آیتالله موسوی بجنوردی طی گفت و گویی با بیان اینکه دین، هنگامی می تواند رشد کرده و در جامعه نهادینه شود که به گفت وگو بپردازد، گفت: شرکت در سمینارهای جهانی و گفت وگو با عالمان دینی ادیان مختلف آثار بسیار مثبتی در تقارب ادیان خواهد داشت و به اعتقاد من ایران باید خود، سردمدار این موضوع باشد.
صلح و گفت وگو؛ اساس ادیان مسیحیت و اسلام
آیتالله موسوی بجنوردی حضرت مسیح(ع) را انسانی طرفدار صلح، گفت وگو و دیالوگ دانست و اظهار کرد:حضرت مسیح دین خود را بر اساس پیام صلح و دوستی آغاز کرده است و پیغمبر ما نیز بر همین اساس صلح، دوستی و گفت وگوی دینی را بنا نهاد تا بتوانند این گونه ملل را کنار هم جمع کنند، اما متاسفانه هم پیروان حضرت مسیح هم پیروان حضرت محمد(ص) از آنچه دین آنها در این زمینه بیان داشت، خیلی به آن توجه نکردند.
او با بیان اینکه دین هنگامی میتواند در جامعه نهادینه شده و رشد کند که گفت وگو کند، تصریح کرد: این امری عقلایی است و لذا قرآن میگوید «وجادلهم بالتی هی احسن» یعنی بنشینید گفت وگو کنید، انسان با گفت وگو کردن حقیقت را روشن میکند. برنامه حضرت مسیح و نیز پیامبر اسلام بر این مبنا استوار بود که گفت وگو در میان همه اصحاب ادیان صورت بگیرد.
بجنوردی با اشاره به مباهلهای که پیامبر با علمای «نجران» داشتند، گفت: در این مباهله که قرآن میگوید«تعالو ندعوا ابنائنا و ابنائکم و نسائنا و نسائکم و انفسنا و انفسکم،... پیغمبر اکرم برای ابنائنا، حسنین(ع)، نسائنا فاطمه زهرا(س) و انفسنا، علی(ع) را آورده بود؛ بر این اساس علی(ع)، نفس رسولالله است. عظمت علی در اینجا معلوم میشود زیرا که رسولالله، خلاصهای از بیست و چهار هزار پیغمبر است به قول ملای رومی، «جان احمد جان جمله انبیاست/ چون که صد آمد نود هم پیش ماست». پیغمبر اسلام، خلاصه تمام این پیامبرانی است که آمدند و دینی متعالی برای بشریت آورد که تا آخر خواهد بود.
اعتقاد امام خمینی(س) مبنی بر لزوم دخالت دادن دو عنصر زمان و مکان در اجتهاد
او ادامه داد: همه ادیان گذشته و قوانین ادیان، محدود بودند تا دین پس از آنها بیاید. آن دینی که قوانینش تا قیام قیامت وجود خواهد داشت، اسلام است به همین جهت امام خمینی(س) اعتقاد داشت که عنصر زمان و مکان در اجتهاد دخالت دارد و یک مجتهد نباید خود را از زمان و مکان جدا کند بلکه موظف است همواره با در نظر گرفتن این دو عنصر به اجتهاد بپردازد. چنین اجتهادی که براساس زمان و مکان انجام شود همیشه زنده است. با توجه به مسایل جدید که در دنیای امروز رخ میدهد باید با تکیه بر عقل که یکی از منابع ماست، به اجتهاد پرداخت نه اینکه بگردیم چه چیز در 1400 سال پیش گفته شده که بر این مسایل منطبق است یا اینکه اسلام در این مورد حرفی دارد یا ندارد.
