به گزارش جماران توماس فریدمن در نیویورکتایمز نوشت: در هر جنگ داخلی قبل از آنکه قیامت بزرگی بر پا شود، لحظهای هست که در آن برای ممانعت از سقوط به پرتگاه، هنوز شانسی وجود دارد که مصر در آن لحظه است.
رمضان، ماه مبارک مسلمانان، آغاز شده است. میتوان امید داشت که این ایام سنتی که خانواده و دوستان را گرد هم می آورد، لحظهی مناسبی را برای بازیگران در مصر فراهم آورد تا همه طرفها درباره رفتار زشت خود تأمل کنند و تنها مسیر عقلانی روبه جلو را برگزینند: آشتی ملی. من در اوایل دهه 1970 در دانشگاه آمریکایی قاهره دانشجو بودم و از آن زمان تاکنون به طور مرتب از آنجا دیدن کردهام. هرگز این چنین عمق نفرتی را که در ماههای اخیر در مصر پراکنده شده، ندیده بودم: فعالان {هوادار} اخوان المسلمین یک مخالف جوان را از پشت بام به زمین پرتاب میکنند؛ فعالان ضداسلام گرا در توئیتر، ارتش مصر را به خاطر اینکه حامیان اخوان المسلمین را به گلوله بسته، میستایند. در پی این آشوب خشونت آمیز، دیگر صرفاً کسی که بر مصر حکومت میکند، در خطر نیست بلکه خود مصر در معرض خطر قرار دارد. این یک بحران وجودی است.
آیا مصر به عنوان یک کشور متحد به سوی آینده حرکت می کند یا توسط مردم خودش مانند سوریه تکه تکه خواهد شد؟ چیزی مهم تر از این مسئله در خاورمیانه وجود ندارد زیرا زمانی که ثبات مصر مدرن که کنترل کانال سوئز را در دست دارد، محور اصلی هر صلح عربی با اسرائیل است و شمال آفریقا، آفریقا و خاورمیانه را به هم پیوند میدهد، در خطر است، ثبات کل منطقه در مخاطره قرار دارد.
من خشم مصریان غیر اسلامگرا، سکولار و لیبرال را نسبت به محمد مرسی درک می کنم. او بدون آرای به صندوق ریخته شده، نمیتوانست رئیس جمهور شود اما هنگامی که در قدرت بود، به جای فراجناحی بودن، همواره نهایت سوءاستفاده را برای کسب قدرت بیشتر کرد. هم چنین، با توجه به بحران اقتصادی مصر، خشم بسیاری از مصریان نسبت به حکومت مرسی را میفهمم. زمانی که نظامیان حکومت مرسی را کنار زدند و منتظر نماندند تا مردم مصر این کار را در انتخابات پارلمانی اکتبر یا در انتخابات ریاست جمهوری سه سال آینده انجام دهند، در گذار طولانی مدت جهان عرب به دموکراسی، چیز ارزشمندی از دست رفت. این بهانه خوبی به دست اخوان المسلمین داد تا در اشتباهات خویش و تغییر که برای ساختن یک مرکزیت سیاسی باثبات در مصر ضروری است، تأمل نکنند.
اما گروههای غیراسلام گرا، سکولار و لیبرال مصر نیاز دارند تا عزم خود را جزم کنند. مخالفان مصری در بسیج اعتراضات به نحو عالی عمل کردند اما در ائتلاف حول محور یک رهبر واحد ناتوان بودند؛ در حالی که اخوان در پیروزی در انتخابات بسیار خوب عمل کرد اما در حکمرانی ناموفق بود.
هم اکنون تنها یک راه برای خودداری از سقوط در چاه ویل وجود دارد: نظامیان، تنها مرجع دارای اقتدار مصر روشن کنند که عزل اخوان المسلمین برای درانداختن طرحی نو بوده ونه با هدف «انتقام» - به قصد از نو شروع کردن و گذار به دموکراسی بدون اتلاف وقت، نه با هدف حذف اخوان از صحنهی سیاست. ( معلوم نیست که قانون اساسی موقت که روز سه شنبه توسط حکومت انتقالی مصر منتشر شد، به اخوان المسلمین اجازه تلاش برای رقابت بر سر قدرت را خواهد داد یا نه. این قانون، احزاب دینی را ممنوع کرده اما این ممنوعیت در دوران حسنی مبارک نیز وجود داشت ولی اعضای اخوان به عنوان نامزد مستقل در انتخابات شرکت میکردند و آن را دور میزدند).
دالیا مجاهد، مدیرعامل شرکت مشاوره مجاهد و یک نظرسنج کهنه کار در حوزه خاورمیانه به من گفت که انقلاب 2011 که مبارک را سرنگون کرد، توسط « جوانان، چپ گرایان، لیبرالها و اسلامگرایان» سازماندهی شد که برای یک آینده بهتر متحد شده بودند. اختلافات میان این انقلابیون و هواداران وضع موجود بود. انقلاب در تملک سکولاریستها یا لیبرالها یا اسلام گرایان نبود. «دموکراسی در مصر، تنها زمانی شانس دارد که انقلابیون دوباره وضع موجود را دشمن خود بدانند نه یکدیگر را».
او راست میگوید: اخوان المسلمین میتوانند سکولارهای بیشتری را بکشند؛ ارتش میتواند تعداد بیشتری از اخوانیها را هدف گلوله قرار دهد اما یک دهه دیگر از وضع موجود در مصر همه آنها را خواهد کشت. کشور در فاجعه توسعه انسانی خواهد بود. در غیبت یک حزب حقیقی اصلاح طلب - که احترام به مذهب را با یک استراتژی نوسازی ترکیب کند، همچنان که اصلاح طلبان بزرگ قرن نوزدهم این کشور این کار را انجام میدادند- مصریها مجبور به انتخاب نه تنها یک راه بهتر نیستند بلکه باید میان اندیشههای بد دست به گزینش بزنند.
فرض اخوان این است که «اسلام تنها راه حل است». نظامیان علاقهمندند تا به شرایط قدیم بازگردند. اما مذهب بیشتر به تنهایی راه حل امروز مصر نیست و در عین حال شرایط کنونی که نظامیان بر آن غلبه دارند، شاید قانون، نظم و سرکوب اسلام گرایان را فراهم کند اما نمیتواند اندیشه نو و اصلاحات آموزشی، اجتماعی، حقوقی و کارآفرینی را که برای تقویت و آزاد کردن استعداد انسانی و هوشی نیاز است، تأمین نماید. در حقیقت، پاسخ در گزارش توسعه انسانی عرب 2002 سازمان ملل متحد است که بیشتر توسط دانشمندان مصری نوشته شده است. این گزارش، مصریان را به طراحی سیاستی که بتواند بر کاستیهای مربوط به آزادی، آموزش و قدرتمندسازی زنان غلبه کند، فرا میخواند. این مسیری است که مصر نیاز دارد تا آن را دنبال کند - نه مبارکیسم، نه مرسیایسم یا حکومت نظامیان- . و هم اکنون کار دوستان مصر، قطع کمکها و سرزنش نیست بلکه کمک تدریجی اما پایدار به این کشور برای یافتن راهی میانه است.