در مورد نگاه اول، ایفای نقش بر محوریت «ثقل جغرافیایی» و ضرورت وجود آن برای ایجاد تعادل و ثبات سیاسی-امنیتی در منطقه خاورمیانه است. این نگاه، به عنصر مادی یعنی جغرافیا و بهم پیوستگی مسائل سیاسی-امنیتی زیر سیستمهای مختلف در منطقه یعنی حوزههای خلیج فارس، شامات، شبه جزیره عربستان و شمال آفریقا و مصر و ایفای نقش محوری بوسیله بازیگران کلیدی در این مناطق اهمیت میدهد. بر این مبنا، عدم وجود یا حضور نقش فعال یک بازیگر منطقهای بر خلاف نظام سنتی توازن قدرت در منطقه بوده و خود موجب بی ثباتی و رقابت فزاینده می شود. در اینجا، ایفای نقش بازیگران به مسئله ثبات منطقه ای و افزایش همکاری، ولو با اختلاف نظرهای موجود در مدیریت مسائل، برای کاهش تنش صورت میگیرد که مستقیما به اهداف، اصول و منافع ژئوپلیتیک این بازیگران ارتباط می یابد. استفاده از قدرت سخت در این نگاه بیشتر برجسته می شود. از یک نگاه تئوریک، این نگاه بیشتر به نظریه رئالیسم کلاسیک نزدیک است.
در مورد نگاه دوم، ایفای نقش بر مبنای «برداشت هویتی» است. این نگاه بیشتر به برداشت متفاوت بازیگران از منافع و حس تهدید از سایرین یا کاهش نقش بازیگران دیگر مربوط می شود. در این نگاه نقش فرهنگ، ارزش ها و اصول حکومت ها در شکلدهی سیاست منطقهای بازیگران نقش دارد و اینکه منافع و هویت نقش بازیگران در شرایط زمانی ناشی از یک تحول ( مثل تحولات اخیر جهان عرب) تغییر مییابند. استفاده از قدرت نرم در این نگاه بیشتر برجسته میشود. از یک نگاه تئوریک، این نگاه بیشتر به نظریه سازه انگاری نزدیک است.
نقش بازیگران منطقهای در بحران سوریه را میتوان از زاویه تئوریک فوق تجزیه و تحلیل کرد. از این لحاظ، دو سری بازیگران وجود دارند. در یکطرف، بازیگران کلاسیک منطقه مثل ایران، مصر و عربستان سعودی قرار دارند که بیشتر با محوریت ایفای نقش ثقل جغرافیایی اصول و اهداف سیاست خارجی خود را با اولویت ایجاد ثبات در جغرافیای سیاسی خاورمیانه دنبال میکنند. ناامنی و تنش در منطقه آسیب پذیری این کشورها را به شکلهای مختلف از جمله دخالت نظامی و حضور خارجی ها در منطقه افزایش می دهد. برای این بازیگران ضمن اینکه حفظ منافع ژئوپلیتیک در بحران سوریه کلیدی است، مسائل هویتی و ارزشی و برداشت های ناشی از تهدیدات سایر بازیگران که در نتیجه تحولات عربی مطرح شده اند هم مهم است. جهت گیری این سه بازیگر با ترکیبی از بکارگیری رئالیسم کلاسیک و سازه انگاری قابل تبیین است. یعنی آنها در پی حفظ منافع ژئوپلتیک خود هستند، همزمان برداشت هویتی از افزایش نقش و مهار تهدیدات دیگران دارند و از اصول و ایدئولوژی خود برای پیشبرد منافع خود استفاده می کنند. چنین وضعیتی سبب شده که بدون حضور فعال یا رضایت نسبی هریک از این بازیگران دستیابی به یک راه حل پایدار در بحران سوریه ممکن نباشد.
درطرف دیگر بازیگرانی جدیدی همچون ترکیه و قطر قرار دارند که بیشتر تحت تاثیر نقش هویتی و تصور از افزایش نقش منطقهای خود در شرایط گذار منطقه منافع و نوع سیاست خود در بحران سوریه را تنظیم کردهاند. این دو بازیگر که پیش از وقوع تحولات عربی نقش خود را با محوریت «میانجیگری» در منطقه دنبال می کردند، به یکباره احساس کردند که خلا قدرت ناشی از انتقال سیاسی در خاورمیانه و به خصوص در سوریه، فرصتی برای آنها فراهم کرده تا نقش خود را فراتر از جنبه سابق تعریف کرده و وارد حوزه نقش سازی سه بازیگرکلیدی و کلاسیک خاورمیانه شوند. نگاه این دو بازیگر بیشتر با نظریه سازه انگاری قابل تبیین است. به عبارت دیگر، این دو بازیگر بدون دارا بودن مرکزیت و ثقل جغرافیایی و همچنین اتصال هویتی به مسائل منطقهای تنها با قدرت نرم خود تلاش کردند تا فراتر از ظرفیتهای سیاسی-امنیتی خود به ایفای نقش کلیدی در بحران سوریه بپردازند.
زمینه های ایفای نقش بازیگران کلاسیک به موقعیت ویژه ژئوپلیتیک و وزن سیاسی سیاسی-امنیتی آنها در صحنه روابط منطقهای و بینالمللی از جمله محوریت در مسئله اعراب و اسرائیل مربوط میشود. همانگونه که تحولات عربی و به خصوص بحران سوریه نشان داد بازیگران جدید نه ظرفیت لازم را دارند و نه نقش آنها توسط بازیگران کلاسیک پذیرفته میشود. در واقع، درجه ایفای نقش ترکیه و قطر بستگی به درجه نزدیکی یا ائتلاف آنها با یک بازیگر سنتی در منطقه دارد. پیش از بروز تحولات عربی، ترکیه و قطراز طریق ایران (یک بازیگر سنتی) و به تبع ایفای یک نقش میانجیگرانه در مسائل حزبالله و حماس توانستند وارد مسائل خاورمیانه شوند. دولت جدید مصرهیچگاه قطر را در طرح «چهارجانبه» همکاری منطقه ای وارد نکرد. عربستان سعودی خواهان ایفای نقش فعلی قطر و یا نقش فعال ترکیه در حمایت از جریان اخوانالمسلمین در بحران سوریه نیست که بطور وجودی خلاف منافع و اصول و ارزشهای سلفی سعودیها است. مسائل داخلی ترکیه هم همانگونه که تحولات اخیر این کشورنشان داد ظرفیت ایفای یک نقش فعال در مسائل منطقهای را به ترکیه نمیدهد. ضمن اینکه محوریت ایفای نقش فعال ترکیه در مسائل منطقهای به دلیل اتصال نهادها و ساختار سیاسی این کشور با نهادهای غربی همچون ناتو و تمایل دائمی ترکیه برای پیوستن به اتحادیه اروپا سبب می شود که نوعی بی اعتمادی در دامنه پذیرش نقش ترکیه در منطقه در بین بازیگران کلاسیک همیشه وجود داشته باشد.
بحران سوریه نشان داد که جابجایی نقش سنتی و کلاسیک دولتها با محوریت ثبات جغرافیایی با نقش بازیگران جدید که هویت کلاسیک اتصال به مسائل سیاسی-امنیتی منطقه را ندارند بسیار مشکل است. بر همین دلیل، نقش ترکیه و قطر به تدریج تضعیف میشود. آمریکا و غرب باید به این مسئله توجه کنند و مدیریت بحران سوریه را با در نظر گرفتن این ویژگی مد نظر قرار دهند.