مدرنیته بودن فقه شیعه
بجنوردی با تاکید بر اینکه اسلام، دین عقلاست، تصریح کرد: این که شیعه حکم عقل را جزو منابع میداند از امتیازات آن به شمار میرود؛ هنگامی که حکم عقل جزیی از منابع ماست در هیچ موردی نخواهیم ماند. عقل متعهد به بیان تمام این مسایل است و لهذا اسلام خصوصیتی در نوآوری دارد؛ با زمان و مکان رشد می کند. هیچ وقت نمیتوان گفت که 1400 سال پیش دقیقا این را فرمود بنابراین در شرایط فعلی نیز باید این را گفت؛ او به اعتبار زمان و مکانی که در آن قرار داشت این موارد را بیان میکرد، در حال حاضر زمان و مکان متفاوت شده است. این از خصوصیات تشیع و باور دینی ما در تشیع است که همزمان با زمان و مکان به پیش میرود ولهذا به اعتقاد من، فقه شیعه مدرن است، یعنی همیشه در حال تجدد و نوآوری است؛ اینگونه نیست که شیخ طوسی این را گفته و استنتاج کرده است، حال من نیز باید همین را تصدیق کنم، خیر او در زمان خود چیزی گفت، من نیز باید با توجه به موضوع، حکم، جامعه و زمان فعلی مسئله را تعیین کنم.
جوابگو نبودن اجتهادی که با جداشدن مجتهد از زمان و مکان خود صورت گیرد
دین اسلام همیشه زنده و پویا است
او با بیان اینکه با این دیدگاه، دین اسلام همیشه زنده و پویا است و باید این چنین باشد زیرا که خاتم ادیان است، اظهار کرد: اسلام از حیث جغرافیا محدود به هیچ مکانی نیست، از حیث زمان محدود به هیچ زمانی نیست؛ هنگامی که از حیث جغرافیا و زمان، خاتمیت دارد ما نیز موظفیم عنصر زمان و مکان را در اندیشههای خود در نظر بگیریم و براساس آن اجتهاد کنیم. اجتهادی که با جدا شدن مجتهد از زمان و مکان خود صورت گیرد جوابگو نیست و دردی را دوا نمی کند.
بجنوردی با تاکید بر اینکه اجتهاد هنگامی جوابگوست که عناصر زمان و مکان در آن لحاظ شود که این از خصوصیات تشیع است که همواره نوآوری دارد، افزود: در مسیحیت نیز تا حدودی مانند ما میاندیشند اما آنها مقیدند با همانی که در انجیل و عهدقدیم و تورات گفته شده، مسایل روز را حل کنند. در تورات، مواردی موجود است که متعلق به آن زمان و دوره بوده و در حال حاضر که دوران تجدد است، جوابگو نیست اما متاسفانه تئوریای که ما به آن معتقدیم آنها ندارند و به همان که در تورات و انجیل آمده بسنده کرده و بیان میکنند. درست است که قرآن، کتاب قانون ماست اما آن را با روز و حکم عقل، زمان و مکانها تطبیق میدهیم مثلا بنده اگر در غرب زندگی میکنم اجتهادم به گونهای است و اگر در شرق زندگی میکنم اجتهادم طور دیگری است. این یک واقعیت است و لذا مشاهده میشود احکامی برای غربیها با توجه به خصوصیات آنها نوشته میشود که شامل شرق که آن خصوصیات را ندارند، نمیشود.
او این نوآوری همیشگی را از ویژگیهای تشیع دانست و افزود: همانگونه که گفته شد این تشیع و فقه تشیع است که مدرن است. زمانی که در آمریکا و لندن بودم همین سخنان را که در میان کثیری از مسیحیها و حتی اهل تسنن مطرح میکردم که با پذیرش آنها روبه رو میشد.
پروتستانیسم به تشیع نزدیک است
بجنوردی با بیان اینکه هنگامی که حکم عقل را از منابع اجتهاد قرار میدهیم باید براساس آن اظهار نظر کنیم، تاکید کرد: درست است که به کتاب و سنت نیز رجوع میشود اما باید حکم عقل را نیز در کنار آنها در نظر بگیریم و البته تاکید میکنیم عنصر زمان و مکان را نیز باید لحاظ کرد؛ این مجموعه کلی را مشاهده کرد و نظر داد. متاسفانه مسیحیت این را ندارد؛ زمانی که در لندن بودم با کثیری از این مسیحیان وارد گفت وگو میشدم و آنها این روش را به عنوان بهترین روش پذیرفته و به خود ایراد میگرفتند. به عنوان مثال در حال حاضر پروتستانها با غیر پروتستانها تفاوت دارند؛ پروتستانیسم یعنی مذهب «اعتراض». این گروه نیز پیش از این معتقد بودند آنچه پاپ و کلیسا میگوید اصل است. این موضوع در حالی بود که کلیسا خرافات بسیاری مطرح میکرد و با روز پیش نمیرفت، پروتستان از آنجا با اعتراض نسبت به شرایط موجود آغاز شد و به همین دلیل است که پروتستان به ما شیعیان نزدیک است.
