پشت درهای بسته و در مکانهایی که پلیس مسایل دینی وجود ندارد در اذهان مردم مکه این شهر به «لاسوگاس» معروف شده است. این لقب بیانگر نهایت انزجار افکار عمومی نسبت به عملکرد آل سعود در قبال مقدسترین شهر اسلام در دهه اخیر است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، روزنامه شرق در گزارشی نوشته است: شهر خاکگرفتهای که زمانی در مقابل هجوم مسلمانان دنیا در رنج بهسر میبرد، هماکنون از دوردستها با برجهای پرزرق و برق، مجموعههای تجاری و هتلهای مجلل نمایان است. در نظر خاندان سلطنتی آلسعود، مکه تصویری از آینده است؛ پایتختی از آهن و بتن که بهوسیله ثروت عظیم نفتی این کشور به مایه مباهات ملی عربستان تبدیل شده است. در حال حاضر، اکثر ساکنان شهرهای مکه و مدینه وحشتزده شاهد تخریب میراث باستانی خود بهدستور مفتیهای تندرو این کشور و شرکتهای ساختمانی هستند. منتقدان میگویند شهر مکه که زمانی پیامبر اسلام(ص) در آن تاکید بر تساوی میان مسلمین کرد، جولانگاه متمولان شده و نظام سرمایهداری بیپروا معنویت را از این شهر ربوده است.
بر اثر پیامدهای ناگوار مخالفت با سیاست رسمی خاندان سلطنتی، تعداد اندکی مایل به ابراز عقیده در این رابطه هستند. اکثر کشورهای مسلمان، به استثنای ایران و ترکیه، از بیم درگیریهای سیاسی و عدم صدور روادید به اتباعشان در زمان حج از هرگونه انتقاد خودداری میکنند. باستانشناسان غربی نیز
از ترس قطع دسترسی به مناطق تاریخی سکوت اختیار کردهاند.
با وجود این وضعیت، برخی از باستانشناسان و مورخان برجسته سعودی زبان به اعتراض گشوده، چون به این باور رسیدهاند که هنوز فرصت اندکی برای نجات آثار باستانی عربستان باقی مانده است.
«هیچکس جرات ندارد بهپا خیزد و این تخریب فرهنگی را محکوم کند.» این جمله دکتر عرفان العلوی است که به عنوان مدیر موسسه تحقیقات میراث اسلامی تلاشهایش برای حفظ محلهای تاریخی عربستان بینتیجه مانده است. «500-400بنای تاریخی را تاکنون از دست دادهایم، فقط امیدوارم برای حفظ باقیمانده آثار دیر نشده باشد.»
همچنین سامی انگوی، کارشناس برجسته معماری اسلامی منطقه، با ابراز نگرانی در مصاحبهای با رویترز اعلام کرده است: «این اعمال کاملا در تضاد با هویت مکه و تقدس خانه خداست. هم مکه و هم مدینه از لحاظ تاریخی کارشان تمام است. دیگر چیزی به جز آسمانخراش در این شهرها یافت نمیشود.»
مهمترین خطر، به نظر دکتر علوی، طرحی به ارزش 690میلیون پوندی برای توسعه
بیتالله الحرام است. محمد العیسی، وزیر دادگستری عربستان اعلام کرده عملیات ساختمانی که از ماه پیش آغاز شده به تقدس و عظمت محل خدشهای وارد نخواهد کرد.
طرح توسعه 400هزار مترمربع در مکه، که به منظور ایجاد محلهایی برای اسکان سالیانه 12 میلیون زایر علاوه بر ظرفیت کنونی طراحی شده، بیتالله الحرام را به بزرگترین بنای مذهبی دنیا تبدیل خواهد کرد.
موسسه تحقیقات میراث اسلامی فهرستی از بناهای در معرض تهدید تهیه کرده است. بسیاری از بناهای مهم مکه مانند بخشهای عثمانی و عباسی بیتالله الحرام، منزل محل تولد پیغمبر اسلام (ص) و منزل حمزه عموی وی هماکنون در معرض تهدید هستند.
شکی نیست که شهرهای مکه و مدینه برای پذیرایی از 12میلیون زایر در سال نیازمند توسعه زیربنایی هستند (این عدد تا سال 2025 به 17میلیون خواهد رسید.) اما منتقدان بیم این دارند که چنین توسعهای به مسئولان این امکان را میدهد که بر بناهای تاریخی این شهرها بیرحمانه بتازند. طبق برآورد موسسه آمریکایی خلیجفارس 95درصد بناهای هزارساله مکه طی
دو دهه اخیر از میان برداشته شدهاند.
تخریب مکه و مدینه به بهانه وهابیت و برداشت افراطی که در قرن 19 میلادی در عربستان پا گرفت، انجام میشود. در نظر وهابیون بناهای تاریخی مترادف با شرک هستند و باید از میان برداشته شوند. سواران آل سعود که در دهه 20 میلادی عربستان را درنوردیدند حکومت خود را با تخریب قبور شخصیتهای اسلامی آغاز کردند. از آن زمان تا به امروز آلسعود مشغول محو میراث عربستان است. به دلیل همین رویکرد، از سه بنایی که امکان درج در فهرست جهانی میراث مشترک بشری سازمان ملل را داشتهاند، هیچکدام در زمره آثار اسلامی بهشمار نمیآیند.
