هر لحظه از مصر خبرهای گوناگونی به گوش میرسد، به ویژه کشته شدن بیش از 40 نفر از هواداران محمد مرسی در روز گذشته تحولات مصر را بهشدت دگرگون کرده است.
از همین رو این موضوع را در گفتوگویی با جناب آقای ماشاءالله شمسالواعظین، کارشناس مسائل سیاسی درمیان گذاشتهایم.
تحولات در مصر را پس از کودتا چگونه ارزیابی میکنید؟
بنده در یادداشت گذشته سناریوهایی را درباره مصر اشاره کردم که بدبینانهترین حالت آن صورت پذیرفت و فرمانده ارتش کودتا کرد و عدلی المنصور را روی کار آورد. اما بعد از اتفاق رخ داده در نماز صبح روز گذشته در جلوی گارد ریاستجمهوری مصر اوضاع تغییر پیدا کرد. میتوان گفت که طرفداران حسنی مبارک و اتحاد نجات ملی مسوول اوضاع به وجود آمده در مصر هستند. ارتش مصر 25 ژانویه 2011 به نفع مردم مصر وارد عمل شد اما 30 ژوئن 2013 به نفع یک گروه وارد عمل شد. با این حال سه سناریو را میتوان قابل پیشبینی دانست. 1-سناریوی خوشبینانه این است که اوضاع فعلی با یک مصالحه پایان یابد و عدلی المنصور بتواند دست به یک مصالحه ملی بزند و با اخوان همکاری کند و اوضاع را به ثبات برساند. 2-سناریوی محتمل بعدی این است که مصالحه رخ نخواهد داد و درگیریها رو به گسترش میرود و شاهد آن خواهیم بود، تلفات در مصر بیشتر میشود. در این حالت ارتش وارد عمل میشود و حالت فوقالعاده به نفع دولت موقت اعلام میکند. من فکر میکنم اکنون در مصر دموکراسی عددی جای خود را به فشار خیابانی داده و هیچ نیرویی حاضر به برگزاری انتخابات نخواهد بود. رجل
سیاسی مصر برخلاف روزهای نخست انقلاب این کشور که نشان میدادند بسیار پخته عمل میکنند اما نشان دادند اینگونه نیست. در تحولات مصر احزابی همچون الدستور، حزب وقف، عمرو موسی، البرادعی در وقایع مصر بسیار ناپخته و نسنجیده عمل کردهاند. 3- بدبینانهترین سناریو با فرجام مناسبی همراه خواهد بود. درگیریها در مصر ادامه پیدا میکند. این شکاف خیابانی به بدنه نیروهای مسلح مصر سرایت میکند. اکنون در مصر دو نیروی منسجم وجود دارد که نخستین آن اخوان است که نشان داده کماکان انسجام خود را حفظ کرده است اما با به وجود آمدن قتل عامی که روز گذشته رخ داد این سوال در میان ارتش به وجود آید که آیا کاری که صورت دادهاند درست است یا خیر؟ این پرسش منجر به شکاف در بدنه ارتش خواهد شد. ارتش در درون خود کودتا میکند، السیسی برکنار میشود و دوباره ارتش وارد عمل میشود و مرسی را بر مسند قدرت باز میگرداند و مرسی اینبار یک دولت ائتلافی قوی در مصر شکل میدهد. این اتفاق اگر چه همراه با شکاف میان نیروهای مسلح همراه خواهد بود اما محتملترین گزینه پیش روی ماست. شاید تا روز گذشته هیچ کس احتمال این را نمیداد که مرسی دوباره بر مسند قدرت بازگردد اما
پس از کشتاری که رخ داد این احتمال هرچه بیشتر در مصر تقویت میشود. اگر این اتفاق رخ ندهد تن دادن به یک جنگ داخلی است. در مصر اگر احزاب مختلف منسجم نشوند قدرت چندانی نخواهند داشت و از لحاظ قدرت سیاسی در سطح پایینی قرار دارند. اما اخوان منسجمترین گروه در مصر است و دارای پایگاه فراگیر در این کشور، اگر این نیرو جایگاهی در سیاست مصر نداشته باشد مصر روی آرامی نخواهد دید. باید نظر اخوان شود و سازش سیاسی تنها میتواند با مرسی صورت پذیرد.