او با اشاره به اینکه در انگلستان عمدتا پروتستان اما اکثر مسیحیان جهان، کاتولیک هستند، گفت: آنها تابع پاپ و کلیسا هستند و کلیسا گاهی حرفهایی غیر عقلایی دارد و در صحبتهایی که با کاتولیکها داشتهام به این نتیجه رسیدم که کاتولیکها سخنانی بیان میکنند که امروزه اصلا قابل طرح نیست؛ دلیل نزدیکی پروتستانها به ما این است که مذهب اعتراض هستند و معتقدند این گونه نیست که هرچه کلیسا یا پاپ گفت همان است بلکه حکم عقل را نصب العین خود قرار میدهند. اسلام که میگویم یعنی تشیع، همواره نوآوری داشته است، اینکه از تشیع سخن میگویم از تعصب من نیست؛ به این دلیل است که اهل تسنن نوآوری ندارند در حالی که تشیع به خاطر استفاده از حکم عقل، نوآوری دارد، در واقعیت نیز قابل مشاهده است. امروزه عقلانیت در جهان رشد کرده است و سخن تشیع که بر پایه عقل است، اگر تعصب نداشته باشند مورد پذیرش علمای عالم قرار میگیرد.
بجنوردی با بیان اینکه پاپ باید فردی عقلگرا باشد، اظهار کرد: پاپ پیشین بسیار عقلگرا بود، من نیز هنگام شرکت در سمینار های جهانی با او خیلی مانوس بودم حتی یادم میآید در میلان بودیم تقریبا ساعت سه بعد از ظهر یک سخنرانی داشتم و همین سخنان را مطرح کردم؛ پس از نماز مغرب و عشا نماینده پاپ آمد و گفت پاپ فردا ساعت ده منتظر شماست. پیش پاپ رفتیم، در آنجا سخنی از امام خمینی نقل کردم و گفتم«امام خمینی میگفت خداوند وجود مطلق است، اما موجود نیست» و شرحی بر آن گفتم. خانمی لبنانی مترجم من بود که زبانش لهستانی بود و خیلی ناراحت بودم که چه طور به خانم بفهمانم این مسئله را او نیز به خوبی بیان و منتقل کند. نشستیم و گفت که «شما دیروز چیزی از امام خمینی نقل کردید من نفهمیدم چیزی که وجود مطلق است، اما موجود نیست یعنی چه؟ در ضمن شما عربی صحبت کنید من متوجه میشوم.»
او ادامه داد: با شنیدن اینکه می توانم عربی توضیح دهم بسیار خوشحال شدم و با قاعده بسیط الحقیقة کل الاشیا و لیس بشی منها..این مطلب را توضیح دادم. گفتم" خداوند وجود مطلق است، وجود مطلق محدود به حد نیست؛ اگر محدودش کنیم ماهیت دارد در حالی که خداوند ماهیت ندارد و محدود نیست بنابراین در عین وجود مطلق بودن، موجود هم نیست و نمی توان چیزی نشان داد و گفت این خداست. او موجود مطلق است و در همه جا سریان دارد." این را مفصل توضیح دادم که بسیار از آن استقبال کرد.
بجنوردی با بیان خاطرهای از پاپ فعلی اظهار کرد: تقریبا ده سال پیش بود که به ناپل رفته بودم به ایشان گفتم از شما خواهش میکنم کمی مطالعات خود را به اسلام بیشتر کنید، ما مشترکات بسیاری با هم داریم و مثالی از آیات قرآن در ارتباط با حضرت مسیح و حضرت مریم زدم و گفتم بهترین دفاع را اسلام از ایشان داشته است. پاپ خیلی استقبال کرد؛ دست من را گرفت و مدت غذا خوردن را در میان میهمانان موجود در کنار من بود و من متعجب شدم که چگونه تا به حال این متن را ندیده بود. این خاطره را در جهت تاثیر گفت وگو بر ذهنیت آنها از اسلام و تشیع عرض کردم.
