها با دیپلماسی در تضاد است.
به بیان دیگر دیپلماسی ایران-آمریکا، بیشتر به معنی انجام مناظره و بحثهای داخلی در هر دو کشور است تا راهی برای ارتباط با طرف مقابل، هموار شود. برای آنهایی که به پایان خصومت ورزی ایران و آمریکا به شیوهای مسالمت آمیز و دیپلماتیک امیدوارند، اقدام اخیر کنگره میتواند نشانهای مثبت باشد و گامی هر چند کوچک به سوی صلح.