گروه سلفی النور از همکاری در تشکیل دولت کنار کشیده است، این امر چه پیامدهایی میتواند به همراه داشته باشد؟
همهچیز در مصر به سمتی میرود که سناریوی سومی که در پاسخ به سوال قبل گفته شد صورت پذیرد. در روز اعلام بیانیه علیه مرسی رهبر مسیحیان مصر، رهبر الازهر و دبیر حزب النور حضور داشتند. لیبرالها برای کودتا علیه مرسی ناچار شدند تا گروههای دینی را با وجود میلشان با خود همراه کنند و دولتی را به صورت دولتهای قرون وسطایی تشکیل دهند. اما پس از کشتار روز گذشته حزب النور که میتوانست نقش مهمی را در تشکیل دولت جدید ایفا کند کنارهگیری کرد و به سمت اخوان رفت، عبدالفتوح نیز این کشتار را محکوم کرده و به سمت اخوان رفته است. الازهر نیز در این خصوص سکوت کرده است. با این تحولات رفته رفته مشروعیت کودتا زیر سوال میرود و این مشروعیت بازنمیگردد مگر با بازگشت مرسی و تشکیل یک دولت ائتلافی.
آیا باید منتظر جنگ داخلی در مصر باشیم؟
بعید میدانم. چشمانداز داخلی مصر اینگونه به نظر نمیرسد. هنوز رهبران و نخبگان سیاسی در مصر به آن درجه از ناپختگی نرسیدهاند. لیبرالها در مصر از ترس اسلامگراها به نظامیها تن دادهاند. یادمان باشد که در مصر کودتا در دو شرایط مساعد منطقهیی و بینالمللی صورت پذیرفت. شرایط منطقهیی به رهبری عربستان، زیرا این کشور موافق برپایی الگوی اخوان در منطقه نیست و محیط مساعد بینالمللی نیز از این رو است که به طور آشکارا مشخص نیست اما ایالات متحده عملا نشان داده است که تمایل چندانی به الگوی اخوان ندارد، زیرا ممکن است موفقیت این الگو به کل منطقه سرایت کند. ما در کل کشورهایی که از الگوی اسلامگرایی پیروی میکنند شاهد ناآرامی هستیم، حتی ترکیه به رهبری حزب عدالت و توسعه که خواستگاهش اخوان المسلمین بوده است به بهانه میدان تقسیم ناآرام است، در لیبی و حتی مراکش که نظامی پادشاهی دارد اما نخستوزیر اسلامگرا این کشور را اداره میکند که وابسته به اخوان المسلمین است و تلاش زیادی میشود که این الگو تحقق نپذیرد. ولی واکنش بدنه مصر ممکن است این معادله را برهم زند و مرسی بازگردد و سازش ایجاد شود.
البرادعی چه نقشی را در آینده سیاسی مصر ایفا میکند؟
او بنا بود نخستوزیر موقت مصر شود که با مخالفت حزب نور روبهرو بود و اکنون شنیده میشود که او برای پست معاون ریاستجمهوری مطرح است. البرادعی نقش متعادلکننده را در مصر ایفا میکند. البرادعی یک تکه اصلی در پازل سیاست مصر است و عدم حضور او این تصویر را ناقص نشان میدهد. حضور البرادعی یک ضرورت برای عبور از بحران مصر است.
آیا اتفاق رخ داده در مصر را کودتا میدانید یا خیر؟
وقتی که نیرویهای مسلح وارد میشوند و یک دولت را سرنگون میکنند کودتا رخ داده است، به مانند دولت مصدق که ارتش آن را سرنگون کرد. دولت بعدی هرچه باشد زیر سایه ارتش پرورش مییابد. بیانیه السیسی که اعلام کرد یعنی کودتا، او قانون اساسی و کلیه نهادهای منتخب را تعلیق کرد و اختیار آنها را به عدلی المنصور واگذار کرد. این امر کاملا مشخص است که کودتاست و حتی غربیها هم واکنش مثبتی نسبت به وقایع مصر نشان ندادهاند.
به نظر شما با توجه به وقایع اخیر آقای منصور توان تشکیل یک دولت فراگیر را خواهد داشت؟
مصر وارد مرحله خطرناکی شده است. خیلی خوشبینانه است که عدلی المنصور بتواند آشتی ملی ایجاد کند. قوه قضاییه متهم شده بود که بر ضد جریان اخوان عمل میکند و خود را همواره از این موضوع مبرا میدانست. پس چگونه میتواند قوه قضاییه به وسیله رییس دادگاه قانون اساسی قوه مجریه را در دست بگیرد و بتواند در روند آینده مصر موفق عمل کند.
منبع:اعتماد