او با اشاره به اینکه پیش از این حدود سالی شش مرتبه در این سمینارهای جهانی شرکت میکردند و از این فرصتها برای گفت وگو با نمایندگان سایر ادیان بهره میبردند، تصریح کرد: عملا دیگر در این سمینارها شرکت نمیکنیم. در حالی که آن سمینارها تاثیرات بسیار مثبتی برای اسلام، تشیع و ایران داشت و در آنجا حرف خودمان را می زدیم و بهترین راه تبلیغ اسلام بود.
بجنوردی یکی از تجربههای موفقیتآمیز خود را در اثرگذاری بر عدم تغییر قانون کفر در لندن توضیح داد: در دورهای نامهای برای ما آمد که در انگلستان روسری از سر مسلمانها بر میدارند. ما نیز در نامهای اعتراض آمیز مطرح کردیم که شما حکومتی دموکراتیک دارید و اسلام نیز دومین دین آنجاست. آنها بیان کردند که گروهی هستند که این کار را انجام میدهند و به آنجا دعوت شدیم. با مترجم و یکی از حقوقدان ها یک هفته در آنجا اقامت کردیم، از زندان ها و جاهای دیگر دیدار و موضوع را پیگیری کردیم. در مجلس لردها که تعداد انگشت شماری مسلمان در آنجا هستند نماز جماعت خواندم، چیزی که در خواب هم نمیدیدم.
او ادامه داد: آمدند به ما گفتند قانونی در انگلستان وجود دارد به نام قانون «کفر» به این معنا که کسی که به حضرت مسیح جسارت کند، شش سال زندان دارد؛ در حال حاضر حقوقدانها اعتراض کردهاند که این خلاف حقوق بشر است و امروز جلسهای برای بررسی این موضوع تشکیل میشود، شما نیز در آن شرکت کنید. پس از اینکه همه حرفهای خود را مطرح کردند، من دست بلند کردم و گفتم «حضرت مسیح، تنها برای شما مسیحیها نیست بلکه مسلمانها نیز ایشان را به عنوان پیغمبر میدانند و جزو پیامبران اولوالعزم آنهاست»؛ بنابراین اینکه شما به کسی اجازه بدهید به مسیح که حدود دو میلیارد مسیحی و یک میلیارد و چهارصد میلیون مسلمان به او اعتقاد دارند جسارت کند، موجب جرح عواطف این چند میلیارد نفر میشود. رای گیری که صورت گرفت نتیجه رای گیری طبق نظر ما شد.
ایران باید سردمدار گفت وگوی ادیان باشد
بجنوردی با تاکید بر اینکه ایران باید خود، سردمدار گفت وگوی ادیان باشد، بیان کرد: قرآن گفت وگوی ادیان را در آیات مختلفی مطرح میکند، مسیحیان و یهودیان نیز کاملا موافق این مطلب هستند و میتوانند نتیجه بسیار مثبتی در مصونیت و عدم دشمنی ادیان ابراهیمی نسبت به هم داشته باشند. منادی بودن ایران در این زمینه میتواند امتیاز خوبی برای کشور باشد، به عنوان مثال در همان ماجرای قانون مجازات جسارت به حضرت مسیح در روزنامههای بریتانیا نوشتند یک سید اسلامی جلوی حذف این ماده را در مجلس لردها گرفت. این امتیاز قابل توجهی بود که میدیدند یک مسلمان آمد و با استدلال ثابت کرد که آن موضوع جزو حقوق عمومی است نه حقوق خصوصی که بگوییم نقض حقوق بشر است.
لزوم شرکت در سمینارهای جهانی و گفت وگو با عالمان دینی سایر ادیان
او در پایان تاکید کرد: شرکت افرادی از جمهوری اسلامی ایران در سمینارهای جهانی و گفت وگو با عالمان دینی ادیان دیگر آثار مثبت بسیاری به همراه داشت که مدتی طولانی است جلوی این سفرها گرفته شده است در حالی که این گفت وگوها موجب تقارب ادیان میشود.
منبع: شفقنا