آنان که به دور کعبه میگردند کافی است سر خود را بلند کنند تا جدیدترین نمونه از علاقه پایانناپذیر آلسعود به زرقوبرقهای ساختمانی را مشاهده کنند. با ارتفاع بیش از 600 متر، برج تازهافتتاحشده مکه موسوم به «برج ملوکانه ساعت مکه» قسمتی از برنامه ساخت آسمانخراشهایی است که محل هتلهای پنج ستارهای خواهد بود که طی مناسک حج محل اقامت اقلیت متمولی از زایران خواهد بود.
برای این طرح، مسئولان تمامی کوه و قلعه عثمانی اجیاد بر فراز آن را
با استفاده از دینامیت منفجر کردند. در آنسوی بیتاللهالحرام منزل خدیجه همسر پیامبر مکرم به دستشویی عمومی تبدیل شده و سرنوشت خانه محل تولد پیغمبر نیز مبهم است. آثار باستانی دیگری نیز در برنامه قرار دارند. ستونهای متعلق به زمان عثمانی در بیتاللهالحرام که حاوی اسامی مهاجران همراه پیامبر هستند، از این دستهاند.
اهالی مکه که در منازل برجایمانده از زمان عثمانی زندگی میکنند توسعه بهمعنی از دست دادن منازل آبا و اجدادیشان است. این منازل تنها یادآور دوره حکومت عثمانی بر مکه است.
با وجود قانون منع ورود غیرمسلمانان به مکه و مدینه، روزنامه انگلیسی ایندیپندنت با چند نفر از ساکنان مصاحبه کرده است. اینان نارضایتی خود را از تغییرات در شهرشان ابراز داشتند. خانم جوانی که بهتازگی خانه پدریاش توسط مسئولان تخریب شده، میگوید خانوادهاش هنوز منتظر پرداخت غرامت است. «هیچ هشداری داده نشد. آنها آمدند و به ما اعلام کردند که منزلمان باید با خاک یکسان شود.»
یکی دیگر از اهالی مکه اضافه کرد: «اگر
شاهزادهای از خاندان سلطنتی بخواهد کاخ خود را گسترش دهد این کار را انجام میدهد. آنچنان رعب و وحشت بر جامعه حکمفرماست که هیچکس درباره آن حرف نمیزند».
دکتر علوی امیدوار است که روزی جامعه جهانی چشمان خود را به آنچه بر مهد اسلام میگذرد، باز کند: «ما به هیچکس اجازه نمیدهیم اهرام مصر را از میان بردارد، پس چگونه بر نابودی تاریخ اسلام چشمان خود را بستهایم».
آثار تاریخی ازمیانبرداشتهشده
منزل همسر پیامبر اسلام(ص): منزل حضرت خدیجه پس از تخریب برای مدت کوتاهی به دستشویی عمومی تبدیل شد. پس از مذاکرات طولانی محل به همراه آثار تاریخی از زمان صدر اسلام تخلیه شد.
منزل محل تولد پیامبر(ص) یا مولدالنبی: پس از اینکه آلسعود کنترل مکه را برعهده گرفتند، گنبد منزل پیامبر اسلام را تخریب کرده و از آن برای نگهداری احشام استفاده میکردند. این مکان به کتابخانهای با نام «مکتبه مکه مکرمه» تبدیل شد. بهنظر میرسد توسعه بیتاللهالحرام این مکان را بار دیگر در خطر قرار داده است. لازم به ذکر است که محل تولد پیغمبر هیچگاه توسط باستانشناسان بررسی نشده و آثار تاریخی آن خارج نشده است.
قلعه اجیاد مربوط به زمان عثمانی: در سال 2002 بهمنظور ساخت برجهای ابرجالبیت (معروف به برج ساعت) قلعه اجیاد که در اواخر قرن 18 میلادی توسط دولت عثمانی به منظور حفاظت از کعبه ساخته شده بود تخریب شد. کوه بلبل که این قلعه روی آن قرار داشت نیز از میان برداشته شد. بنای برج ساعت توسط گروه بنلادن ساخته شده است.
آثار تاریخی در خطر
ستونهای عثمانی و عباسی مسجدالحرام: آلسعود قصد دارد در جریان توسعه آتی این دو ستون که متعلق به قرن 17 میلادی و قدیمیترین آثار برجایمانده در مکه هستند را تخریب کند.
گنبد خضرای مسجد نبوی: وهابیون به دنبال از میان برداشتن قبور حضرت پیامبر(ص)، خلیفه اول و دوم هستند. در دفترچهای که در سال 2007 توسط وزارت امور اسلامی عربستان منتشر شد اعلام کرد که با تایید عبدالعزیز الشیخ، مفتی اعظم عربستان سعودی قرار است «گنبد سبز این مکان و این قبور تخریب شوند».
جبلالنور: افراطیون وهابی به دنبال برداشتن پلههای منتهی به غار حرا و تمامی جبلالنور هستند.