باز هم داستان تکراری اختلاف میان عربستان و ایران. آل سعود روزهای سختی را چه در بعد سیاست داخلی و چه از منظر سیاست خارجی پشت سر میگذارد. از شایعاتی در خصوص مرگ ملک عبدالله و جدال در میان مقامهای رده بالای سلطنتی بر سر جانشینی تا بحران در سوریه و تلاشهای بیثمر ریاض برای تاثیرگذاری بر آن. در یک ماه گذشته، موجی از اختلافهای ریز و درشت در سطح روابط دوجانبه میان تهران و ریاض به وجود آمده است. از فرصت طلبی عربستانیها و افزایش تولید نفت با وجود تشدید تحریمها علیه تهران تا گردن زدن ناعادلانه 18 زندانی ایرانی و اخیرا هم ممنوعیت صدور ویزا برای حجاج ایرانی.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، سایت دیپلماسی ایرانی با محمد علی مهتدی، کارشناس مسائل خاورمیانه در خصوص تحولات ناخوشایند میان تهران و ریاض گفتگویی داشت که متن آن را در زیر میخوانید:
عربستان اعلام کرده است که به زائران ایرانی ویزای حج عمره نمیدهد.آیا مسائل سیاسی که میان ایران و عربستان پیش آمده بر روند این تصمیمگیریها تاثیرگذار بوده است؟
بله، این مسئله به طور حتم سیاسی است و جنبههای مختلفی را هم در برمیگیرد. همچنین این مسئله منحصر به ایرانیها هم نیست، مدتی پیش عربستان از دادن ویزای حج عمره به یمنیها نیز خودداری کرده بود که ما در روزهای اخیر شاهد تظاهرات یمنیها در شهرهای یمن با لباس احرام بودیم تا از این طریق اعتراض خود را به عربستان اعلام کنند.
این مسئله از نظر دینی هیچ توجیهی ندارد، چراکه بر اساس آیه قران این عمل صد سبیلالله بوده که به معنای بستن راه مردم به سوی خانه خداست. بنابراین مسئله سیاسی است. این حرکت عربستانیها نیز دلایل مختلفی دارد:
۱)یک مسئله مهم وضعیت داخلی عربستان و نابسامانیهایی است که در داخل دچار هستند، همانند مسائل اجتماعی و اعتراضهای مردمی که در گوشه و کنار این کشور شنیده میشود، با وجود آنکه دولت عربستان اکثر رسانهها را کنترل کرده و مانع از درز اطلاعاتی به خارج میشود، اما خبرها حاکی از آن است که در هیئت حاکمه عربستان اختلافهای شدیدی بروز پیدا کرده است. به ویژه پس از وفات شاهزاده نایف بر سر مسئله ولایتعهدی این اختلافها شدت پیدا کرده است. همچنین در درون جامعه نیز بسیاری از افراد تحصیلکرده خواهان باز شدن جامعه هستند و این جامعه بسته را نمی پذیرند. از سوی دیگر اعتراضهای گسترده زنان عربستانی را برای بدست آوردن حقوقشان را شاهد هستیم که آنها حتی حق رانندگی هم ندارند.همچنین مشکلاتی که مردم با هیئتهای امربه معروف و نهی از منکر دارند که آنها بسیاری را اسیر و زندانی میکنند و مسائلی که مربوط به بیماری پادشاه است.
به طور کلی مجموعه این مسائل سبب شده است که هیئت حاکمه عربستان در داخل احساس سردرگمی داشته باشد، در چنین شرایطی آنها از ورود حجاج و زائران خانه خدا و به ویژه از ورود زائران جوامعی که در آنها مخالف زیاد دارند، جلوگیری میکنند. همانطور که ذکر ابتدا در مورد کشور یمن و پس از آن ایران و یا حتی درباره کشور مصر هم مطرح بود. آنها از این ترس داشتند مصریهایی که برای حج عمره به عربستان میروند، افکار انقلابی خود را به عربستان سعودی ببرند که همین امر نیز سبب شد تا محمد مرسی، رئیس جمهور جدید مصر، تاکید کند که ما قصد صدور انقلاب خود را به کشورهای دیگر نداریم.
در نتیجه تمامی این مسائل داخلی سبب شد تا سعودی از ورود کشورهای دیگر به ویژه کشورهایی که با رژیم سعودی مشکل دارند، جلوگیری کند.
۲. مسئله منطقهای است. انقلابها در جهان عرب در کشورهایی رخ داده که از نظر سیاست خارجی تابع امریکا بودهاند. در نتیجه امروز عربستان سعودی در این زمینه تنها مانده است و تمامی کار دفاع از امریکا در منطقه را بر دوش میکشد و آنها نیز تمامی تلاش خود را در جهت سرنگون کردن رژیم سوریه انجام دادند. این تلاش به دلیل اتحادی است که میان ایران و سوریه در محور مقاومت وجود دارد. در نتیجه مسائل منطقهای هم سبب شده تا عربستانیها نیز احساس نگرانی کنند. در کل به نظر این تصمیم عربستانیها ناشی از نگرانی، ترس و یا نوعی سردرگمی در مسائل داخلی و منطقهای است.
اجلاس سران غیرمتعهدها در تهران برگزار میشود. آیا به نظر شما ممکن است این اختلافها زمینهای فراهم کند که یا ایران از عربستان دعوت نکرده و یا در صورت دعوت سعودیها در این اجلاس شرکت نکنند؟
در این کنفرانس ایران صرفا میزبان است و دبیرخانه کنفرانس است که از اعضا دعوت میکند. بنابراین باید از تمامی اعضا دعوت شود. من تصور نمیکنم که مسائل میان ایران و عربستان بتواند در آن موثر باشد.اما ممکن است که عربستانیها در سطح پایینی شرکت کنند.
شاهد اعدام دو شهروند ایرانی در عربستان با وجود درخواست وزیر امور خارجه ایران در خصوص تعویق این اعدامها بودیم. آیا میتوان این مسئله را نیز به اختلاف میان دو کشور مربوط دانست؟
بله اگر این شهروندان اروپایی یا امریکایی بودند، هرگز اعدام نمیشدند و یا به عبارت دیگر اگر این شهروندان متعلق به کشوری بودند که با عربستان روابط خوبی داشتند، هرگز این اتفاق نمیافتاد. به نظر میرسد این اقدام که بیشتر جنایت است تا عدالت و تا اندازه زیادی روابط تیرهای که میان دو کشور وجود داشته، در آن موثر بوده است.